Кіріспе

Гидростатикалық скелет немесе гидроскелет – гидростатикалық сұйық қысымымен қолдау көрсетілетін скелет түрі, ол жұмсақ денелі омыртқасыз жануарлардың арасында, әдетте "құрттар" деп аталатындардың арасында кең таралған. Күрделі организмдер де гидростатикалық болуы мүмкін, бірақ олар гидростатикалық скелет орнына гидростатикалық мүшеге ие болғандықтан гидростатикалық деп аталады, екеуінің де қабілеттері бірдей болуы мүмкін, бірақ олар бірдей емес. Скелеттік құрылым ретінде гидроскелет пішін мен қозғалысқа әсер етуге қабілетті және екі механикалық бөлімді қамтиды: бұлшықет қабаттары және дене қабырғасы. Бұлшықет қабаттары бойлық және шеңберлік, және ішіндегі сұйықтыққа толы кеңістіктің бөлігі. Шеңберлік бұлшықеттердің жиырылуы организмнің денесін созады, ал бойлық бұлшықеттердің жиырылуы организмнің денесін қысқартады. Организмдегі сұйықтық тең бөлінгендіктен, бұлшықет күші бүкіл организмге таралады және пішін өзгерісі сақталады. Бұл дене қуысын қанмен толтырады, физикалық қатаңдықты сақтап тұру үшін. Жұмсақ денелі жануарлардағыдай икемді құрылымдар үшін спиральды күшейтілген гидростатикалық скелет құрылымы тән. Бұл организмдер де қатты қаңқасы бар организмдерге қарағанда жылдам жазылуға қабілетті. Осы организмдерде жазылу процесі әртүрлі жаратылыстарға байланысты өзгереді. Дегенмен, егер қуысты қайта толтыру қажет болса, егер ол су немесе қан болса, сұйықтықты оңай толтыруға болады. Егер сұйықтық басқа түрлі сұйықтық болса, онда көбірек уақыт кетеді, бірақ ол сүйектің жазылуынан бәрібір жылдам. Көбінесе кездесетін қарапайым құрт денесінің зақымдалған бөліктерін де қайта өсіре алады. Гидростатикалық скелеті бар қарапайым деутеростомның мысалы – Enteropneusta, жалпы атауы жүн құрт. Бұл организм гемихордаттар класына жатады және олар гидростатикалық скелетін жерде туннельдер қазу және бекіну үшін пайдаланатын теңіз құрттары. Бұл қозғалыс үшін қолданылуы мүмкін, сонымен қатар құрт мұхит түбінде "жасыруға" тырысып, сыртқы күштерге қарсы организмді қорғауға көмектеседі.

Омыртқалы жануарлар

Сүтқоректілердің пенисі гидростатикалық орган. Гидростатикалық сұйықтық, яғни қан, эрекция кезінде пенисті толтырады. Көптеген омыртқасыздардың гидростатикалық қаңқаларынан айырмашылығы, олар жануардың иілуін қозғалыс үшін пайдаланса, пенис жыныстық қатынас кезінде иілу мен пішін өзгерісіне қарсы тұруы керек. Пенисте спираль тәрізді орналасқан жалғаушы талшықтар болмайды, оның орнына корпус кавернозум деп аталатын қабат бар. Corpus cavernosum ұзындығына параллель және перпендикуляр орналасқан жалғаушы талшықтардан тұрады. Бұл талшықтар пенис салқындағанда бүктелген күйде болады, бірақ эрекция кезінде қанмен толғанда жазылады, бұл пениске иілуге қарсы тұруға мүмкіндік береді. Тасбақалардың пенистері де ұқсас құрылымға ие, бірақ олар жеке дамыған. Басқа омыртқалы жануарлар кейде бұлшықеттік гидростат деп аталатын өзгертілген гидростатикалық қаңқаны пайдаланады. Бұлшықеттік гидростаттарда сұйықтыққа толы қуыс болмайды. Бұл құрылымдар бұлшықеттер мен жалғаушы талшықтардан тұрады және 3D құрылымға тығыз жиналған. Көп жағдайда бұлшықеттік гидростатты үш өлшемде де басқаруға болады. Бұл, әдеттегі гидростатикалық қаңқамен салыстырғанда, қозғалыстың дәлдігін арттырады. Типик гидростатикалық қаңқаларда қозғалыс сұйықтыққа толы қуысқа күш түсіру арқылы туындаса, бұлшықеттік гидростаттар бұлшықеттердің жирылуы арқылы қозғалыс жасайды. Бір бұлшықет жирылып, көлемі кішірейсе, құрылымдағы басқа бұлшықеттер де жауап ретінде кеңейеді. Спираль тәрізді бұлшықеттер де болуы мүмкін, олар гидростатикалық қаңқаларда шектеулі болатын бұрылу (торсия) құра алады. Бұлшықеттік гидростаттар сүтқоректілердің, бауырымен жорғалаушылардың және қосмекенділердің тілдерінде кездеседі. Сүтқоректілердің тілдері ұзындығына бағытталған бұлшықеттер будаларымен және көлденең бұлшықеттердің параллель қабаттарымен қоршалған бұлшықет талшықтарының орталық бөлігінен тұрады. Пілдің мұрынсы және тапирдің тұмсы да бұлшықеттік гидростатты пайдаланады. Бұл құрылымдар радиалды және спиральді талшықтармен қоршалған бойлық талшықтардан тұрады.