Кіріспе

Ангаур (アンガウル), немесе Нгеаур палау тілінде – Палау аралдық мемлекетіндегі арал және штат.

Тарих

Ангаур дәстүрлі түрде шамамен сегіз руға бөлінген. Ру аумақтарындағы дәстүрлі ерекшеліктер отбасыларға, руларға және аймақтарға өзіндік сипат беретін маңызды символдар болып табылады. Бұл ерекшеліктерге тарихи және мәдени маңызы бар түрлі тас платформалар кіреді. Дәстүрлі зираттар көбінесе осы тас платформалардың ішінде немесе төңірегінде орналасқан. Археологиялық қазбалардан табылған көптеген қабықшалар аралды қоршаған лагунаны қарқынды пайдаланғанын, сондай-ақ рифтен тыс жерлерде жинау және балық аулау жүргізілгенін көрсетеді. Аралдағы топырақ участалары бау-бақша шаруашылығына белсенді түрде қолданылған. Ангаур, Бабелдоп, Корор және Пелелиу аралдарын батыстықтар алғаш рет 1543 жылғы қаңтар айының соңында Руй Лопес де Виллалобостың испан экспедициясы бақылаған. Олар кейін Los Arrecifes (испан тілінде – рифтер) деп картаға түсірілген. 1710 жылғы қараша және желтоқсан айларында осы үш аралды испан миссионерлік экспедициясы, Сантисима Тринидад кемесіндегі Sargento Mayor Франсиско Падилья басқаруымен қайтадан зерттеді. Екі жылдан кейін испандық теңіз офицері Бернардо де Эгой экспедициясы оларды егжей-тегжейлі зерттеді. 1909 жылдан 1954 жылға дейін Ангаурда фосфат өндірісі жүргізілді, бастапқыда немістер, содан кейін жапондар және ақырында американдықтар осымен айналысты. Ангаур – Екінші дүниежүзілік соғыстағы маңызды шайқас орыны. Ангаур шайқасы 1944 жылғы маусымнан қарашаға дейін жалғасқан «Форажер» операциясы деп аталатын үлкен шабуылдық науқанның бір бөлігі болды. Аралдың барлық жеріне шашырап жатқан американдық және жапондық шайқасқа қатысты көптеген жәдігерлер сақталған. Подполковник Генри Р. Пейдж басқаратын 7-ші зениттік артиллериялық батальоны соғыстың қалған бөлігінде гарнизондық күштер ретінде қызмет етті. Ангаур – Микронезияда жабайы маймылдар кездесетін жалғыз орын; олар неміс оккупациясы кезінде қашқан макакалардың ұрпақтары. Сондықтан оны «Маймыл аралы» деп те атайды. Ангаурға қайықтармен және шағын ұшақтармен жетуге болады, ал Belau Air Ангаур әуежайына рейстер ұйымдастырады. 1945 жылдан 1978 жылға дейін АҚШ жағалау күзеті бүкіл әлемдік LORAN навигациялық жүйесінің бөлігі ретінде LORAN хабар тарату стансасын, LORSTA Palau-ды пайдаланды.

География

Ангаур - Белилиуден оңтүстік-батысқа қарай 10 км жерде орналасқан арал аралы. Бұл аралдардағы аралдардың негізгі тобының оңтүстік шетінде орналасқан. Angaur аралын тар лагунамен қоршап тұрған жұқа риф қоршап тұр, бірақ көбінесе риф өте кішкентай және төмен, сондықтан ол аралды айналдыра жатқан тік жартастарға тікелей соққы беретін толқындарға кедергі келтірмейді. Белилиу мен Корор аралығында орналасқан тау жынысты аралдардан айырмашылығы Ангаур - көтерілген платформалы арал. Аралдың бейіні - өте аз рельефті төмен үстел. Аралдың ең биік нүктесі - Роистен солтүстік-батысқа қарай орналасқан шағын төбе - теңіз деңгейінен тек 40 м, ал аралдың көп бөлігі теңіз деңгейінен 10 м-ден аз. Алайда жер бетінде өте қиыршық жерлер бар. Бұлардың ішінде көне жартастардың тік, қиыршықты бұрыштары бар. Солтүстік-батысында жер біраз биік, ал оңтүстік-шығысында жер біраз төмен, карстық ландшафтта батпақты батпақтар бар. Штаттың астанасы - батыс жағындағы Нгеремаш ауылы. Екінші ауыл - Роис, Нгеремаштың шығысында орналасқан. Ангаур аралы Пелелиудің оңтүстік-батысында орналасқан және серфингпен айналысатын танымал жер.

Тілдер

1982 жылғы мемлекеттік конституцияға сәйкес Ангаурдың ресми тілдері – палау тілі (оның ішінде Ангаур диалектісі), ағылшын және жапон тілдері. Жапон тілінің заң жүзінде ресми тіл болып табылатын жалғыз жер осы Ангаур, себебі Жапонияда ол тек факті бойынша ғана ресми тіл саналады. Конституция жазылған кезде, осы процеске қатысқан көптеген қарттар жапон тілінде білім алған, мұндай практика 1914 жылы Жапония Оңтүстік теңіздер мандатын басып алғаннан кейін қалыптасқан. Дегенмен, 2005 жылғы халық санауының нәтижесінде 2005 жылдың сәуір айында Ангаурда 5 және одан үлкен жастағы тұрақты немесе заңды тұрғындардың арасында үйде жапон тілінде сөйлейтін ешкім болмағаны анықталды. Ангаурдың ешбір тұрғыны өзін жапон ұлтынан деп атамады. Ангаурда туған (бірақ онда тұрмайтын) бір адам үйде жапон және палау тілдерін тең дәрежеде қолданатынын мәлімдеді. Штат халқы Палау делегаттар палатасының бір депутатын сайлайды.

Көлік

Арал жол желісімен байланысты. Екінші дәрежелі жолдар аралдың бетімен таралып, оны жартылай айналап өтеді. Аралдың шығыс жағында жапондық әкімшілік кезінде салынған ұшу-қону жолағы бар. Бұл 6600 футтық ұшу-қону жолағы, Angaur Airstrip деп аталады, жақсартылмағанмен, Airai әуежайынан Angaur-ға күнделікті рейстермен қызмет көрсететін бір қозғалтқышты ұшақ пайдаланады. Ұшу-қону жолағының болуы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдықтардың Белилумен бірге Ангаурды басып алу шешімінде маңызды рөл атқарды. Дегенмен, Пелелиу шайқасынан өзгеше, Ангаурға шабуыл алдында Пелелиуге қарағанда әлдеқайда аз оқ атылды және шайқас Белилудегідей трагикалық өлім-жұлымға әкелмеді. Корордағы Палау орта мектебі – елдегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп, сондықтан осы қауымдағы балалар сонда оқиды.

Туризм

Бұл серфингке өте танымал орын. 2003 жылы Палау Ұлттық Конгресі аралда казинодағы құмар ойындарды заңдастырды. Басқа да көрікті орындардың қатарында екінші дүниежүзілік соғыста жойылған ұшақтар мен кемелердің зираты, жапондықтардың қаза болғандарына арналған буддалық ескерткіш және кішкентай жапон синтоизм ғибадатханасы бар.