Кіріспе

Бейкер аралы – АҚШ басқаратын, Тынық мұхитындағы Экватордың солтүстігінде орналасқан қоныстанбаған атол. Арал Гонолулуден оңтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан. Ол Гавай және Австралия арасындағы орта тұсқа жақын жерде жатыр. Ең жақын көршісі – Хоуленд аралы, солтүстік-батысқа қарай 68 км қашықтықта; екеуі де 1857 жылдан бері АҚШ территориясы деп жарияланған, бірақ 1897 мен 1936 жылдар аралығында Ұлыбритания оларды Британ империясының бір бөлігі деп есептеген. Аралдың жағалау сызығының ұзындығы шамамен .

Сипаттама

Батыс жағалаудың орта тұсында, қайық түсірілетін жерге жақын, бұрынғы елді мекендердің зираты мен қираған қалдықтары орналасқан. Порттар мен бекіністер жоқ, жағалауда тікелей тоқтауға тыйым салынған. Аралды айнала қоршаған тар риф теңіз кемелері үшін қауіпті болуы мүмкін, сондықтан жағаға оңай жеткізу қиын, аталған себептен ескі ауыл орнының жанында күндізгі сигналдық маяк орнатылған. Бейкер аралындағы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған, 1665 метрлік ұшу-қону жолағы толығымен өсімдіктермен жабылып, қолдануға жарамсыз. Аралда тұрғындар болмағандықтан, уақыт белдеуі нақты көрсетілмеген, бірақ ол UTC (UTC−12:00) уақыт белдеуінен 12 сағат қалып тұрады.

Тарих

Бейкер аралы 1818 жылы «Экватор» кит аулау кемесінің капитаны Элиша Фолгермен ашылды, ол аралды «Жаңа Нантакет» деп атады. 1825 жылдың тамызында «Лопер» кит аулау кемесінің капитаны Обид Старбак Бейкер аралын көрді. Арал 1834 жылы араға келген Майкл Бейкердің құрметіне аталды. Басқа мәліметтерде ол 1832 жылы және тағы 1839 жылдың 14 тамызында америкалық теңізшіні жерлеу үшін «Гидеон Хауленд» кит аулау кемесімен келгені айтылады. Капитан Бейкер 1855 жылы аралды иеленді, сосын оның үлесін кейін «American Guano Company» компаниясын құрған топқа сатты. АҚШ 1857 жылы аралды иелігіне алды, 1856 жылғы Гуано аралдары заңына сәйкес оған талап етті. Оның гуано кен орындарын 1859 жылдан 1878 жылға дейін «American Guano Company» компаниясы қазып шығарды. Кен жұмысына жұмысшылар Тынық мұхитының айналасынан, соның ішінде Гавайиден келді; гавайилік жұмысшылар Бейкер аралын «Пуакаилима» («илима гүлі») деп атады. Гуано өндірісінің көлемі мен оның бағытын көрсететін мысал ретінде 1868 жылдың соңында келесі кемелердің қозғалысы тіркелді. Британдық «Монтебелло» кемесі, капитаны Хендерсон, 17 тамызда Ливерпульден 104 күн сапар шегіп келді, 650 тонна гуано жүктелді, 9 қыркүйекте Ливерпульге қайтты. Америкалық «Эльдорадо» кемесі, капитаны Вудсайд, 14 қыркүйекте Гонолулудан келді, 1550 тонна гуано жүктелді, 5 қазанда Ливерпульге кетті. Британдық «Флоренс Чипман» баркасы, капитаны Смит, 13 қазанда Риодан келді, 1400 тонна гуано жүктелді, 5 қарашада Ливерпульге жөнелтілді. 1869 жылдың 27 ақпанында Монтевидеодан Бейкер аралына 5 ақпанда келген капитан Джон Дэвис басқарған британдық «Шафтсбери» кемесі, кенеттен желдің бағыты өзгеруінен және солтүстік-батыстан соққан дауылдан рифке тіреліп, апатқа ұшырады, кеменің ілгектерімен бірге сүйреліп кетті. Америкалық «Робин Гуд» кемесі 1869 жылдың 30 тамызында жүк тиеу кезінде өртеніп жойылды. 1886 жылдың 7 желтоқсанында «American Guano Company» барлық құқықтарын британдық Джон Т. Арундел мен компаниясына сатты, ол аралды 1886 жылдан 1891 жылға дейін Тынық мұхитындағы гуано қазу операцияларының бас кеңсесі етті. Арундел 1897 жылы британдық отарлық кеңсеге АҚШ өз талабынан бас тартқан деген болжаммен аралды өңдеуге лицензия алу үшін өтініш берді. Сол кезде Ұлыбритания Бейкер аралын британдық аумақ деп санады, бірақ оны ресми түрде аннексияламады. АҚШ бұл мәселені 1920 жылдардың басында көтерді және дипломатиялық келісімдерден кейін 1935 жылы «Американың Экваторлық аралдарын отарлау жобасын» іске қосты және 1936 жылдың мамырында өз билігін нақтылау үшін 7358-ші жарлық шығарды. Бұл қысқа мерзімді отарлау әрекеті, «Американың Экваторлық аралдарын отарлау жобасы» арқылы, 1935 жылдың 3 сәуірінде американдық отарлаушылар көршілес Хауленд аралына отарлаушыларды жеткізген «USCGC Itasca» кемесімен келген кезде басталды. Олар маяк және тұрғын үйлер салып, түрлі өсімдіктер өсіруге тырысты. Қоныс 1935 жылы лагерьлерді құруға көмектескен АҚШ армиясының капитаны Х. А. Мейердің құрметіне Мейертон деп аталды. 1938 жылы «Таней» кемесімен келген екі танымал гавайилік азаматтың құрметіне кокос пальмаларының бір тобы әзілде «Кинг-Дойл паркі» деп аталды. Бұл бұта аралдағы ең жақсы бұта болып саналды, ол судың ағып кетуіне жақын жерде отырғызылды, бірақ құрғақ климат пен теңіз құстары, олар кез келген жерге қонуға құштар болды, ағаштар мен бұталарға өмір сүруге мүмкіндік бермеді. Кейіннен «Кинг-Дойл паркі» географиялық атау ретінде АҚШ Геологиялық қызметімен қабылданды. 1940 жылғы АҚШ халық санағына сәйкес, онда үш американдық азамат тұрды, олардың барлығы 1942 жылы жапондық әуе және теңіз шабуылдарынан кейін эвакуацияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ әскерінің бақылауында болды.

Әуеайлақ

1943 жылдың 11 тамызында АҚШ армиясының қорғаныс күштері Гилберт және Маршалл аралдары науқаны аясында Бейкер аралына келді. 1943 жылдың қыркүйегінде 5463 фут (1665 м) ұзындығындағы әуежай ашылды және одан кейін Жетінші әуе күштерінің B-24 Liberator бомбалаушылары Мили атолына шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдаланды. 45-ші истребитель эскадрильясы 1943 жылдың 1 қыркүйегінен 27 қарашасына дейін әуежайдан P-40 истребительдерін пайдаланды. 1944 жылдың 1 қаңтарына дейін әуежай тастап кетелінді.

LORAN Бейкер станциясы

LORAN радио-навигациялық станциясы Бейкер 1944 жылдың қыркүйегінен 1946 жылдың шілдесіне дейін қызмет еткен радио операциялар базасы болды. Станцияның нөмірі 91, ал радио шақыру таңбасы NRN 1 болды.

Флора мен фауна

Бейкер аралында табиғи тұщы су көздері жоқ, жауын-шашын аз, ені 25 футтан асады және шалғай орналасқан. Ол жабайы табиғатты қорғау орны, бай тарихына қарамастан, адам тұрмайды. Аралда ағаштар жоқ, өсімдік жамылғысы сирек, төрт түрлі шөп, жатқан өсімдіктер мен аласа бұталар өседі. Арал және оны қоршаған сулар негізінен теңіз құстары, су құстары және теңіз жануарлары үшін ұя салу, қысқа тоқтау және азық табу ортасы болып табылады. BirdLife International ұйымы оны маңызды құс аймағы (IBA) деп таныды, себебі ол кіші фрегат құстарының, маскалы бубилердің және қара қанаттылардың көбейетін колонияларын қамтиды, сондай-ақ атолда бір миллионнан астам альбатрос теңіз құстары мекендейді. Маусымды түрде аралға қызғылт бұрылыс тастар, ұзын құйрықты қызыл аяқ құстар, сандерлингтер, Тынық мұхитының алтын құстары және басқа да теңіз құстары, әсіресе альбатростар, қалың тісті қызыл аяқ құстар, сұр риф акулалары, спинер дельфиндері, монах теңіз түлкілері, түлкілер, кеуде балықтары, сондай-ақ жасыл және шұбар деңіз тасбақалары (екеуі де жоғары деңгейде қорғауға алынған) риф бойында кездеседі.

Ұлттық жабайы табиғат қорығы

1974 жылғы 27 маусымда Ішкі істер министрі Роджерс Мортон Бейкер аралы ұлттық жануарлар қорығын құрды, ол 2009 жылы аралға жақын су астындағы жерлерді қосу арқылы кеңейтілді. Қорық қазірде жердің және судың алаңын қамтиды. Бейкер, басқа алты аралмен бірге, Тынық мұхит аралдары ұлттық жануарлар қоры кешенінің бөлігі ретінде АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің басқаруында болды. 2009 жылдың қаңтар айында президент Джордж Буш бұл ұйымды Тынық мұхит аралдары теңіз ұлттық ескерткіші деп қайта атады. Қоршаған ортаға қатысты мәселелерге Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған тасталған әскери қалдықтар және жағалаудағы заңсыз балық аулау кіреді. Адам қызметінен әкелінген инвазивті түрлер, оның ішінде тарақандар мен кокос пальмалары, жергілікті жануарлар дүниесін ығыстырып шығарды. 1937 жылы алғаш рет әкелінген жабайы мысықтар 1965 жылы жойылды. Аралға кіру АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінен арнайы рұқсат алу арқылы ғана мүмкін, және ол көбінесе ғалымдар мен оқытушыларға шектеледі, бірақ жыл сайын маусымның басынан тамыздың ортасына дейін тур сапарларын ұйымдастырады. Рұқсатсыз кіру, жүзу, балық аулау және от жағу қатаң тыйым салынған, ал атолға тек күндізгі уақытта ғана кіруге болады. Су астына сүңгу АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің ғалымдарына ғана рұқсат етіледі. Агенттік өкілдері аралға әдетте екі жылда бір рет келеді, көбінесе NOAA кемесімен көлікті үйлестіреді.

Қираған үйінділер мен артефакттер

Бұрынғы адам қонысының қалдықтары аралдың барлық жеріне және жағалау суларына шашырап жатыр. Оның көп бөлігі 1942-1946 жылдар аралығында АҚШ әскерінің аралды басып алу кезеңінен қалған. Ең көзге түсетін қалдық – ұшу-қону жолағы. Ол толығымен өсімдіктермен жабылып, пайдалануға жарамсыз. Аралдың батыс жағалауында күндізгі маяк орналасқан, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері күтімсіз қалған, себебі оны көбінесе альбатростар мен кеудегерлер көбейту үшін, сондай-ақ көлеңке табу және АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметіне атолды анықтауға көмектесу үшін пайдаланады. Солтүстік-шығыс бөлігінде, болжам бойынша, негізгі лагерь орналасқан, онда бірнеше ғимараттар мен ауыр техниканың қалдықтары сақталған. Лагерьде шамамен 12 метр биіктіктегі бес ағаш антенна тірегі тұр. Аралдың төңірегінде және су астында бірнеше ұшақтардың құлауынан қалған қалдықтар мен бульдозерлер сияқты ірі жабдықтар шашырап жатыр. Аралдың солтүстік-орталық бөлігінде және солтүстік жиегінде металл, отын және су бөшкелерінің қалдықтары бар көптеген бульдозер қазбалары кездеседі. Әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде толқындарда 11 десанттық кеменің жоғалғанын хабарлады.