Кіріспе
1997 жылғы Қызыл өзен су тасқыны - 1997 жылдың сәуір мен мамыр айларында Миннесота, Солтүстік Дакота және оңтүстік Манитоба штаттарында Солтүстік Қызыл өзен бойында болған ірі су тасқыны. Бұл 1826 жылдан бері өзеннің ең қатты су тасқыны болды. Су тасқыны бүкіл Қызыл өзен аңғарына тарады, Фарго және Виннипег қалаларына әсер етті, бірақ олардың ешқайсысы Гранд-Форкс пен Шығыс Гранд-Форкс қалаларына қарағанда қатты әсер етпеді, мұнда су тасқыны 5 шақырымнан астам жерді алып кетті. Олар екі жақты қоғамда барлық нәрсені су басқан. Қызыл өзен аймағындағы жалпы шығын 3,5 миллиард АҚШ долларын құрады. Су тасқыны қардың мол жауғаны мен ауа температурасының жоғарылауы салдарынан болды. Гранд-Форкс қаласында мыңдаған адам, соның ішінде Гранд-Форкс әуе базасының әскери-әуе күштері қызметкерлері құмға толы сауыттарды салып, 1997 жылғы су тасқынына дайындалуға тырысты. Бұл бөгеттер Ұлттық метеорологиялық қызмет белгілеген су тасқынының 49 фут шамасына негізделіп салынған. Гранд-Форкс қаласында өзеннің ең биік деңгейі - 54 фут. Гранд-Форкс қаласының әкімі Пэт Оуэнс үлкен аумақты су басудан кейін 50 мыңнан астам адамды, қала тұрғындарының басым бөлігін, эвакуациялауды бұйырды. Гранд-Форкс қаласының орталығында үлкен өрт басталып, он бір ғимаратты және алпыс пәтерлік үйді сөндіруден бұрын жалмап кетті. АҚШ-тағы су тасқынынан зардап шеккендер бүкіл елден, миллиардтаған долларлық көмекпен бірге, қайырымдылық алды. Қалалық билік өкілдері мен су тасқынын болжаушылар су тасқынының нақты деңгейі мен болжамындағы айырмашылық үшін сынға түсті. 1997 жылғы су тасқынынан және оның салдарынан мол мүлік жоғалғандықтан, АҚШ пен штат үкіметтері Солтүстік Дакота мен Миннесотадағы су тасқынынан қорғау жүйесін одан әрі жетілдірді. Екі қаланы қорғау үшін өзеннің екі жағына да бөгеттер салынды. Кейіннен Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) Гранд Форкс және Шығыс Гранд Форкс қалаларымен бірге тұрғын үй және бизнес құрылыстарын су тасқынынан тазарту үшін жұмыс істеді, себебі болашақтағы өңірлік су тасқыны күтілуде, сондай-ақ су тасқыны су тасқынын сіңірудің табиғи құралы болып табылады. Олар өзен бойындағы су тасқыны алабын Гранд Форкс жасыл жолы ретінде қайта дамытты, оның ішінде бірнеше саябақтар, Миннесота штатының лагерьлік демалыс аймағы және 20 мильлік велосипедпен жүру және жаяу жүру жолы бар. Манитобадағы су тасқыны 500 миллион доллардан астам шығынға әкелді. 1968 жылы аяқталған және "Дэффтың ор" деген лақап атпен аталатын жасанды су жолы Қызыл өзеннің су тасқыны өз қуатынан асып түсті, бірақ Виннипегтің айналасындағы су тасқынын азайтуға мүмкіндік берді. 2005 жылдан 2010 жылға дейін провинция судың кіруін бақылау құрылыстары мен өртке қарсы қорғанысты айтарлықтай жетілдірді, қолданыстағы бөгеттердің биіктігін арттырды (соның ішінде Бранкилд бөгеті) және су тасқыны арнасын кеңейтті.
The Red River flood of 1997 was a major flood that occurred in April and May 1997 along the Red River of the North in Minnesota, North Dakota, and southern Manitoba. It was the most severe flood of the river since 1826. The flood reached throughout the Red River Valley, affecting the cities of Fargo and Winnipeg, but none so greatly as Grand Forks and East Grand Forks, where floodwaters reached more than 3 mile (5 km) inland. They inundated virtually everything in the twin communities. Total damages for the Red River region were US$3.5 billion. The flood was the result of abundant snowfall and extreme temperatures. In Grand Forks, thousands of people, including Air Force personnel from Grand Forks Air Force Base, tried to prepare for the 1997 flood by building sandbag dikes. These dikes were constructed based on a 49 foot estimate of flooding set by the National Weather Service. The river crested at 54 feet in Grand Forks. Grand Forks mayor Pat Owens had to order the evacuation of more than 50,000 people, most of the population of the city, as a huge area was flooded. A large fire started in downtown Grand Forks, engulfing eleven buildings and sixty apartment units before being extinguished. Those affected by the flood in the U. S. received donations from across the nation, along with billions of dollars in federal aid. City officials and flood forecasters were criticized for the difference in estimates and actual flood levels. As a result of the 1997 flood and its extensive property losses, the United States and state governments made additional improvements to the flood protection system in North Dakota and Minnesota. A dike system was built on both sides of the river to protect the twin Forks cities. In the aftermath, the Federal Emergency Management Agency (FEMA) worked with the cities of Grand Forks and East Grand Forks to clear residential and business development from a large area of floodplain, because of the certainty of future regional floods, and also as the floodplain is intended to be a natural means to absorb floodwaters. They also redeveloped the floodplain along the river as the Greater Grand Forks Greenway, including several parks, a Minnesota state campground recreation area, and a 20 mile biking and walking trail. Flooding in Manitoba resulted in over $500 million in damages. The Red River Floodway, an artificial waterway completed in 1968 and nicknamed "Duff's Ditch", exceeded its capacity flow but managed to divert the floodwaters around Winnipeg which minimized damage. From 2005 to 2010, the province made substantial upgrades to inlet control structures and fire protection, increased elevation of existing dikes (including the Brunkild dike), and widened the floodway channel.
Бұрынғы су тасқыны
Солтүстік Қызыл өзені ғасырлар бойы қайта-қайта су тасқынына ұшыраған. Өзеннің солтүстікке қарай ағысы, кең жазық көл төбесі және өзенде мұз қатуының салдарынан көктемгі су тасқынына өте сезімтал. Көктем жақындағанда қар оңтүстіктен солтүстікке қарай, өзен ағысымен бір бағытта еруде. Кейде су деңгейінің көтерілуі өзендегі мұзға келіп соғысып, судың кері қайтуына және жағалаудан асып кетуіне себеп болады. Аймақтағы су тасқынының ауыр болуына ежелгі көлде пайда болған кең жазықтық пен өзеннің аз еңістігі де әсер етеді. 1948 және 1950 жылдары ауыр су тасқыны болды. 1950 жылғы су тасқыны Виннипегте 30 фут (9,2 метр) биіктікке жетіп, Канада тарихындағы ең ірі эвакуацияға әкелді: шамамен 70 000 – 100 000 адам эвакуацияланды. Осының салдарынан шамамен 606 миллион CAD (1997 жылғы бағамы бойынша) шығын келді. Одан кейін Манитоба және Канада үкіметтері су тасқынынан қорғану шараларын жүзеге асырды. Қызыл өзендегі су тасқыны туралы алғашқы жазбалар 1770 жылдарға дейін барады. 19 және 20 ғасырларда, соның ішінде 1979 жылы да ауыр су тасқындары болды. Тұрғындар мен шенеуніктер 1979 жылы қауіпсіз болған үйлер болашақтағы су тасқынынан да аман қалады деп жаңылысты.
Солтүстік Дакота және Миннесота
Қызыл өзен Миннесота мен Солтүстік Дакотаның шекарасын құрайды. Өзеннің екі жағасында бірнеше "қарындас қалалар" қалыптасты. 1997 жылғы су тасқынынан ең көп зардап шеккендер Солтүстік Дакотадағы Гранд-Форкс және оның іргелес Шығыс Гранд-Форкс қалалары болды. Фарго, Солтүстік Дакота / Мурхед, Миннесота (Фарго-Мурхед) және Вахпетон, Солтүстік Дакота / Брекенридж, Миннесота да ауыр су тасқынына тап болды. Су тасқынының көп бөлігі өзен деңгейінің көтерілуінен ғана емес, сонымен қатар жер үсті су тасқынынан жиналды, себебі еріген сулар толығымен ағызылмай қалды. Өзен жағасында және қалалардың шеттерінде уақытша бөгеттер орнатылды, бірақ кейде олардың күші жетпей, су асып кетті. Қалалар үшін мұндай ауқымды су тасқынына дайындалу қиын болды. Ұлттық ауа-райы қызметі (NWS) өзеннің деңгейі 49 футқа (14,9 м) жетеді деп болжады, бұл 1979 жылғы су тасқыны кезіндегі ең жоғары деңгей болатын. Қалалар осы деңгейге дейін бөгеттер салды, бірақ өзен одан да көтеріле берді. Күтпеген жағдайға тап болған NWS өзеннің 49 футқа жеткен күні, 16 сәуірде ғана болжамын жаңартты. Гранд-Форкс қаласының Линкольн Драйв ауданындағы төмен жатқан жерлердегі бөгеттер 18 сәуірде, өзен деңгейінің көтерілуімен бірінші болып бұзылды. Сол күні және келесі күні Гранд-Форкс және Шығыс Гранд-Форкс аймандарындағы басқа бөгеттер де бұзылып, мыңдаған үйлерді су басты. Осы уақыт аралығында Гранд-Форкс қаласының мэрі Пэт Оуэнс қала халқының көп бөлігін құрайтын 50 000-нан астам адамды эвакуациялауға бұйрық берді. Бұл Азамат соғысы кезінде Атланта, Джорджия тұрғындарының эвакуациясынан кейін АҚШ-тағы ең ірі эвакуация болды. Су Қызыл өзеннен үш шақырымнан астам жерге жетті, соның салдарынан Шығыс Гранд-Форкс қаласының барлық тұрғындары және Гранд-Форкс қаласының 75 пайызы эвакуацияланды. Екі қалада да мектептер, сондай-ақ Солтүстік Дакота университетіндегі сабақтар семестр аяқталғанға дейін тоқтатылды. Екі қала арасындағы барлық көлік қатынасы (және көптеген шақырымға созылған екі штат арасындағы да) тоқтатылды. Шығыс Гранд-Форкс тұрғындары жақын орналасқан Крукстон қаласына, атап айтқанда Миннесота университетінің Крукстон бөлімшесіне эвакуацияланды. Гранд-Форкс тұрғындарына 18 сәуірде міндетті эвакуация бұйрығы берілді және олар Гранд-Форкс әуе базасына көшірілді (тұрғындар 3000-нан астам төсек-орындармен жабдықталған ұшақ ангарларында орналастырылды). Көптеген тұрғындар сонымен қатар шеткері елді мекендердегі қонақүйлерге және үйлерге эвакуацияланды. Өзен 21 сәуірде 16,6 метрге жеткен ең жоғары деңгейге жетті, ал 26 сәуірге дейін өзен деңгейі 14,9 метрден төмен түспеді. Судың ең төменгі жатқан жерлерден өте баяу ағып кетуіне байланысты, кейбір үй иелері зақымдалған мүліктеріне мамыр айына дейін бара алмады. 30 мамырға қарай Қызыл өзен Солтүстік Дакотаның барлық аймақтарында су тасқыны деңгейінен төмендеді.
Манитоба
Манитоба провинциясы алты жылдық құрылыс жұмысынан кейін 1968 жылы Қызыл өзен су тасқынына қарсы арнаны аяқтады, Виннипегтен оңтүстікке қарай сегіз қалада тұрақты бөгеттер салды, Виннипег ауданында саз бөгеттер мен су бұру арналарын салды. Кейіннен аяқталған басқа су тасқынын бақылау құрылыстары – Портадж бұрылысы және Ассинибойн өзеніндегі Шеллмут бөгеті. Тіпті су тасқынынан қорғау шаралары қолданылып жүрсе де, 1997 жылы провинцияда судың ең жоғарғы деңгейі 7 метрге жетті. Ол 28 000 адамды эвакуациялауға және мүлік пен инфрақұрылымға 500 миллион канад долларына залал келтіруге себеп болды. 1997 жылғы су тасқыны 100 жылдық су тасқыны болды. Бұл апат Виннипегтің су тасқынынан қорғау жүйесін басып қалуға жақын болды. Сол кезде Виннипег су тасқынына қарсы арнасы белгілі бір ағынға қарсы жобаланған болатын, бірақ 1997 жылғы ағын одан да көп болды. Өңір 30 сәуір мен 1 мамыр аралығында түнде, Виннипегтегі судың "Джеймс авенюі" деректі деңгейінен 7 метрден жоғары көтерілуін болдырмау үшін, заңнамада белгіленгендей, су тасқынына қарсы арна үшін жұмыс істеу ережелерін бұзды, бірақ бұл өзеннің жоғары жағында қосымша су тасқынына әкеп соқты. Виннипег қаласының мэрі Сьюзан Томпсон жобалық шекке жеткенін хабарлағаннан кейін, бұл су тасқынының ең жоғарғы деңгейіне жеткенін жақсы жаңалық деп қате түсіндірді. Қаладағы құм жинау тоқтап, ұлттық тілшілер қаладан кетіп қалды, бірақ 3 мамырдың соңында / 4 мамырдың басында судың жоғарылауы қала ішінде және сыртында жалғасты. Қалалық билік өкілдері 1 мамырда ең жоғарғы деңгейге жеткенін мәлімдеді; ғылыми есептерде 3-4 мамырда ең жоғарғы деңгейге жеткені жазылған. Винипегтің өзеннің жоғары жағындағы қалалары, Гранд Форкстағы өртеніп жатқан ғимараттардың бейнелері арқылы ескертіліп, метрлік сумен қамтылған, үйлері мен меншіктерін қорғау үшін сақина тәрізді бөгеттер салды. Манитоба провинциясы Канада әскерін, Корольдік атты полициясын және Табиғи ресурстар департаментін шақырды. Көптеген адамдар эвакуациялауды таңдады, соның ішінде Моррис тұрғындары да болды, оларға Виннипегке эвакуациялау туралы екі күн бұрын хабарланды. Мыңдаған еріктілер үйлер мен жерлер айналасында құмға толы қаптардан бөгеттер құруға көмектесті. Қалалар айналасындағы сақина тәрізді бөгеттердің көбісі тұрды, тек Сент-Агаттағысы ғана бұзылды. Қаланың бөгеті оңтүстіктен жақындаған өзенге дайындалған, бірақ өзен кеңінен жайылып, қала батыстан су астында қалды. Кристиан сайлауды бастапқыда жоспарланғандай өткізген кезде, Алкок өзінің сайлауалды кеңсесін ерікті көмек орталығына айналдырды, сайлауалды науқанға емес, көмекке уақыт жұмсап, қайта сайланды.
To compensate, the province broke operational rules for the Floodway, as defined in legislation, during the night of April 30 / May 1, to prevent waters in Winnipeg from rising above the designed limit of 24.5 feet (7 m) above the "James Avenue datum", but causing additional flooding upriver. Winnipeg Mayor Susan Thompson, announcing that the design limit had been reached, misinterpreted this as good news that the flooding had peaked. City sand bagging stopped, and national reporters left the city, but the water continued to rise inside and outside of the city until the peak late on May 3 / early on May 4. The city officials have said that the peak occurred on May 1; scientific reports record a peak on May 3/4. Towns upriver of Winnipeg, forewarned by footage of buildings in Grand Forks burning and covered in meters of water, built ring dikes to protect their homes and properties. The province of Manitoba called in the Canadian Forces, the Royal Canadian Mounted Police, and the provincial Department of Natural Resources. Many people chose to evacuate, including residents from Morris, who had only two days notice to evacuate to Winnipeg. Thousands of volunteers helped to build sandbag dikes around homes and property. Almost all of the ring dikes around the towns held, except for that at Ste. Agathe. The town's dike system was prepared for the river approaching from the south, but the river had spread widely and floodwaters swamped the town from the west. When Chrétien let the election go ahead as originally planned, Alcock transformed his campaign office into a volunteer relief centre, spending his time in relief efforts instead of campaigning, and won re election.
Салдары
Шілде айында Канаданың премьер-министрі Жан Кристиан мен АҚШ президенті Билл Клинтон екі елден де мүшелерді қамтитын Қызыл өзен алабы бойынша халықаралық жұмыс тобын тағайындады. Жұмыс тобының мақсаты су тасқынын болжауды жақсарту жолдарын табу болды. Манитоба провинциясы Халықаралық бірлескен комиссиядан (IJC) су тасқыны оқиғасы туралы есеп беруді және Виннипег қаласын одан әрі су тасқынынан қорғау шараларын ұсынуды сұрады. Бастапқыда, бұл граффити ұрлықтан және қайта сатудан қорғау үшін қоқысқа шығарылған техникаға салынатын, бірақ кейін мазмұны мен қолданылу аясы кеңейді. Осылай дамып, катастрофити тек тұрмыстық техникада ғана емес, үйлердің қабырғаларында, гараждарда және жарнама тақталарында да пайда бола бастады. 1997 жылғы Қызыл өзен су тасқынынан кейін катастрофити зардап шеккен аймақтардағы адамдардың пікір білдіру және қиын жағдайға бейімделу әдісіне айналды.