Кіріспе

Интернет желілерінің маңызды инфрақұрылымы

Интернет магистралінің негізгі дерек маршруттары ірі, стратегиялық тұрғыдан байланысқан компьютерлік желілер мен Интернеттің негізгі маршрутизаторлары арасындағы басты жолдармен анықталады. Бұл дерек маршруттары коммерциялық, мемлекеттік, академиялық және басқа да жоғары сыйымдылықты желі орталықтарында, сондай-ақ елдер, континенттер және мұхиттар арасында Интернет трафигін алмасатын Интернет-алмасу нүктелері мен желіге қосылу нүктелерінде орналасқан. Интернет-провайдерлер, көбінесе 1-деңгейлі желілер, жеке келісілген өзара байланыс шарттары арқылы Интернет магистралі трафигіне қатысады, бұл шарттар негізінен есеп айырысусыз пиринг принципімен реттеледі. Интернет және, демек, оның магистральдық желілері орталық басқаруға немесе үйлестіру орталықтарына тәуелді емес, сондай-ақ жаһандық желі саясатын іске аспайды. Интернеттің тұрақтылығы оның негізгі архитектуралық ерекшеліктерінен туындайды, ең бастысы – желі элементтерінде мүмкіндігінше аз желілік күй және басқару функцияларын орналастыру, ал деректердің тұтастығын, сенімділігін және аутентификациясын қамтамасыз ету үшін байланыс нүктелеріне өңдеудің көп бөлігін жүктеу. Сонымен қатар, қазіргі желілік байланыстардың жоғары деңгейдегі артықтығы және күрделі нақты уақыт маршруттау протоколдары жүктемені бөлу және трафик кептелісін болдырмау үшін баламалы байланыс жолдарын ұсынады. Ірі провайдерлер, 1-деңгейлі желілер деп аталады, олар басқа провайдерлерден транзит келісімдерін сатып алмайтын, толыққанды желілерге ие. Магистральдық желілердің деректерді тарату жылдамдығы уақыт өте келе артты. 1998 жылы АҚШ-тың барлық магистральдық желілері 45 Мбит/с ең төменгі жылдамдықты пайдаланды. Алайда, технологиялық жетістіктер 2000 жылдардың ортасына қарай магистральдардың 41 пайызына 2,488 Мбит/с немесе одан да жоғары жылдамдықпен деректерді таратуға мүмкіндік берді.

Тарих

Алғашқы пакеттік коммутациялық компьютерлік желілер, NPL желісі мен ARPANET 1973 жылы Лондон университетінің колледжі арқылы өзара байланысты болды. ARPANET интерфейстік хабарларды өңдейтін процессорлар деп аталатын маршрутизаторлардың негізгі тірегін пайдаланды. Басқа пакеттік коммутациялық компьютерлік желілер 1970-ші жылдардан бастап көбейіп, ақырында TCP/IP протоколдарына көшті немесе жаңа желілермен алмастырылды. Ұлттық ғылым қоры 1986 жылы Ұлттық ғылым қоры желісін (NSFNET) құрды, ол ARPANET желісімен байланысқан өзара байланыстыратын сілтемелерді пайдалана отырып, алты желілік орталықты қаржыландыру арқылы құрылды. 1987 жылы бұл жаңа желі 13 орталықта T1 байланысына дейін жаңартылды. Бұл орталықтар өз кезегінде 170-тен астам басқа желілерді қосатын аймақтық желілерді қамтыды. IBM, MCI және Merit 1991 жылы негізгі желінің өткізу қабілетін (T3) жаңартты. ARPANET пен NSFNET біріктіріліп, Интернет деп аталды. Бірнеше жыл ішінде NSFNET негізгі желісінің басымдығы 1990 жылы қажетсіз ARPANET инфрақұрылымын тоқтатуға әкелді. Интернеттің алғашқы күндері негізгі провайдерлер өз трафигін үкіметтің қолдауымен құрылған желілік кіру нүктелерінде (NAP) алмастырды, кейін үкімет Интернетті жекешелендіріп, NAP-ті коммерциялық провайдерлерге берді.

Қазіргі заманғы тірек

Ұзақ қашықтыққа телефон желілері мен магистральдық желілердің өзара байланысы мен синергиясының нәтижесінде, AT&T Inc., MCI (Verizon 2006 жылы сатып алған), Sprint және Lumen сияқты ірі ұзақ қашықтыққа дауыс жеткізушілердің көпшілігі ірі Интернет магистральдық желілеріне де ие. Бұл магистральдық желі провайдерлері өз қызметтерін Интернет-провайдерлерге (ISP) сатады. Деректердің осы желіде тасымалдануы үшін Интернет магистралінде басқа маршрутизаторларға деректерді бағыттап, оларды соңғы пунктіне жеткізе алатын, ақпаратты өңдеуге жеткілікті қуатты магистральдық маршрутизаторлар болуы қажет. Оларсыз ақпарат жоғалып қалуы мүмкін.

Қауымдастық келісімдері

Нарықтағы үлесі шамамен бірдей негізгі желі провайдерлері бір-бірімен «пиринг» деп аталатын келісімдер жасасады, олар басқа желіні пайдаланып трафикті соңғы тұтынушыға жеткізуге мүмкіндік береді. Әдетте, олар мұндай қызмет үшін бір-бірінен ақы алмайды, себебі компаниялар өз клиенттерінен түсетін кірістен тәуелсіз.

Реттеу

Монополияға қарсы органдар ешбір провайдердің негізгі нарықта үстемдік ете алмайтындай үлкенге өсіп кетпеуін қамтамасыз ету үшін шаралар қолданды. АҚШ-та Федералды байланыс комиссиясы (Federal Communications Commission) нарық жақсы жұмыс істеп тұрғанда, Интернет магистральдық желілерінің өзара байланысының бәсекелестік жақтарын бақылаудан бас тартты. Желілер физикалық түрде бұзылмаған, себебі Мысыр арқылы Интернет транзитінің трафигіне әсер етілмеді. Оның орнына, үкімет жергілікті маршруттарды жариялайтын Border Gateway Protocol (BGP) сессияларын тоқтатты. BGP интернет-провайдерлер арасындағы трафикті маршруттауға жауапты. Мысырдың интернет-провайдерлерінің тек біреуіне ғана жұмысын жалғастыруға рұқсат берілді. Noor Group ISP тек Египет қор биржасына және бірнеше үкіметтік министрліктерге байланыс қызметтерін ұсынды.

Еуропа

Еуропа халықаралық магистральдық желінің дамуына, сондай-ақ Интернет жолақтығының өсуіне маңызды үлес қосады. 2003 жылы әлемдік халықаралық шекаралық жолақтың 82 пайызы Еуропа есебінен болды. Level 3 Communications компаниясы 2011 жылы арнайы Интернетке қолжеткізу және жеке виртуалды желі қызметтерін іске қоса бастады, бұл ірі компанияларға 3-ші деңгейлі магистральдық желіге тікелей қолжеткізу мүмкіндігін берді. Компанияларды тікелей магистральмен байланыстыру кәсіпорындарға үлкен нарық сұранысын қанағаттандыратын жылдам Интернет-қызметін ұсынады.

Кавказ

Кавказ аймағындағы кейбір елдердің негізгі желілері өте қарапайым; мысалы, 2011 жылы Грузияда 70 жастағы әйел талшықты оптикалық кабельді лопатамен қиып, көршілес Арменияны 12 сағатқа интернеттен толық оқшаулап тастады. Ел сол кезде талшықты магистральдық инфрақұрылымын жақсартуға көп күш салды, бірақ үкіметтік қаржыландырудың жетіспеуі салдарынан прогресс баяу болып жатыр.

Жапония

Жапонияның интернет магистралі жоғары сұраныс пен технологияға деген жалпы қажеттілікке байланысты өте тиімді болуы керек. 2009 жылы Жапонияда 86 миллионнан астам интернет қолданушысы болды және 2015 жылға қарай бұл көрсеткіш шамамен 91 миллионға жетеді деп күтілді. Жапонияда үйде талшықты қосылымға сұраныс бар болғандықтан, бұл қызметті арзан бағамен ұсыну үшін Nippon Telegraph and Telephone (NTT) – жергілікті магистраль операторының талшықты-оптикалық магистраль желісін пайдалану мүмкіндігі қарастырылуда.

Қытай

Кейбір жағдайларда, Интернет желісінің физикалық инфрақұрылымының белгілі бір бөліктеріне иелік ететін компаниялар, Интернет нарығының пайдалы болуын қамтамасыз ету үшін бәсекелестікке мұқтаж. Бұл ең айқын түрде Қытайда көрінеді. China Telecom және China Unicom компаниялары біраз уақыттан бері Қытайға интернет-қызметін ұсынушы ретінде әрекет етіп келе жатқандықтан, кіші компаниялар Қытайдағы Интернет нарығын тиімді ету үшін қажетті өзара байланыс есептесу бағаларын келісуде олармен бәсекелесе алмайды. Ірі компаниялардың осы кемсітуші баға саясаты нарықта тиімсіздік пен тоқырауға алып келеді, соңында елімізге қызмет көрсететін Интернет желілерінің жұмысына әсер етеді.