Кіріспе

Техас штатының оңтүстік-шығыс аймағы – АҚШ-тың Техас штатындағы мәдени және географиялық аймақ, шығысында Луизиана штатының оңтүстік-батысымен және үлкен Акадиана аймағымен шектеседі. Бұл аймақ Шығыс Техастың бір бөлігі болып табылады және географиялық жағынан Үлкен Хьюстон және Бомонт-Порт-Артур қалалық статистикалық аймақтарына ортасталған. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша осы аймақтардың біріктірілген халқы 7 662 325 адамды құрайды.

География

Оңтүстік-шығыс Техас Мексика шығанағының жағалауының бір бөлігін және Техас ішкі су жолының көп бөлігін қамтиды. Аймақты көптеген өзендер мен арналар кесіп өтеді, олардың ішіндегі ең ірілері – Сабин, Нечес және Тринити өзендері. Оңтүстік-шығыс Техаста және АҚШ-тың оңтүстігінің қалған бөліктерінде кішкентай өзендер мен сағалар "байоу" деп аталатын батпақтарға жиналады және айналасындағы орманмен бірігеді. Оңтүстік-шығыс Техастағы ірі су көлемі – Галвестон шығанағы мен Сабин көлі, ал Шығыс Техастың қалған бөлігіндегі ірі су қоймалары солтүстікке қарай орналасқан. Оңтүстік-шығыс Техастың шығыс бөлігі географиялық және мәдени жағынан Оңтүстік-батыс Луизианамен байланысты, бірақ батыс, оңтүстік және солтүстік аймақтар өздерінің ерекше техастық мәдени ерекшеліктерін сақтайды. Жағалауға жақын жердегі жер төмен, өте тегіс және көбінесе батпақты. Пайн Вудс Оңтүстік-шығыс Техастың солтүстік бөліктеріне дейін созылып, Хьюстон мен Бомонт арасындағы күріш егістіктері мен батпақтарға жетеді. Жағалаудағы ең биік нүкте – Биік арал, онда тұз күмбезі теңіз деңгейінен шамамен 40 фут (12 метр) биіктікке көтеріледі. Жағалаудан алшақтағанда, жер бедері Солтүстік-шығыс және Орталық Техастың төбелі жазықтарын көрсетуге бастайды. Орталық Техасқа қарай, аралас қарағай және қатты ағаш ормандары Шығыс Орталық Техастың емен және шөптесін алқаптарына жол береді.

Алтын үшбұрыш

Алтын үшбұрыш – Луизиана шекарасына жақын, Техас штатының оңтүстік-шығысындағы аймақ. "Үшбұрыш" Бомонт, Порт-Артур және Оранж қалаларымен құралады, бұл аймақтағы ең ірі қалалар. "Алтын" деген сөз 1901 жылы Бомонт маңындағы Шпинделтоп мұнай кенінен түскен байлықты білдіреді. Аймақты мұнай-химия өнеркәсібінен алыстату мақсатында, кейбір жергілікті топтар Алтын үшбұрышты "Триплекс" деп атауға тырысты. Алайда, бұл атау қабылданып, кеңінен таралған жоқ, және жергілікті тұрғындар оны әлі де Алтын үшбұрыш деп атайды. Алтын үшбұрыштың кейбір тұрғындары Үлкен Хьюстон аймағын Оңтүстік-Шығыс Техастың құрамына жатқызбайды және аймақтың батыс шекарасын Хьюстон қаласының орталығынан шамамен 30 миль қашықтықта жатқан Тринити өзені деп белгілейді. Осы аймақта Бомонт қаласында жыл сайын Оңтүстік Техас штатының жәрмеңкесі өтеді.

Үлкен бұта

Үлкен бұта – Бомонт қаласының солтүстігі мен солтүстік-батысында орналасқан тығыз орманды аймақ. Бұл аймақта Вудвилл және Кунце сияқты көптеген шағын қалалар бар. Үлкен бұта ұлттық қорығы ескі бұтаның бір бөлігін қорғайды және аймақтың биологиялық байлықтарын көрсетеді. 390 км² (97 000 акр) аумақты қамтитын қорық, қарағайлы орман, батпақтар және жағажай шөбін қамтитын әртүрлі экологиялық жүйеге ие. Онда орхидеялар, кактустар, кипарис және қарағай сияқты өте алуан түрлі өсімдік түрлері бір-біріне жақын орналасқан. Жыл сайын осы аймаққа шамамен 65 000 адам келеді. Екі тарихи маңызды жол Үлкен бұта арқылы өтеді: солтүстікте Тайлер округінен Луизианаға дейін созылған ескі мал жолы немесе Бозау жолы; оңтүстікте Либертиден Оранжға дейін 90-шы тас жолға және 10-шы қалааралық тас жолына параллель орналасқан Испан жолы немесе Атаскозито жолы.

Галвестон шығанағы

Галвестон шығанағы – Техас штатының жоғарғы жағалауында орналасқан ірі саға. Бұғазға Тринити және Сан-Хасинто өзендері, көптеген жергілікті шағын өзендер мен Мексика шығанағынан келетін толқындар құяды. Шығанақтың ауданы шамамен 600 шаршы миль (1500 км²), ұзындығы 50 км, ені 27 км. Галвестон шығанағының орташа тереңдігі 7-9 фут (2-3 метр). Мексика шығанағына қарай үш шығару арнасы бар: Галвестон аралы мен Боливар түбегі арасындағы Боливар жолы (Хьюстон кеме каналының шығу орны), батыстағы Сан-Луис асуы және шығыстағы Ролловер асуы. Хьюстон кеме каналы Хьюстон портын Мексика шығанағымен байланыстырып, Галвестон шығанағы арқылы өтеді. Хьюстон – шығанақтың ең ірі қаласы, ал одан кіші қалаларға Галвестон, Пасадена, Бейтаун және Техас қаласы жатады. Бұғаз көптеген теңіз тіршілігіне өсіп-өну және шағылысу ортасын қамтамасыз етеді, сондай-ақ коммерциялық және ойын-сауық балық аулау үшін маңызды.

Климат

Мемлекеттің қалған бөлігімен салыстырғанда, Оңтүстік-Шығыс Техастың климаты қыста жылырақ, ал жазда салқын. Орташа есеппен, аймақ штаттың басқа бөліктеріне қарағанда көбірек жаңбыр алады және тропиктер сияқты жауынды және құрғақ маусымдарға ие. Бұл аймақтағы ылғалдылық деңгейін арттырады. Климаттың салыстырмалы түрде жұмсақ және ылғалды болуының басты себебі – Мексика шығанағының ықпалы. Оңтүстік-Шығыс Техас аймағының климаты Оңтүстік Луизиана климатымен салыстыруға болады. Алтын үшбұрыштағы орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 60 дюйм (1500 мм) құрайды. Оңтүстік-Шығыс Техастың басқа аймақтарында жауын-шашын мөлшері төмендеу, бірақ жылына 40 дюймнен (1000 мм) аспайды. 1979 жылғы Клодетт тропикалық дауыл кезінде Альвин қаласында 24 сағат ішінде 42 дюйм (1067 мм) жаңбыр жауды – бұл АҚШ-та тіркелген бір күндік жауын-шашынның ең жоғары көрсеткіші. "Харви" дауыл кезінде Нидерланд 66 дюйм жауын-шашын алды. Хьюстон қаласы "Техастың найзағай астанасы" деп аталады, себебі штаттың басқа аймақтарымен салыстырғанда найзағайдың жиілігі жоғары. Бұл ерекше жоғары найзағай белсенділігі аймағы Хьюстоннан шығысқа қарай, Луизиананың оңтүстік-батысына дейін созылады. Мұның көп бөлігін аймақтағы жауын-шашын маусымында күн сайын дерлік пайда болатын найзағайлардың табиғи туындауымен түсіндіруге болады. Алайда, Хьюстон, Алтын үшбұрыш және Луизиананың Лейк-Чарльз қалаларының дамыған аймақтарында найзағайдың ерекше шоғырлануы көптеген зерттеушілерді қалалық жылу аралдары мен ауаның ластануының комбинациясы найзағайдың санын тіпті жоғары табиғи деңгейден асырып түсуіне себеп болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Оңтүстік-Шығыс Техас ырғақтарға (урагандарға) осал. 21-ші ғасырда аймаққа елеулі зиян келтірген ірі ырғақтар: 2005 жылғы Рита ырғағы, 2008 жылы Хьюстон мен айналасындағы аудандарды басып өткен Айк ырғағы және 2017 жылы Оңтүстік-Шығыс Техасты су баскан Харви ырғағы. Аймаққа әлсіз ырғақтар да жиі соғып тұрады. Эллисон және Клодетт сияқты кейбір ырғақтар елеулі зардаптарға әкелді.

Мәдениет

Оңтүстік-шығыс Техастың мәдениеті Батыс Техасқа қарағанда Луизианадағы Акадианаға немесе Миссисипи шығанағының жағалауына жақын; оның бір бөлігінде Каджун және креолдық өзіндігі сақталған және Марди Гра сияқты мәдени тойларда көрініс береді. Қазіргі Оңтүстік-шығыс Техастың көп бөлігі ұрпақтар бойы қалыптасқан дәстүрлерге негізделген; аймақ Солтүстік және Шығыс Техастың көп бөлігі сияқты, Киелі кітап белдеуіне кіреді – тұрғындарының көпшілігінде берік дәстүрлі протестанттық христиандық сенімдері бар аймақ. Сонымен қатар, Католик шіркеуі испан отарлауы мен миссионерлік қызметтен бері АҚШ-та маңызды діни күшке ие. Хьюстоннан тыс Шығыс Техастағы ірі қалалардың көпшілігінде әлі де оңтүстік ауылдық өмір салты сақталған, әсіресе тіл, мінез-құлық және тағамдарда.

Экономика

Оңтүстік-шығыс Техастың қалалық аймақтарында энергетика, денсаулық сақтау, өндіріс және технология маңызды өнеркәсіп салалары болып табылады. Хьюстон – Оңтүстік-шығыс Техастың ең ірі қаласы және экономикалық орталығы. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, ол АҚШ-тағы Fortune 500 компанияларының шоғырланған саны бойынша үшінші орында тұр. Аймақтағы ірі корпорацияларға APA Corporation, Chevron Corporation, HostGator, Jason's Deli, JPMorgan Chase және Sysco кіреді. Қалалардың сыртында ауыл шаруашылығы, туризм және шағын бизнес әрдайым экономиканың маңызды факторлары болған.

Жоғары білім

Хьюстон Университеті жүйесі Оңтүстік-Шығыс Техастағы ең ірі және маңызды университет жүйесі болып табылады, алайда Техас Оңтүстік Университеті, Прери-Вью A&M Университеті, Сент-Томас Университеті, Хьюстон Баптист Университеті және басқа да университеттер аймақтың бакалавриат және магистратура білім беру жүйелерінде маңызды орын алады. 2022 жылы U.S. News & World Report бағалауынша, Хьюстондағы Райс университеті ел бойынша 15-ші орынға ие болды. Бомонтқа жақын аймақтарда Техас Мемлекеттік Университеті жүйесіндегі Ламар университеті жоғары білімнің орталығы саналады.

Спорт

Оңтүстік-шығыс Техас аймағында Хьюстон қаласы және оның агломерациясы дамыған спорт мәдениетіне ие, ал жергілікті тұрғындар көптеген спорт түрлерін тамашалауға және оған қатысуға белсенді. Көрермендер төрт негізгі кәсіби спорт командасының және жоғары оқу орындарының командаларының ойындарын тамашалайды; Бомонт қаласы да студенттер спортының маңызды орталықтарының бірі болып табылады. Ал қатысушылар Мемориалдық саябақта жүгіруден бастап, Галвестон шығанағы мен Клер көлінде қайықпен жүзуге дейін түрлі іс-шаралармен айналысады. Бұдан өзге, онға жуық фехтование клубы бар, олардың арасында демалыспен айналысатын клубтардан бастап, жоғары деңгейдегі жарыс ұйымдары да кездеседі.