Кіріспе

Қытайдағы ең үлкен тұщы сулы көл, Цзянси провинциясында орналасқан Поянг көлі (, Gan: Po yong U), Цзюцзян қаласында орналасқан. Көлге Ган, Син және Сю өзендері құяды, олар арна арқылы Янцзы өзенімен байланысады. Поянг көлінің ауданы ылғалды және құрғақ маусымдарда күрт өзгеріп отырады, бірақ соңғы жылдары көлдің ауданы жалпы алғанда азайып келеді. Құрғақшылық, құм кеніштері және Үш шатқалы бөгетінде су жинау салдарынан 2012 жылдың басында көлдің ауданы шамамен кеміді. Көл жарты миллион көшіп-қоныс жасайтын құсқа мекен етеді және құстарды бақылау үшін танымал орын. Қыс айларында көлге көптеген сібір журавы келіп қонады, олардың 90 пайызы қысты осында өткізеді.

Құрылу

Поянг көлі тарихи түрде Пэнгли көлі (彭蠡澤) деп те аталып келген, бірақ олар бір емес. Хан әулетінен бұрын Янцзы өзені қазіргі Лонгган көлі арқылы солтүстікке қарай ағып, ал Пэнгли батпағы Ган өзенінің төменгі ағысын құрады. Қазіргі Поянг көлі орналасқан жер Ган өзені бойындағы жазық болған. Шамамен 400 жылы Янцзы өзені оңтүстікке қарай өз бағытын өзгерткен, нәтижесінде Ган өзенінің ағысы бұрылып, Поянг көлі пайда болды. Ган өзенінің ағысының бұрылуы Поянг және Хайхун округтерін суға батырып, халықты қазіргі Йонгсюу округінің Ученг қалашығына жаппай көшіруге мәжбүр етті. Осылайша Ученг Цзянси провинциясының ежелгі ірі қалаларының біріне айналды. Осы көші-қоннан "Хайхун округінің суға батуы Ученг қалашығын тудырады" деген мақал пайда болды. Поянг көлі Тан дәуірінде ең үлкен ауданына жетті, оның ауданы .

Жабайы жануарлар дүниесінің жойылуы

2002 жылдан бері балық аулауға тыйым салынған. 2020 жылдың қаңтар айында Қытай теңіз биоәртүрлілігін қорғау мақсатында Янцзы өзенінің бойындағы 332 нысанда, оның ішінде Поянг көлінде 10 жылдық балық аулау мораторийін енгізді. 2007 жылы Қытайдың қанатсыз дельфині, жергілікті жұртшылық «цзянчжу» («өзен шошқасы») деп атап кеткен бұл түр, Поянг және Донгтинг көлдері сияқты суларда мекендейді. Ол Янцзы өзенінің дельфині – байжи сияқты жойылып кету қаупінде тұр деген алаңдаушылық білдірілді. Осы дельфин түрiн сақтау үшін шаралар қабылдауға шақырулар жасалып жатыр. Қазіргі таңдағы саны шамамен 1400-ге жетеді, оның 700-900-і Янцзыда, ал қалғаны 500-ге жуығы Поянг және Донгтинг көлдерінде қоныстанған. 2007 жылғы популяция деңгейі 1997 жылғы көрсеткіштен екі еседен астам кем, және популяция жыл сайын 7,3 пайызға төмендеп барады. Соңғы жылдары құм қазу жергілікті экономикалық дамудың маңызды бөлігіне айналды, Поянг көліне жақын аймақтағы табыстың басты көзіне айналды. Бірақ, осымен қатар, жоғары қарқынды құм қазу жобалары жергілікті жануарлар популяциясының өліміне себепкер болып отыр. Құм қазу көл суын лайландырады, дельфиндер бұрынғыдай алысқа көре алмайды, кедергілерден қашу және тамақ іздеу үшін дамыған сонар жүйесіне сүйенуге мәжбүр. Көлге минутына екі кеме кіріп-шығады, кемелердің көптігі дельфиндердің тамақ дыбысын естуын қиындатады, сонымен қатар жағалаудан жағалауға еркін жүзуге мүмкіндік бермейді. Бұдан өзге, Поянг көліне бөгет салу қалған дельфиндерге ауыр зиян келтіруі күтілуде.

Қысылу

Янцзы өзенінің жоғары ағысында орналасқан Үш Сарыөз бөгетінің салдарынан Поянг көлі маусымды түрде тарылып, тіпті құрғап қалуы мүмкін. 2012 жылы көл дерлік толығымен құрғап қалды. Қазан айында жердің бір бөлігі су астында қалды, ал көл толыққанда әдетте осы аумақта сумен жабылады. Қыста пайдалану үшін суын сақтау қажеттігінен Үш Сарыөз бөгетінен басқа, құрғақшылық та көлдің тарылуына себепкер болды.

Тарихқа

1363 жылы Поянг көлінде шайқас болды; бұл шайқас тарихтағы ең ірі теңіз шайқасы деп есептеледі.