Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегиядағы ұлттық парк
National park in Norway
Рондане ұлттық паркі (Rondane nasjonalpark) – 1962 жылдың 21 желтоқсанында құрылған Норвегиядағы ең көне ұлттық парк. Парк Иннландет округінде, Довре, Фоллдал, Сел, Норд-Фрон, Сор-Фрон, Стор-Элвдал және Рингебу муниципалитеттерінде орналасқан. Паркте 2000 метрден жоғары он төбе бар, ең биігі – Рондеслоттет, оның биіктігі 2168 метр. Парк жабайы бұғылардың маңызды мекені болып табылады. 2003 жылы парк кеңейтілді, қазір ол Гудбрансдален аңғарының шығысында жатыр, ал Довре және Йотунхеймен таулы аймақтары да жақын орналасқан. Довре ұлттық паркі осы парктен солтүстікке қарай өте жақын жерде орналасқан.
Rondane National Park (Rondane nasjonalpark) is the oldest national park in Norway, established on 21 December 1962. The park is located in Innlandet county, in the municipalities of Dovre, Folldal, Sel, Nord Fron, Sør Fron, Stor Elvdal, and Ringebu. The park contains ten peaks above , with the highest being Rondeslottet at an altitude of The park is an important habitat for herds of wild reindeer. The park was enlarged in 2003, and now covers an area of Rondane lies just to the east of the Gudbrandsdalen valley and two other mountain areas, Dovre and Jotunheimen are nearby. Dovre National Park lies a very short distance to the north of this park.
Құру
Он жылға жуық жоспарлаудан кейін, Рондане 1962 жылғы 21 желтоқсанда Норвегияның алғашқы ұлттық паркі ретінде құрылды. Ол бастапқыда табиғатты қорғау аймағы ретінде құрылған, бірақ кейіннен ұлттық парк мәртебесі алды. Паркті қорғаудың негізгі себептері – туған өсімдіктер, жануарлар дүниесі және мәдени мұрасы бар табиғи ортаны сақтау, сондай-ақ болашақ ұрпақтар үшін демалыс орны ретінде ортаны қамтамасыз ету болды. Норвегияда табиғатты қорғауға қатысты заңдық шаралар 1954 жылы табиғатты қорғау заңы қабылданғаннан бастау алды. Содан кейін, 1955 жылы Ронданеге жақын муниципалитеттерде халық жиналыстары өткізіліп, комиссия құрылды. Норман Хейткёттер комиссия төрағасы болып тағайындалды және патшалық қаулы арқылы Рондане ұлттық паркін құруға жағдай жасады. Парк құрылған кезде ауданы (кейін бұл шамамен екі есеге артты). Рондане Норвегиядағы алғашқы ұлттық парк болғанымен, одан кейін тағы көптеген ұлттық парктер құрылды. Парктерді Норвегияның Табиғатты басқару дирекциясы күзетеді.
After nearly a decade of planning, Rondane was established as the first Norwegian National Park on 21 December 1962. It was first established as a nature protection area, but was later named a national park. The main reasons for protecting the park were "to safeguard the natural environment with its native plants, animal life, and cultural heritage and also to secure the environment as a recreational area for future generations". Legal efforts to protect nature in Norway date from 1954, when the nature protection law was passed. Soon after, in 1955, community meetings were held in the municipalities close to Rondane, and a commission was founded. Norman Heitkøtter was president of the commission, and made it possible by Royal resolution to establish Rondane National Park. At its establishment, the park covered an area of (later, this was nearly doubled). Although Rondane was the first national park in Norway, many others followed. The parks are maintained by the Norwegian Directorate for Nature Management.
2003 жылғы кеңейту
Жабайы бұғыларды қорғауға арналған арнайы шара ретінде, парк 2003 жылы едәуір кеңейтілді, оның аумағы артты.
As a special measure for the protection of the wild reindeer, the park was significantly enlarged in 2003, its area increasing from to
Парктің кеңеюі негізінен солтүстік-батысқа қарай жүрді, сонымен қатар шығыс және оңтүстікте де шамалы кеңейтімдер болды. Бұдан бөлек, паркпен бірге қорғаныс деңгейі төмен аймақтар құрылды, олар ландшафттық және табиғатты қорғау аймақтарын қамтиды. Рондане және Доврфьелл-Сунндальсфьелла ұлттық парктері арасында Довр ұлттық паркі деп аталатын жаңа ұлттық парк та ашылды. Кеңейтілгеннен кейін, Ронданедің солтүстік шекарасынан Довр ұлттық паркінің оңтүстік шекарасына дейінгі арақашықтық енді шамалы ғана, ал іргелес таулы аймақтардың көп бөлігі үш паркпен қорғалады.
The expansion of the park primarily occurred towards the northwest, accompanied by moderate enlargements in the east and south. Furthermore, zones with reduced levels of protection, encompassing both landscape and nature conservation areas, were instituted in conjunction with the park. A new national park, Dovre National Park, between Rondane and Dovrefjell Sunndalsfjella National Park was also opened. Following the expansion, it is now only approximately from the northern border of Rondane to the southern border of Dovre National Park, and large sections of adjacent mountain areas are protected by the three parks.
Геология
Ронданедегі тау жыныстары 500-600 миллион жыл бұрын пайда болған теңіздің қалыңдығы аз жерінен құралған. Осыдан бастап, Жер қыртысының өзгерістері метаморфтық тау жыныстары мен кварцтан тұратын таулы аймақты қалыптастырды. Ронданеде бүгінгі таңға дейін қандай да бір қазбалар табылған жоқ, сондықтан осы тау жыныстары пайда болған теңізде жануарлар тіршілігі болмаған деп есептеледі. Табиғатты қорғау дирекциясы Ронданені "жергілікті бұғылар үшін өмір тіршілігін қамтамасыз ететін ерекше маңызды аймақ" деп санайды. Рондане және оған жақын орналасқан Довре аймағында шамамен 2000-4000 бұғы бар деген болжам бар. Соңғы он жылда бұғылардың негізгі ареалында оларды қорғау мақсатында саябақ жолдары өзгертілді. 2003 жылы бұғыларды қосымша қорғау үшін саябақтың аумағы кеңейтілді. Саябақтың шеттерінде елік және аң (моос) сияқты ірі жануарлар жиі кездеседі, ал кейде Довреден келген мүйізді ешкілерді де көруге болады. Бұл жерде сусарлар, сілеусіндер және аюлардың шағын популяциясы бар, ал қасқырлар сирек кездеседі. Бұғылар негізінен құрғақ және топырақтан жұқа тасты жазықтардағы етекті шөптермен бірге өсетін лишайниктер мен бұғы мүкке сүйенеді. Лишайниктер бұғыларға тамақ ретінде ғана емес, сонымен қатар топырақты тыңайтып, нашар өсетін өсімдіктердің өсуіне және тышқандар мен леммингтердің тамақтануына мүмкіндік береді. Мұздық қанатты гүл (Glacier Crowfoot) – өте жақсы тіршілік ететін гүл түрлерінің бірі, ол . биіктігіне дейін табады.
The bedrock in Rondane comes from a shallow sea floor, created 500 to 600 million years ago. From this, changes in the Earth's crust created a mountain area of metamorphic rock and quartz. There are no fossils found in Rondane today and so it is thought the sea where the rock came from contained no animal life. The Directorate for Nature Management regards Rondane as "especially important as a life supporting area for the native reindeer". It is estimated that approximately 2000 to 4000 reindeer live in Rondane and the nearby Dovre area. To protect the reindeer population in their core area during the last ten years, hiking trails have been moved. The park was also enlarged in 2003 to provide increased protection for the reindeer. Other large game, including roe deer and elk (moose) are commonplace along the rims of the park and occasionally musk ox from Dovre can be seen. Wolverines, lynxes, and a small population of bears are also present, while wolves are rare. The reindeer largely rely on the lichen and reindeer moss that grow together with heather and hardy grass on the quite arid and nutrient poor stony plateaus. The lichen provide food for the reindeer, but also fertilize the earth, making it possible for less hardy plants to grow, and mice and lemmings to feed. One of the flower species to survive very well is the Glacier Crowfoot, found up to an elevation of .
Туризм
Рондане ұлттық паркіне келушілерге саябақ аумағында, кабиналарды қоршаған аймақтардан басқа, жаяу жүруге және кемпинг жасауға рұқсат беріледі. Парк автокөлік құралдарының жүрісіне тыйым салынған аймақ болып табылады және минималды арнайы ережелер бойынша жұмыс істейді. Лицензиясы бар тұлғаларға парктің шекараларында балық аулауға және аң аулауға мүмкіндік беріледі. Норвегия тау туристік қауымдастығы (DNT) – бұл туристерге қызмет ететін тау кабиналарының желісіне ие және басқаратын қауымдастық. Ронданеде Рондванет көлінің оңтүстік жағында Рондвасбу орналасқан, ол орталық кабина болып табылады. Парктің солтүстік және шығыс шеттерінде Дёрёльсетер және Бьёрнхоллиа да бар. Барлық үш кабинада қызметкерлер бар, олар тамақ пен шектеулі тұру орындарын ұсынады (алдын ала брондауға болады). Паркте кілт қажет болатын Эльдабу сияқты қызмет көрсетпейтін кабиналар да бар. DNT парктегі жолдарды да белгілейді, оларды көру оңай қызыл «Т» әрпімен. «Т» жолдары кабинадан кабинаға, сондай-ақ Рондванетке жақын шыңдарға жол көрсетеді. Жақында кейбір жолдар жабайы бұғылардың негізгі аймақтарынан аулақ болу үшін сәл жылжытылды. Қызмет көрсететін кабиналар қыс мезгілінде де ашық, бірақ кейде маусымнан тыс уақытта өздігінен қызмет көрсетеді. Шаңғы жолдары белгіленген және кейде ДНТ немесе жақын жердегі қонақ үйлер мен шаңғы курорттары арқылы дайындалады.
Visitors to Rondane National Park are permitted to engage in hiking and camping throughout the park, with the exception of areas immediately surrounding cabins. The park is a motor traffic free zone, and it operates under minimal special regulations. Licensed individuals are granted the opportunity to fish and hunt within the park's boundaries. The Norwegian Mountain Touring Association (DNT) is an association that owns and manages a network of mountain cabins in the service of hikers. In Rondane, there is a central cabin by the southern end of Lake Rondvatnet, Rondvassbu. There is also Dørålseter and Bjørnhollia at the northern and eastern rims of the park. All three cabins are staffed, and provide food and limited accommodation (possible to book beforehand). There are also unstaffed cabins in the Park, like Eldåbu where a key is needed. DNT also mark trails in the Park, with red Ts that are easy to spot. The T trails lead the way cabin to cabin, as well as marking the path to some of the peaks close to Rondvatnet. Recently, some trails have moved slightly to avoid the core areas of the wild reindeer. The service cabins are also open during the winter season, although they are sometimes only self serviced off season. Ski trails are marked and sometimes prepared, either by DNT or some of the nearby hotels and skiing resorts.
Атауы
Рондане — «ронд» сөзінің шекті көпше түрі. Аймақтағы бірнеше таудың аты «-ронден» (Digerronden, Høgronden, Midtronden, Storronden және Vinjeronden) деп аяқталады, бұл сол сөздің шекті жекеше түрі. «Ронд» сөзі бұрын ұзын және тар көлдің аты болған болуы мүмкін – Rondvatnet («Ронд суы/көлі»). Осы көлдің айналасындағы таулар осы көлдің атымен аталып кеткен. Мағынасы үшін Randsfjorden туралы қараңыз.
Rondane is the finite plural of the word rond. Several mountains in the area have the ending ronden (Digerronden, Høgronden, Midtronden, Storronden and Vinjeronden), and this is the finite singular of the same word. The word rond was probably originally the name of the long and narrow lake Rondvatnet ('Rond water/lake') the mountains around it were then named after this lake. For the meaning see under Randsfjorden.