Кіріспе

Витафон – 1926 жылдан 1931 жылға дейін Warner Bros. және оның серік студиясы First National жасаған көркем фильмдер мен 1000-ға жуық қысқаметражды фильмдер үшін қолданылған дыбыс жүйесі. Витафон – дискідегі соңғы үлкен аналогтық дыбыс жүйесі және коммерциялық тұрғыдан сәтті және кеңінен қолданылған жалғыз құрылғы. Ұзақ дыбыс жолағы фильмге жазылмаған, бірақ фонографтық пластинкаларда бөлек шығарылған. Пластинкалар 33 1/3 айналым/минут (бұл жылдамдық алғаш рет осы жүйе үшін қолданылған) және әдетте белгілі бір диаметрде жазылған, фильм көрсетіліп тұрғанда проектордың моторымен физикалық байланыстағы айналмалы дискіде ойнатылады. Оның жиілік диапазоны 4300 Гц құрайды. Көптеген алғашқы дыбысты фильмдер, мысалы, "The Jazz Singer" (1927) Витафон жүйесін пайдаланған. "Vitaphone" атауы латын және грек тілдерінен алынған, сәйкесінше "тірі" және "дыбыс" деген мағынаны білдіреді. Кейінірек "Vitaphone" тауарлық белгісі мультфильмдермен және оптикалық дыбыс жолағы бар, пластинкаларды пайдаланбайтын басқа да қысқаметражды фильмдермен байланыстырылды.

Ерте тарих

1920-ші жылдардың басында Western Electric кинодағы дыбыс пен дискідегі дыбысты дамытумен айналысты, мұғаліс 1913 жылы Ли Де Форесттің «Аудион» күшейткіш түтігін сатып алуы, қоғамдық дауыстау жүйелеріндегі жетістіктер және алғашқы практикалық конденсаторлық микрофонның пайда болуы оған көмектесті. Western Electric инженері Э. К. Уэнте 1916 жылы осы микрофонды жасап, 1922 жылы оны жақсартты. Де Форест өзінің «Phonofilm» дыбыс жүйесін 1923 жылдың 15 сәуірінде Нью-Йорк қаласында көрсетті, бірақ «Phonofilm» дыбысының салыстырмалы түрде нашар сапасы және Western Electric-тің жеке демонстрацияларында естілген дыбыстың әсерлі деңгейінен кейін Warner Brothers өнеркәсіптік алыппен және таныс дискі технологиясымен жұмыс істеуді жөн көрді. Бизнес Western Electric-тің Нью-Йорктегі Bell Laboratories-те құрылды және 1925 жылдың сәуірінде Warner Bros. компаниясы сатып алды. Warner Bros. 1926 жылдың 5 тамызында «Vitaphone» жүйесін симфониялық музыка мен дыбыс эффектілері қосылған үнсіз фильм «Дон Хуан» фильмінің премьерасымен бірге таныстырды. Фильмде сөйлеу диалогтары болған жоқ. Фильмге алдын ала қысқа фильмдер мен тікелей жазылған дыбыспен бағдарлама қосылды, олардың көпшілігі классикалық аспаптарда ойнайтын музыканттар мен опера жұлдыздарынан тұрды. «Поп-музыканың» жалғыз өкілі – гитарист Рой Смек, ал «сөйлейтін» фильмнің жалғыз үлгісі – бағдарламаны ашқан қысқа фильм: киноиндустрия өкілі Уилл Хейстің төрт минуттық сөздері. «Дон Хуан» фильмі кассада үлкен табыс әкелді. Оның қаржылық сәтсіздігінен кейін Paramount компаниясының басшысы Адольф Цукор Сэм Уорнерге «Vitaphone» жүйесін өзімен бірге алып келсе, Paramount компаниясының атқарушы продюсері қызметін ұсынды. Сэм Гарри Уорнердің болашақ фильмдерінде дыбысты пайдаланудан бас тартуын қаламай, Цукордың ұсынысын қабылдауға келісті. Сэм содан кейін Бродвей сахнасындағы жұлдыз Ал Джолсонды басты рөлде түсірген жаңа «Vitaphone» фильмін жасауды бастады, ол 1926 жылдың 7 қазанында шыққан «Плантация актісі» атты музыкалық қысқаметражды фильмдегі өнерімен «Vitaphone» көрермендерінің назарын аударған еді. 1927 жылдың 6 қазанында «Джаз әншісі» фильмі Нью-Йорктегі Уорнер театрында көрсетілді, кассалық рекордтарды бұзды, Warner Bros. компаниясын Голливудтағы маңызды ойыншы ретінде бекітті және дәстүрлі түрде «сөйлейтін» фильмдер революциясын бастады деп есептеледі. Бастапқыда «Vitaphone» қысқаметражды фильмдерін түсіру және оркестрлік партитураларды жазу Нью-Йорк қаласында жүргізілді, онда сахна мен концерт залдарының таланттары көптеп табылды, бірақ Уорнерлер көп ұзамай осы қызметтің бір бөлігін Батыс жағалауындағы кеңірек ғимараттарына көшірді. Би тобының жетекшісі Генри Холстед Нью-Йорк емес, Голливудта түсірілген алғашқы «Vitaphone» қысқаметражды фильміне қатысқаны үшін мақталады. «Карнавал түнінде» (1927) Генри Холстед оркестрі мен жүздеген костюмді бишілер карнавал атмосферасында өнер көрсетті.

Витафонды саундтрек дискілері

1924–1925 жылдары Western Electric компаниясы Vitaphone жүйесінің форматын қалыптастырғанда, дискінің мөлшері мен айналу жылдамдығының тиімді арақатысы ретінде 33 1/3 айналымда айналатын диаметрлі дискіні таңдады. Төмен жылдамдық сол кездегі стандартты 1000 футтық (300 метрлік) фильмнің 24 кадр/секундтық жылдамдықпен көрсетілуіне сәйкес келетін 11 минуттық ойнату уақытын қамтамасыз етті, бірақ диаметрдің ұлғаюы орташа тиімді жолақ жылдамдығын сақтап, нәтижесінде 78 айналым/мин шамасындағы стандартты жылдамдықпен айналатын кішірек, қысқа ойнату жазбасының дыбыс сапасын қамтамасыз етті. Винилден бұрынғы жазбалар сияқты, Vitaphone дискілері де ұсақ ұнтақталған тау жынысынан жасалған, негізгі құрамы болып табылатын қабықшадан жасалған. Мұндай жазбалар өте арзан, дәлдігі төмен, көптеп өндірілген болат инемен ойнатылды, оның ұшы тез тозығып, жолақтың контурына бейімделеді, бірақ содан кейін бір дискінің бір жағын ойнау кезінде тозып, оны тастап, жаңасына ауыстыру қажет болатын. Кәдімгі жазбалардан айырмашылығы, Vitaphone дискілері сырттан ішке қарай жазылған, яғни жолақ жазбасы лабель айналасындағы бос жерге салынған синхронизация жебесіне жақын басталып, сыртқа қарай жүреді. Ойнату кезінде ине жолақтың толқындары ең тығыз орналасқан және ең дәл іздеуді қажет ететін жерде жаңа болады, ал дискінің шетіндегі кеңірек араласқан және оңай іздеуге болатын толқындарға жеткенде ғана тозуға ұшырайды. Бастапқыда Vitaphone дискілерінің бір жағында ғана жазбалар болды, әр фильмнің катушкасы үшін жеке диск қолданылды. Дискідегі дыбыс әдісі екінші дәрежеліге түскен кезде, шығындарды қысқарту мақсатында өзгерістер енгізілді, біріншіден, әр дискінің екі жағын тікелей байланыссыз фильм катушкалары үшін пайдаланып, содан кейін дискілерді диаметріне дейін кішірейте отырып. RCA Victor компаниясының жаңа "Vitrolac" құрамын қолдану, жеңіл, икемді және аз тозатын винил негізіндегі қоспа, дискілерді кішірейте отырып, дыбыс сапасын жақсартуға мүмкіндік берді. 1920-жылдардағы Vitaphone дискілерінің стандартты мөлшерінен ерекшеліктер де болды. Трейлерлер және кейбір алғашқы музыкалық қысқа фильмдер сияқты өте қысқа фильмдер үшін 33 1/3 айналымда кесілген және шамамен диаметрінен сыртқа қарай жұмыс істейтін жазба, кішірек мөлшер жеткілікті болған жағдайда дискіге басылды.

Витафонның қысқа шорты

1925 жылы Warner компаниясы Vitagraph студиясын сатып алып, Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы базасында практикалық дыбысты фильмдерді түсіру техникасын жетілдірді және музыкалық қысқа фильмдер түсірді. Бұрын аты жоқ Western Electric дискілік дыбыс жүйесі Warner-ге тиесілі Vitagraph атауынан шыққан Vitaphone деп аталды. Warner компаниясының дыбысты көркем фильмдері Голливудта түсірілсе де, көптеген қысқа фильмдер Нью-Йоркте түсірілді, ал Vitaphone қысқа фильмдері 1940 жылға дейін кинотеатрлардың бағдарламаларында тұрақты түрде көрсетілді. Шоу-бизнеске белгілі көптеген тұлғалар өз өнерлерін тарихқа түсірді, ал болашақтың көптеген жұлдыздары Vitaphone арқылы кинода дебют жасады. Flatbush студиясында түсірілген Vitaphone қысқа фильмдерінде Ал Джолсон, Хамфри Богарт, Джимми Стюарт, Боб Хоуп, Аделаида Холл, Спенсер Трейси, Джек Бенни, Сэмми Дэвис, Сильвия Сидни, Пэт О'Брайен, Рут Этинг, Миша Элман, Фрэнсис Лэнгфорд, Бетти Хаттон, Бернс және Аллен, Джованни Мартинелли, Ксавьер Кугат, Билл Робинсон, Лилиан Рот, Джоан Блонделл, Джудит Андерсон, Этель Мерман, Эбби Лэйн, Элеонор Пауэлл, Хелен Морган, Николас ағай-інілері, Милтон Берл, Лео Каррилло, Харриет Нельсон, Брайан Донлеви, Джейн Фроман, Джек Хейли, Фил Сильверс, Роджер Уолф Кан, Джуди Канова, Нина Мэй МакКинни, Марджори Мэйн, Роуз Мэри, Джо Пеннер, Этель Уотерс, Джун Эллисон, Шемп Ховард, Ланни Росс, Лионель Стэндер, Эдгар Берген және Сид Шарис өнер көрсетті.

Витафон жобасы

1991 жылы бес винтажды пластинкалар коллекционері мен кино әуесқосы "Витафон" жобасын бастады. "Витафон" өндірісінің дыбырақабаты дисктері мен киноленталары көбінесе бөлініп кететін болғандықтан, The Vitaphone Project түпнұсқа 16 дюймдік дыбырақабаты дисктерін және сақталған дыбырақабаты дисктеріне сәйкес келетін үнсіз киноэлементтерін іздейді. The Vitaphone Project жеке коллекционерлерден дыбырақабаты дисктерін қарызға алады немесе сатып алады және көбінесе Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің қалпына келтіру зертханаларымен бірлесіп, түпнұсқа сурет және дыбыс элементтерін біріктіретін жаңа 35 мм сақтау көшірмелерін жасайды. The Vitaphone Project сондай-ақ Конгресс кітапханасы және Ұлыбритания кино институтымен де серіктестік етеді. 2016 жылдың желтоқсанына дейін The Vitaphone Project жеке коллекцияларда шамамен 6500 дыбырақабаты дискісін тауып, 125 фильмді сақтауға көмектесті, оның ішінде 12 толық метражды фильм болды. Олар сонымен қатар 400 000 доллар көлемінде қайырымдалық жинады, ал Хью Хефнер есімді белгілі меценат болды.

Vitaphone және Vitagraph брендтері

Warner Bros. өзінің екінші эшелондық көркем фильмдері үшін First National брендін сақтағандай, Vitaphone және Vitagraph брендтерін сақтап қалуға ұмтылды. Витафон өзінің беделін көбінесе қысқаметражды фильмдер арқылы қалыптастырғандықтан, Warner-дің тікелей түсірілген қысқа фильмдері мен анимациялық мультфильмдері 1959 жылға дейін The Vitaphone Corporation авторлық құқығымен қорғалды және Vitaphone брендімен сатылды. Витаграф 1925 жылы қызметін тоқтатты. 1932 жылы продюсер Леон Шлезингер Джон Уэйнге арналған алты вестерн фильмінен тұратын өте төмен бюджеттік серия жасады. Бұл фильмдер өте арзан болғандықтан, Warner Bros. оларға өзінің немесе тіпті First National атауын қоймауды шешті. Олар әлі де Warner-дің меншігінде болған Vitagraph атауымен шығарылды. Warner Bros. 1956 жылы тікелей түсірілген қысқаметражды фильмдерді жасауды тоқтатты, ал The Vitaphone Corporation 1959 жылдың соңында ресми түрде таратылды. Кейін Warner оларды заңды түрде қолдануда ұстау үшін әртүрлі мақсаттарда бренд атауларын пайдаланды. 1950 жылдары Warner Bros. дискілік лейблі "Vitaphonic" жоғары сапалы дыбыс жазу технологиясын мақтан тұтты. 1960 жылдары Merrie Melodies мультфильмдерінің соңында (1960 жылғы From Hare to Heir бастап) "A Vitaphone Release" деген жазу пайда болды. Сол кезеңдегі Looney Tunes (сол жылы Hopalong Casualty бастап) "A Vitagraph Release" деп көрсетілді. 1968 жылдың соңына қарай Vitaphone/Vitagraph атаулары Looney Tunes және Merrie Melodies серияларында бірін-бірімен алмастырыла бастады.

Мұра

Vitaphone 2004 жылы құрылған TECnology Hall of Fame-ге енгізілген алғашқы 25 өнімнің қатарында болды, бұл "аудио технологияның дамуына ұзақ мерзімді әсер еткен өнімдер мен жаңалықтарға" берілетін құрмет. Марапатта Витафонның өмір сүру ұзақтығы қысқа болғанымен, театрлық дыбыстың танымалдылығын арттыруға және қазіргі заманғы дыбыс күшейту жүйесінің дамуын ынталандыруға көмектескені айтылады. Қазіргі DTS жүйесінің жұмыс принципі Витафон инженеріне мүлдем таныс болмаса да, ол дискідегі дыбыс жүйесі болып табылады және Витафоннан бас тартылғаннан кейін кеңінен қолданысқа түскен алғашқы жүйе.