Кіріспе
Американдық футболдағы ойын, онда қорғаныстағы ойыншы пас ұстап алып, нәтижесінде допты басып алады. Доппен ойналатын бәсекелестік командалық спорт түрлерінде, ұстап алу немесе «перехват» – бұл ойыншының допты беруі (егер спорт ережелеріне сәйкес келсе, қолмен немесе аяқпен), доп сол команданың ойыншысына жоналған, бірақ оны қарсы команданың ойыншысы ұстап алады, соның арқасында допты өз командасының иелігіне көшіреді. Бұл көбінесе футболда, оның ішінде американдық және канадалық футболда, сондай-ақ футбол, регби лигасы, регби одағы, австралиялық футбол және гэльдік футбол сияқты, ойыншылар арасында еркін нысанды голға қарай өткізілетін кез келген спорт түрінде кездеседі. Баскетболда бұл «ұрлау» деп аталады.
In ball playing competitive team sports, an interception or pick is a move by a player involving a pass of the ball—whether by foot or hand, depending on the rules of the sport—in which the ball is intended for a player of the same team but caught by a player of the team on defense, who thereby usually gains possession of the ball for their team. It is commonly seen in football, including American and Canadian football, as well as association football, rugby league, rugby union, Australian rules football and Gaelic football, as well as any sport by which a loose object is passed between players toward a goal. In basketball, this is called a steal.
Желідегі футбол
Американдық және канадалық футболда, қорғаныс командасының ойыншысы әлі жерге тимеген алға жасалған паспен ұсталғанда, ұстап алу орын алады. Бұл ойын барысында допты иелену бірден өзгереді, ал допты ұстаған қорғаушы қарсыластың эндзонасына мүмкіндігінше алыс жылжуға тырыса алады, тіпті тачдаунға дейін. Ойын тоқтағаннан кейін, егер ұстап алушы допты ұстап тұрса, оның командасы допты ұстаған жерден ойынды бастайды. Ойынды ұстап алу осы спорт түрлерінде маңызды рөл атқарады, сондықтан сәтті ұстап алу команданың бағытын түбірлі түрде өзгерте алады. Ұстап алулар көбінесе екінші деңгейдегі немесе кейбір жағдайларда лайнербектер жасаса, олар әдетте квотербектің мақсатты нысаналарына – кең қабылдағыштарға, жүгірушілерге және тайм-эндтерге жақын болады. Сонымен қатар, қорғаныс шебінің ойыншысы да пасқа тиіп, шала-шарпыдан, қалыңдықтан, қашаудан немесе экрандық пасстан ұстап алуы мүмкін, бірақ ұстап алуға қарағанда допты жоғалтуға (фамблға) мәжбүрлеу ықтималдығы жоғары. Допты ұстап алғаннан кейін, қорғаныстағы барлық ойыншы бірден блокерлерге айналып, ұстап алған адамға мүмкіндігінше көп ярд алуға және мүмкін болса тачдаунға (көбінесе «алты ұпайлық» деп аталады, себебі тачдаун 6 ұпайға бағаланады) жетуге көмектесуі керек; сонымен бірге, шабуылдағы барлық ойыншылар қорғанысқа айналып, допты ұстаған ойыншыны тоқтатуға тырысады. Егер ұстап алу ойын барысында емес, қосымша ұпай үшін жасалған әрекет кезінде орын алса, онда ұстап алған допты қарсы эндзонаға қайтару «екі ұпайлық» деп аталады, себебі бұл тачдаун емес, екі ұпайлыққа тең. Мысалы, 2016 жылдың 4 желтоқсанында Канзас-Сити Чифс командасының күшті қорғаушысы Эрик Берри Атланта Фалконс командасына қарсы өткен ойында 29:28 есебімен жеңіске жеткізген екі ұпайлық таныстырды. Берри сол ойынның алдында да алты ұпайлық таныстырған еді. Егер ұстап алушы команда жетекке шығып, ойынның соңына аз уақыт қалғанда, ұстап алған ойыншы бірден допты жерге түсіріп, ешқандай ярд алуға тырыспауы мүмкін; команда содан кейін ойынды жалғастырып, уақытты толықтырады. Бұл қарсы команданың допты қайтару мүмкіндігін жояды. Ойыншылардың қауіпсіздігі де ескерілуі керек: доп иеленуі өзгергенде, ойын кенеттен және күтпеген жерден қарама-қарсы бағытта қозғалады. Шабуылдағы барлық ойыншылар күтпеген блоктарға ұшырауы мүмкін, тіпті егер олар допты ұстаған ойыншыны тоқтатуға тырыспаса да; күшті және көрінбейтін блоктар ауыр жарақаттарға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, шабуылдағы ойыншылар, әсіресе квотербектер, көбінесе тәжірибесіз тоқтатушылар болады және допты ұстаған ойыншыны тоқтату кезінде жарақат алу қаупі бар. Статистикалық тұрғыдан алғанда, тек алға жасалған паспен ұстап алу ғана ұстап алу ретінде тіркеледі, бұл көрсеткіш квотербек пен ұстап алған ойыншының есебіне жатады. Егер қабылдағыш допты ұстап алмаса және ұстап алуға себеп болғанша шашып жіберсе, тіпті оның әрекеті толығымен ұстап алуға жауапты болса да, бұл квотербектің жіберген ұстап алуы ретінде тіркеледі. Бүйірлі паспен ұстап алу допты жоғалту ретінде тіркеледі.
Канадалық футбол лигасы
11 жылдық CFL мансабында Лесс Браун 1980 және 90-шы жылдары 87 перехват жасады, бұл CFL және барлық кәсіби футбол бойынша рекорд. Ол 2002 жылы Канада Футбол Даңқына (CFHF) енгізілді. 2000-шы жылдардың басында BC Lions және Montreal Alouettes командаларында қорғанысшы ретінде ойнаған Барон Майлз 12 жылдық CFL мансабында 66 перехват жасады, бұл барлық уақыттағы екінші орынды бөліседі. Ол сонымен қатар 13 рет допты бұғаттап, барлық уақыттағы рекордты иеленеді. 2018 жылы CFHF-ке қабылданды. Ларри Хайбо 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында BC Lions және Edmonton Eskimos командаларында ойнап, алты рет Grey Cup жеңіп, мансабында 66 перехват жасады. Ол зейнетке шыққан кезде перехваттар бойынша рекордты иеленді. 2004 жылы CFHF-ке қабылданды. 1990 жылы Hamilton Tiger-Cats командасына қарсы өткен ойында Winnipeg Blue Bombers командасының Род Хилл бес перехват жасады, бұл CFL-дің тұрақты маусымдық ойындағы рекорды. Канада және Профутбол Даңқына енген Blue Bombers командасының ойыншысы Бад Грант плей-офф ойындарындағы ең көп перехват рекордын бес перехватпен ұстап тұр, ол оны 1953 жылы Saskatchewan Roughriders командасына қарсы өткен ойында жасады. Квартербек Дэнни МакМэнус CFL мансабында 281 перехватқа ұшырап, рекордты иеленеді. Деймон Аллен 278 перехватқа ұшырап, екінші орында тұр.
Ұлттық футбол лигасы
Окленд Рейдерс командасының Лестер Хейз 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Ұлттық футбол лигасының (NFL) допты ұстап алу бойынша көшбасшыларының бірі болды. Ол кеудесін, иықтарын және алқыштарын Stickum деп аталатын жабысқақ затпен жауып, допты ұстауға көмектесетіндігімен танымал болды. 1981 жылы NFL мұндай шетелдік заттарды қолдануға тыйым салғаннан кейін, Хейздің допты ұстап алудағы сәттілігі орташа деңгейден төмен түсті, бірақ бұл оның «қорғаныс шебін жабатын» ойыншы ретіндегі беделіне байланысты болуы мүмкін, себебі қарсыластар командалары алаңның оның жағына доп лақтырудан қашқан. Ол «ұстау шырыны» деп аталатын бұл затты білегіне аз мөлшерде жағып, қолдануын жалғастырды. Пауль Краузе 81 рет допты ұстап алу бойынша рекордты иеленеді. Ол NFL-де алғашқы үш жылын 1964-1967 жылдары Вашингтон Редскинс командасында өткізді, бірақ карьерасының көп бөлігін өткізген Миннесота Викингс командасына ауыстырылды. Краузе 1979 жылға дейін ойнады және Викингс командасымен төрт Супер Боулға қатысты. 1998 жылы ол Кәсіби футбол Даңқы залына енгізілді. Дик «Түнғы пойыз» Лейн бір маусымда ең көп допты ұстап алу бойынша рекордты (14 рет) иеленеді, ол 1952 жылы жаңадан келген маусымда орнатылды. Род Вудсон Питтсбург, Сан-Франциско, Балтимор және Окленд командаларында 16 маусым ойнады және NFL карьерасында допты тачдаун үшін қайтару бойынша рекордты (12 рет) иеленеді. Сонымен қатар, ол NFL-де қорғаныс бойынша тачдаунды қайтару бойынша рекордты (13 рет) иеленеді. Вудсон 71 допты ұстап алғаннан кейін NFL-дің барлық уақыт тізімінде үшінші орында тұр және 2009 жылы Даңқ залына енгізілді. 1997-2010 жылдары ойнаған Даррен Шарпердің карьерасында 63 допты ұстап алуы тіркелді, оның 11-і тачдаун үшін қайтарылды. Шарпер 2009 жылы 376 ярдпен бір маусымда допты ұстап алу бойынша NFL рекордын иеленеді. Ол сонымен қатар Род Вудсонмен бірге қорғаныс бойынша тачдаунды қайтару бойынша рекордты (13 рет) бөліседі. Чарльз Вудсон, бұрынғы Грин-Бэй Пэкерс және Окленд Рейдерс командаларының ойыншысы, 65 допты ұстап алды және Род Вудсонмен бірге қорғаныс бойынша тачдаунды қайтару бойынша рекордты (13 рет) бөліседі. Вудсон мен Шарпер допты тачдаун үшін қайтару бойынша барлық уақыттағы екінші орында (11 рет) тұрады. Тай Лоу, бұрынғы «Нью-Ингланд Патриотс», «Нью-Йорк Джетс» және «Канзас-Сити Чифс» командаларының ойыншысы, 52 допты ұстап алды. «Вашингтон Редскинс» және «Денвер Бронкос» командаларында ойнаған Чемп Бейли 2006 жылы 10 допты ұстап алды және оның карьерасында барлығы 52 допты ұстап алды. Сами Найт карьерасында 42 допты ұстап алды. Эд Рид ең ұзақ допты ұстап алу бойынша рекордты иеленеді – 2008 жылдың 23 қарашасында «Филадельфия Иглз» командасына қарсы 108 ярд. Рид сонымен қатар 2004 жылдың 7 қарашасында «Кливленд Браунс» командасына қарсы 106 ярдпен екінші ең ұзақ допты ұстап алу рекордын иеленеді. Екі ойын барысында да ол «Балтимор Рейвенс» командасы үшін ойнады. Рид сонымен қатар 64 допты ұстап алды және NFL тарихында допты ұстап алу бойынша ең көп қашықтықты (1,541 ярд) иеленеді. Брет Фавр карьерасында ең көп допты ұстап алу рекордын иеленеді: 336. Фаврдың NFL-дің тұрақты маусым ойынындағы алғашқы пасы допты тачдаун үшін қайтаруға әкелді. Фаврдың «Грин-Бэй Пэкерс» командасы үшін соңғы пасы 2007 жылғы NFC Чемпионат ойынында «Нью-Йорк Джайентс» командасының Кори Вебстеріне ойынды жоғалту үшін тасталды. 2009 жылғы NFC Чемпионат ойынында, оның «Миннесота Викингс» командасы соңғы минуттардағы ережеде мүмкін жеңіс алатын голдың қашықтығында болғанда, Фавр Трейси Портерге допты ұстап алуға мүмкіндік берді, ал «Нью-Орлеанс Сентс» командасы қосымша уақытта жеңіске жетті. «Нью-Ингланд Патриотс» және «Сан-Диего Чарджерс» командаларының ойыншысы Родни Харрисон NFL тарихында 30 допты ұстап алу және 30 соққы жасаған алғашқы ойыншы болды. Ол 2007 жылдың 21 қазанында осы тарихи көрсеткішті белгіледі. «Балтимор Рейвенс» командасының Рей Льюис бұл жетістікті екінші рет бағындырды. 2010 жылдың 21 қарашасында ол 30-шы рет допты ұстап алып, «Каролина Пантерс» командасының Брайан Сент-Пьерін тестіледі және допты тачдаун үшін қайтарып алды. Льюис сонымен қатар 40/30 клубының жалғыз мүшесі (кем дегенде 40 соққы және кем дегенде 30 допты ұстап алу). 2010 жылдың 21 қарашасында Ронде Барбер NFL тарихында кем дегенде 25 соққы (барлығы 26) және 40 допты ұстап алумен жалғыз ойыншы болды. Оның футболкасы мен қолғаптары кейіннен Кантондағы Кәсіби футбол Даңқы залына жіберілді. «Атланта Фальконс» командасының Асанте Сэмюэл ағасы 4 рет допты ұстап, тачдаун үшін қайтарғандықтан, NFL-дің барлық уақыттағы жетекшісі. «Питтсбург Стиллерс» командасының Джеймс Харрисон Супер Боулда допты тачдаун үшін қайтару бойынша ең ұзақ рекордын орнатты – Супер Боул XLIII. NFL-дің Жылдың үздік қорғаныс ойыншысы Харрисон Курт Уорнердің пасын ұстап алып, оны Супер Боулда рекордтық 100 ярдқа тачдаун үшін қайтарды, бірінші таймның соңғы ойынында «Питтсбург Стиллерс» командасына «Аризона Кардиналс» командасынан 17–7 есебімен жеңіс сыйлады. Аарон Роджерс 2018 жылғы NFL маусымында 402 рет допты ұстап алусыз үздіксіз пасс тастау бойынша рекордты иеленеді. Ол бүкіл маусымда тек екі допты ғана ұстап алды. 2010 жылдың 26 желтоқсанында Брэди бұрынғы рекордты (308 рет үздіксіз пасс тастау) басып өтті, ол «Кливленд Браунс» командасының Берни Косардан 1991 жылдан бері сақталып келді. Косардың тұрақты маусымдағы допты ұстап алусыз үздіксіз пасс тастау тізбегі 1991 жылдың 10 қарашасында «Филадельфия Иглз» командасына қарсы ойында аяқталды. 2013 жылдың 6 қазанында Мэтт Шауб «Сан-Франциско 49ерс» командасына қарсы ойын кезінде қатарынан төрт ойында допты ұстап алып, тачдаун үшін қайтарған (pick six) алғашқы төрт қорғаушы болды. Супер Боул XLIX-та «Нью-Ингланд Патриотс» командасының қорғаушысы Малкольм Батлер «Сиэтл Сихокс» командасының Рассел Уилсоннан соңғы секундтарда голға бағытталған пасты ұстап алып, «Патриотс» командасына әлдеқандай жеңіліске ұшырамас үшін жеңіске жетті. Осы ойынның маңыздылығы оны көптеген адамдар «Ұстап алу» деп атады. 2019 жылы, 5,000 ярдтан астам пасс тастау бойынша карьералық рекордты көрсеткеніне қарамастан, Джеймис Уинстон «Тампа Бэй Букэнирс» командасымен 30 допты ұстап алды, ол 1988 жылы Винни Теставердеден кейін лигадағы ең көп допты ұстап алу көрсеткіші болды, нәтижесінде Уинстон маусым соңында 87 допты ұстап алды. Уинстонның маусымдық ең жоғары көрсеткіші 2019 жылдың 13 қазанында «Каролина Пантерс» командасына қарсы өткен ойында 5 допты ұстап алуды құрады. Оның сол маусымдағы жеті pick 6 рекордын орнатты. Уинстонның допты жоғалтуға бейімділігі (допты ұстап алу және допты жоғалту), соңғы екі тұрақты маусым ойындарындағы жеңіліске әкелген алты допты ұстап алу, «Букэнирс» командасының оны қайтадан шақыруына себеп болды.
BAFA Ұлттық лигалары
BAFA Ұлттық лигасының «Ноттингем Цезарсы» командасының Роберт Хардвик 2016 жылғы 15 мамырда «Бирмингем Буллз» командасына қарсы ойынды жеңіске жеткізетін сенімді гол соқты. «Буллз» командасы төрт ярд сызығында 14 секунд қалғанда үш ұпаймен көш бастады және допты лақтыруға шешім қабылдады, бірақ доп ұсталып, 100 ярдқа қарсы команданың эндзонасына дейін жүгірілді.
Регби
Регбидің екі түрінде де салыстырмалы түрде қатаң офсайд ережесі мен барлық пас берулердің артқа қарай жасалуы талабына байланысты, допты ұстап алу қиынға соғады. Дегенмен, егер мұндай жағдай туындаса, допты жоғалтқан команда қорғануға дайындықтан кенеттен шығып қалады, ал допты ұстап алған ойыншы алаң бойымен шапшаң жүгіріп, керемет есеп беруге мүмкіндік алады.