Кіріспе
Канадалық педагог (1968 жылы туған)
Иршад Манджи (1968 жылы туған) – Угандада туған канадалық педагог. Ол «Бүгінгі исламның мәселелері» (2004) және «Алла, бостандық және махаббат» (2011) кітаптарының авторы. Бұл екі кітабы да бірнеше мұсылман елдерінде тыйым салынған. Ол сонымен қатар «Америка тоғысуда» атты PBS деректік фильмінің «Қорқынышсыз иман» деген бөлімін жасады, ол 2008 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылды. Бұрынғы журналист және тележүргізуші Манджи исламның реформалық түсіндіруін қолдайды және Құранның сөз созды түсіндіруіне сыншы. Оның соңғы кітабы «Мені жармалама» (2019) саяси, нәсілдік және мәдени дауларды емдеудің жолдарын ұсынады. Кітаптағы идеялар Манджидің 2008 жылы Нью-Йорк университетінде құрған және 2016 жылы Оңтүстік Калифорния университетіне (USC) кеңейткен «Моральдық батылдық жобасымен» байланысты, ол сол кезде Annenberg коммуникация, көшбасшылық және саясат орталығының аға ғылыми қызметкері болды. USC-ден кеткеннен кейін, ол «жастарға поляризациялық мәселелерді бір-бірін кінәлау немесе жазалаудың орнына адал түрде қалай талқылауға болатынын» үйрету мақсатымен «Моральдық батылдық колледжін» құрды. Манджи Оксфордтың жаһандық этика және адам құқықтары жөніндегі бастамасының аға ғылыми қызметкері ретінде осы тақырыптар бойынша лекция оқиды.
Ерте өмір және білім
Манджи 1968 жылы Уганданың Кампала қаласының жанында дүниеге келді. Оның анасы египеттік, ал әкесі үнді тегінен. 1970-ші жылдардың басында Иди Амин Угандадан азиялықтар мен басқа да африкалық емес халықтарды қууды бұйырғанда, Манджи отбасымен 4 жасында Канадаға қашқын ретінде келді. Олар Ванкувер маңындағы Британдық Колумбияның Ричмонд қаласына қоныстанды. Манджи мемлекеттік мектептерге қатысты, сондай-ақ әр сенбі сайын діни мектепке (медресеге) баратын. Манджи 14 жасында көп сұрақ қойғаны үшін медреседен қуылғанын айтады. 1990 жылы Манджи Британдық Колумбия университетінен идеялар тарихы бойынша бакалавр дәрежесін алып, гуманитарлық ғылымдар бойынша үздік түлектерге берілетін генерал-губернатордың академиялық медалін жеңіп алды. 2002 жылы Манджи Торонто университетінің Харт-хаусында жазушы ретінде жұмыс істеді, сол жерде "Қазіргі Исламның мәселелері" атты еңбегін жаза бастады. 2006 жылы Йель университетінің Халықаралық қауіпсіздік зерттеулер бағдарламасының қонақ зерттеушісі болды, ал 2006 жылдан 2012 жылға дейін Брюссельде орналасқан Еуропалық демократия қорының аға зерттеушісі қызметін атқарды.
Мансап
Манджи өзінің мансабын 1990 жылдары саясатта бастады. Ол Канада парламентінде Жаңа демократиялық партиясының депутаты Доун Блэктің заңнамалық көмекшісі, содан кейін Онтарио үкіметінде Онтарио Жаңа демократиялық партиясының министрі Марион Бойдтың баспасөз хатшысы, ал кейіннен федералды НДП жетекшісі Одри Маклафлиннің сөздерін жазушысы болды. 24 жасында ол Ottawa Citizen газетінің ішкі саясат жөніндегі редакторы болды. 1992 жылдан 1994 жылға дейін TVOntario телеарнасының Studio 2 бағдарламасында "Достық атыс" (Friendly Fire) сегментіне қатысты, онда оңшыл жазушы Майкл Коренмен пікір таластырды. Манджи 1990 жылдардың соңында Торонтодағы Citytv телеарнасы үшін Pulse24 арнасындағы Q Files және оның жалғасы QT: QueerTelevision сияқты бірнеше қоғамдық-саяси бағдарламаларды жүргізіп, өндірді. Бағдарламаны тастағаннан кейін, Манджи теледидар экранындағы "үлкен Q" әрпін Батыс Онтарио университетінің "Мақтаныш" кітапханасына сыйлады. Ол сондай-ақ Al Jazeera, CBC, BBC, MSNBC, C-SPAN, CNN, PBS, Fox News Channel, CBS және HBO сияқты әлемнің түрлі телеарналарында пайда болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Нью-Йорк университетінде (NYU) қонақ профессор болып жұмыс істеді. Манджи NYU-дың Роберт Ф. Вагнер мемлекеттік қызмет мектебінде "Моральдық батылдық" жобасын құруға қатысты, бұл жобаның мақсаты жастарға өздерінің қоғамдарында билікке шындықты айтуға қалай үйрену керектігін үйрету болып табылады. Оның курстары "кәсіби және жеке өмірде адалдығы үшін құндылықтарға негізделген шешімдер қабылдау" мәселелеріне арналған. 2013 жылдың сәуір айында Манджи мен профессор және белсенді Корнел Уэст бірлесіп Moral Courage TV (YouTube) телеарнасын іске қосты. Уэст Манджидің жұмысын "жақсылыққа күшті ықпал ететін күш" деп бағалады. 2015 жылы Манджи Оңтүстік Калифорния университетінің коммуникация, көшбасшылық және саясат жөніндегі Анненберг орталығында "Моральдық батылдықтың Батыс жағалауындағы өкілдігін" дамытты.
Қазіргі кездегі исламның проблемасы
Манджинің "Исламның бүгінгі қиындықтары" (алғашқыда "Исламның қиындықтары" деп аталды) кітабы 2004 жылы Сент-Мартин баспасында жарық көрді. Кітап алғаш рет 2003 жылдың қыркүйегінде Канадада бұрынғы атаумен шықты. Содан бері ол 30-дан астам тілге аударылған. Бұл кітап мұсылман және мұсылман емес тараптардан мақтау да, сын да алды. Кейбір сыншылар кітапты "батыл" немесе "көптен күткен" деп атады, ал басқалары мұсылмандарды артық бағытталған түрде сынға алғандығын айтты. Алғашында "Исламның қиындықтары" кітабын сынаған канадалық мұсылман Тарек Фаттах пікірін өзгертті, Манджи "мұсылман әлеміндегі жүйелі нәсілшілдік туралы дұрыс айтты" және "оның естеліктерінде көптеген жақсы тұстар бар" деді. "Исламның бүгінгі қиындықтары" кітабы Таяу Шығыстағы көптеген елдерде тыйым салынған. "Қорқынышсыз сенім" "Эмми" сыйлығына иегер болды. Ол 2008 жылы Америка ислам конгресі ұйымдастырған мұсылман кинофестивалін ашты және Нью-Йорк телефестивалінде алтын жүлде жеңіп алды.
Алла, бостандық және махаббат
2011 жылы Манджи «Алла, бостандық және махаббат» атты кітап жариялады. Кітапта ол мұсылмандардың Құранды қайта интерпретациялауға, еркін сөйлеуге және тәуелсіз ойлауға қалай мүмкіндіктері бар екенін зерттейді. Өз ұстанымын қолдау үшін Манджи исламдық мәтіндер мен доктриналарды түсіндірудегі сындық ойлаудың ислами дәстүрі – ижтихадты келтіреді. Манджи Сан-Диего мемлекеттік университетінің (SDSU) Халел Мохаммедтің идеяларына сүйене отырып, мұсылман мен мұсылман емес некелерін, әсіресе мұсылман әйелдерінің мұсылман емес еркектермен некелесуінің заңдылығын жақтайды және қолдайды. Манджидің басқа жазбалары сияқты, «Алла, бостандық және махаббат» кітабы да жағымды және жағымсыз пікірлерге ие болды. Бейруттегі жазушы және кітап сыншысы Райян Аль Шаваф, Манджидің Құранның ықпалын шектеу үшін заңдық шектеулер қоюға емес, либералды мұсылмандардың Құранды қайта интерпретациялау мүмкіндігіне назар аударғанына өкініш білдіреді. Сондай-ақ, ол Манджи ижтихадты қолдайтынын, бірақ «ижтихад – екі жақты қылыш екенін» ескермейтінін айтады. Аль Шаваф Манджинің «либералды мұсылмандар Құранды қайта интерпретациялауға қалай мүмкіндік алады, оның әлеуметтік-саяси және экономикалық ықпалына заңдық шектеулер қоюға бола ма?» деген сұрағына қарсы шығады. Гарвард университетінің медицина мектебінің зерттеушісі және оқытушысы Омар Султан Хаке Манджидің кітабы сананы көтеруде маңызды болғанымен, «[либералды және ашық] ислами интерпретацияның болашағын іске асыру үшін қажетті маңызды сұрақтарды қарастыра алмайды» дейді. Хаке Манджидің идеяларын көбінесе «жоғарыдан қараушылықпен» сипаттайды. Сенека колледжінің саяси экономика профессоры Говард А. Доути Хакидің шолуынан мынадай цитата келтіріп, бұл пікірді мысалмен түсіндіреді: «Манджидің Құдайы – өте мейірімді және күшті мектеп кеңесшісіне ұқсайды». Оның орнына ол оның тәсілін қорғайды және «оның сыншылары жіберген қате – оның абстрактілі философиялық, саяси және экономикалық талдаудан айырылған, қарапайым тілде сөйлеу қабілеті, оның ойларын басқа адамдардың іс-қимылдарына айналдыруға мүмкіндік береді» деп мәлімдейді. Кітапты таныстыру кезінде жиырма екі мұсылман ер адамдар ішке кіріп, оған шабуыл жасауға тырысты. Манджидің кітап турнесі барысында полиция Джакартадағы сөйлеуін Индонезияның фундаменталистік тобының бірі – Ислам қорғаушылар фронтының қысымымен тоқтатты. Бірнеше күннен кейін Индонезия Мужахеддер Кеңесінің жүздеген адамдары Йоджакартада Манджидің командасына және оның жақтастарына шабуыл жасады. Бірнеше адам жарақат алды, кем дегенде біреуі ауруханада емделді. Бірақ 2013 жылдың қыркүйек айында Куала-Лумпурдағы Жоғарғы сот кітапқа салған тыйымды жойды. Ал өткен жылы Ник Раина Ник Абдул Азиз, Малайзиялық әйел және «Borders» кітап дүкенінің менеджерлерінің бірі, кітап мемлекет тарапынан тыйым салынғанға дейін Манджидің кітабының аудармасын сатқаны үшін тұтқындалды. Үш жылдық сот дауларынан кейін Малайзияның Федералды соты оның пайдасына шешім шығарып, үкіметтің апелляциялық шағымын қабылдамады.
Мені атамаңыз
"Менің есімімді атама: бөлінген заман үшін керемет әңгіме" атты соңғы кітабының алдын ала таныстырылым шарасында Манджи 2019 жылдың 19 ақпанында Сент-Луистегі Вашингтон университетінің жылдық "Ашу, диалог және іс-қимыл күні" іс-шарасында негізгі спикер болды. "Менің есімімді атама" кітабы 26 ақпанда St. Martin's Press баспасынан жарық көрді. Кітап Манджидің алғашқы иті Лилимен болған ойша әңгіме түрінде жазылған, ол қазір қайтыс болған және "әулеттің адвокаты" рөлін атқарады. Vancouver Sun газетінің журналисі Дана Джидің айтуынша, "Бұл кейбірлерге ойыншық тәрізді көрінуі мүмкін, бірақ бұл шындығында жұмыс істейді". Манджи бұл әңгімені тайпалық рухтан жоғары көтерілуге және оқырманмен келіспейтіндермен пікір алмасуға шақыру үшін пайдаланады. Комедия актері Крис Рок, Манджидің жанкүйері, Areo Magazine журналындағы "Менің есімді атама" кітабына жазған рецензиясында Сэмюэл Кронен: "Манджи өзін-өзі сынай білудің, өткір зияныңның және шыншылдығының керемет үйлесімін ұсынады, сондай-ақ бүгінгі күні біз кездесетін ең маңызды әлеуметтік мәселелерге жаңаша көзқарас ұсынады" деп жазды. Торонтода тұрғанда ол қауіпсіздік үшін үйінің терезелеріне оқтан қорғалған шыны орнатқан. The Jerusalem Post газетіне берген сұхбатында Манджи өзінің саяси көзқарастарын былай сипаттады: "Мен солшыл да емеспін, оңшыл да емеспін. Мен – қанаттан асып өткен адаммын". Ол АҚШ соғыстары ислами экстремизмді тудырады деген пікірді сынады. Манджи бастапқыда АҚШ-тың Ирак және Ауғанстандағы соғыстарын, сондай-ақ Джордж Буш әкімшілігінің Терроризмге қарсы соғысын қолдаған. Бірақ 2006 жылға қарай Ирак соғысына қатысты көзқарасы Буш үкіметін қатты сынауға ұласты.
Жеке өмір
2016 жылы Манджи және оның әйелі Лора Альбано Гавайиде үйленді. Олар құтқарылған иттерімен бірге тұрды.