Кіріспе
Арбутус мензиесии немесе Тынық мұхиты мадроны (АҚШ-та көбінесе мадрона немесе мадрона, ал Канадада арбутус деп аталады) – Ericaceae тұқымдасына жататын, кең жапырақты мәңгі жасыл ағаш түрі. Оның жапырақтары балауызды, өсу формасы бұрылып өсетін, қабығы қабыршақты болып келеді. Бұл ағаш Солтүстік Американың батыс жағалауында, Британ Колумбиясынан Калифорнияға дейін табиғи түрде өседі.
Arbutus menziesii or Pacific madrone (commonly madrone or madrona in the United States and arbutus in Canada), is a species of broadleaf evergreen tree in the family Ericaceae. It has waxy foliage, a contorted growth habit, and flaky bark. It is native to the western coastal areas of North America, from British Columbia to California.
Сипаттама
Arbutus menziesii – биіктігі шамамен мәңгі жасыл ағаш, бірақ қолайлы жағдайда оның биіктігі дейін жетеді. Діңі әдетте қалыңдығында болады. Жұқа қабығы қызғылт-қызыл түсті, ал піскенде табиғи түрде жұқа қабаттарға ажырап, жасыл, күміс түсті, атлас жылтырлығы бар көрініс қалдырады. Ескі діңдердің тамыр жақтары сұрғылт қоңыр түсті болады. Бұл түс жапырақтары өмірлік циклын аяқтап, табиғи түрде түскенше сақталады. Көктемде ағаш ақ немесе қызғылт түсті қоңырау пішіндес гүлдермен гүлдейді, оны мадрона, мадроно, мадрона немесе аю жидесі деп те атайды. Шарап ағашы (A. unedo) деген атау да A. menziesii-ге қатысты қолданылады (бірақ оның шарап жидесімен ешқандай байланысы жоқ). Sunset Western Garden Book мәліметінше, АҚШ-та "мадрона" атауы Орегонның оңтүстігіндегі және Солтүстік Калифорнияның Сискию тауларының оңтүстігінде жиі кездеседі, ал "мадрона" атауы Сискию тауларының солтүстігінде жиі қолданылады. Конкоу тайпасы бұл ағашты dis tā' tsi (конкоу тілі) немесе kou wät′ chu деп атайды. Оның түрлік атауы шотландтық табиғат зерттеушісі Арчибальд Мензиестің құрметіне берілген, ол оны Джордж Ванкувердің саяхаты барысында атап өткен.
Өсіру
Ағаштарды ауыстырып отырғызу қиын, сондықтан көшетін әлі кішкентай болғанда тұрақты орнына отырғызу қажет.
Қолданылуы
Солтүстік Америкалық халықтар оның жаңғақтарын шикі және пісіріп жеген, бірақ жаңғақтардың құрамында көп мөлшерде танин болғандықтан және олардың дәмдік қасиеттері тартылатындықтан, көбінесе оларды шайнаған немесе олардан сидр жасаған. Шамадан тыс жеу құрсақ ауруына себеп болады. Калифорнияның алғашқы қоныс аударушылары осы түрдің көмірін оқ-дәрі жасау үшін пайдаланған болуы мүмкін. Ағашынан әдемі қаптама да жасауға болады. Дегенмен, үлкен мадрона ағаштары кептіру кезінде қатты және болжамсыз деформацияланады, сондықтан олар жиі қолданылмайды. Өйткені бұл өте қатты және тығыз ағаш, ол ұзақ және қызып, тіпті еменнен де жақсы жағады. Британдық Колумбияның Саанич халқы арбутус жағуға тыйым салады, себебі олардың жаратылыс мифологиясында оның құтқарушы рөлі бар; арбутус олардың каноэларын топан су кезінде әлемге бекіткен.