Кіріспе

Өсімдік түрі, Тилландсия уснеоидс
Түрлер қорабы
| аты = Испан мохы
| суреті = Spanish moss at the Mcbryde Garden in hawaii. jpg
| сурет сипаттамасы =
| күйі = LC
| күй жүйесі = IUCN3.1
| күй анықтамасы =
| туысы = Tillandsia
| атасы = Tillandsia subg. Diaphoranthema
| түрі = usneoides
| авторы = (L.) L., 1762
| синонимдер =
Renealmia usneoides L.
Dendropogon usneoides (L.) Raf. Strepsia usneoides (L.) Nutt. ex Steud. Tillandsia trichoides Kunth
Tillandsia filiformis Lodd. ex Schult. & Schult. f.
Tillandsia crinita Willd. ex Beer
| синонимдер анықтамасы =

Көбінесе АҚШ-та танымал, ол әдетте оңтүстік тірі еменнен (Quercus virginiana) және қалың қабықты кипаристен (Taxodium distichum) Атлантика мен Оңтүстік-Шығыс штаттарының жазықтарында, батпақтарда және саздақ жерлерде, Оңтүстік-Шығыс Вирджиния жағалауынан Флоридаға дейін және батысқа қарай Оңтүстік Арканзас пен Техасқа дейін кездеседі. Ол өзімен аттас Usnea лишайнигіне сырттай ұқсаса да, ол лишайнигі де, мох та емес, және Испанияда өспейді.

Сипаттама

Испан шөптері бір немесе бірнеше жұқа сабақтан тұрады, олар кезектесіп орналасқан, жұқа, иілген немесе бұйраланған, қалың қабықшалы жапырақтарды ұстайды, олардың ұзындығы және ені тізбектей (төгілмелі) өсімдік түрінде өседі, 6 метрге дейін созылатын аспалы құрылымдарды құрайды. Өсімдіктің тамыры жоқ. Гүлдері сары-жасыл, кішкентай, жапырақтары жайылып тұрады. Гүл сабағы жапырақ қабығының ішіне жартылай жасырылған. Өсімдіктің usneoides деген атауы "Usnea" лишайкасына ұқсас екенін білдіреді.

Тіршілік ету ортасы және таралуы

Испан мүжігінің негізгі таралу аймағы АҚШ-тың оңтүстік-шығысында (Пуэрто-Рико және АҚШ Виргин аралдарын қоса алғанда) Аргентинаға дейін, мұнда климат жеткілікті жылы және салыстырмалы түрде жоғары орташа ылғалдылық байқалады. Солтүстік Америкада ол Мексика шығанағы мен Атлантика жағалауының оңтүстігін бойлай кең жолақта кездеседі. Бұрын Мэриленд штатының оңтүстігінде де кездескен, бірақ қазір онда оның қоныстану орындары жоқ. АҚШ-тың оңтүстігінде бұл өсімдік оңтүстік тірі еменнің (Quercus virginiana) және аққабақ кипарисінің (Taxodium distichum) жанында өсуге бейім, себебі олардың жапырақтарынан көп мөлшерде минералдық заттар (кальций, магний, калий және фосфор) шығып, эпифиттік өсімдікке қоректік заттардың мол қорын қамтамасыз етеді. Ол сондай-ақ тәтті шаға (Liquidambar styraciflua), крепе мирт (Lagerstroemia spp.), басқа емендер және тіпті қарағайлар сияқты басқа да ағаш түрлерін мекендей алады. Сонымен қатар, ол қоршаулар мен телефон сымдары сияқты жасанды құрылымдарда да сирек кездеседі. Испан мүжігіне зиян келтіретіні жиі айтылса да, оның экологиясын зерттеу барысында, өсімдікте табылған мыңдаған бунақденелердің арасында мүжіктерге ұқсас жәндіктер кездеспеді. Испан мүжігі ауадағы ластағыштарға сезімді келеді. Ол түтін көп шығатын жерлерде, мысалы, мұржалардың жанында өспейді. Қалалық аймандарда ауаның ластануының күшеюіне байланысты оның таралу аймағы қысқарды. Испан мүжігі XIX ғасырда Гавайиге әкелінді. Ол әдемі өсімдік ретінде және лей жасауға кеңінен қолданылды. Гавайиде оны Санфорд Б. Долдың сақалын еске түсіретін "ʻumiʻumi o Dole" деп атады, ол Гавайидің Уақытша Үкіметінің алғашқы президенті болған. Ол "күміс" деген мағына беретін "hinahina" деп те аталады, бұл атауды лей жасау үшін қолданылатын жергілікті гелиотроптан алған, бірақ жағалауды дамыту оған қол жеткізуді қиындатты. Қазір ол мерекелік шараларда қолданылатын лей үшін жергілікті хинахинаның орнына қолданылады. ХХІ ғасырдың басында бұл өсімдік "Пеле шашы" / "lauoho o Pele" деп белсенді түрде сатылды, бірақ бұл атау шын мәнінде жіңішке вулкандық шынының бір түріне қатысты.

Адамға қолдану

Испания балаусасы әр түрлі мақсаттар үшін қолданылған, оның ішінде ғимараттарды жылу оқшаулау, малч ретінде, қаптау материалы, матрацтарды толтыру және талшық алу үшін. 1900 жылдардың басында автомобиль орындықтарын жасауда коммерциялық түрде пайдаланылған. 1939 жылы 10 000 тоннадан астам испан балаусасы өндірілді. Бүгінде оны қолөнерге, гүлзарларға төсек ретінде және босильяж құрамына, дәстүрлі қабырға жабу материалы ретінде кішігірім көлемде жинайды. Латын Америкасының кейбір аймақтарында және Луизианада оны Рождестволық көріністерде қолданады. АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы шөлді аймақтарда кептірілген испан балаусасы буландыру салқындатқыштарын жасауда қолданылады, олар "су салқындатқыштар" (кейбір аймақтарда "шөл салқындатқыштар") деп аталады, бұл үйлер мен кеңселерді кондиционерлерге қарағанда әлдеқайда арзан бағада салқындатуға мүмкіндік береді. Салқындату технологиясы испан балаусасынан жасалған төсемге су шашыратын сорғыны пайдаланады; содан кейін желдеткіш ауаны төсем арқылы тартып, ғимаратқа жеткізеді. Төсемдегі судың булануы ауа температурасын төмендетіп, ғимаратты салқындатады.