Elaeagnaceae тұқымдасы: сипаттамасы мен түрлері

Кіріспе

Көбінесе қырлы болады, жапырақтары қарапайым, көбінесе ұсақ қабықшалармен немесе түктермен жабылады. Көптеген түрлері ксерофиттер (құрғақ ортада өседі); бірнешеуі сондай-ақ галофиттер, топырақтың жоғары тұздылығына төзімді. Elaeagnaceae көбінесе Frankia тұқымдасының азотты бекітетін актиномицеттерін тамыр түйіндерінде қамтиды, бұл оларды топырақты қалпына келтіруге пайдалы етеді. Бұл ерекшелік, олардың көптеген тұқымдарды өндіруімен бірге, Elaeagnaceae-нің көбінесе арамшөптер саналауына себеп болады. Сабақтары мен жапырақтары күміс қоңыр немесе алтын түсті түктермен жабылады, олар қабықты немесе қабыршақты болады. Shepherdia және Hippophae бір жынысты, аналық және аталық гүлдер әртүрлі өсімдіктерде (диоэциялық) орналасқан. Гүлшолпандары жоқ, гүл қабығы екіден сегізге дейін біріккен тостаған жапырақтарынан тұрады. Аталық гүлде гүл төсегі көбінесе жалпақ, ал екі жынысты және аналық гүлдерде түтікшелі, төрттен сегізге дейін аталық тостағандары бос жіпшелермен және екі ұялы аналық тостағандарымен бар. Жұмыртқалық жоғары орналасқан, бір жұмыртқалықтан тұрады, онда бір тік анатроптық жұмыртқалық ұрық бар. Стиль ұзын және бір тостағаншасы бар. Жемісі - ахена немесе друпа сияқты құрылым, қатайған тостаған жапырақтарының төменгі бөлігімен қоршалған. Оның ішінде эндоспермі аз немесе мүлдем жоқ бір тұқым және қалың етті котиледонды түзген эмбрион бар. Көптеген түрлері сәндік бұталар ретінде өсіріледі, атап айтқанда Elaeagnus angustifolia (олестер), Elaeagnus pungens, Elaeagnus umbellata және Elaeagnus macrophylla, олар әдемі жапырақтары үшін негізінен жапырақты немесе мәңгі жасыл бұталар ретінде өсіріледі, ал Hippophae rhamnoides (теңіз бұтасы) күз бен қыста жарқыраған қызғылт сары жидектері үшін өсіріледі. Көптеген түрлерінің жемістері жеуге жарамды, мысалы, Shepherdia argentea (күміс бұқа жидегі). Оның жемістері желе сияқты қолданылады және Америка Құрама Штаттары мен Канаданың әртүрлі аймақтарында қант қосылып кептіріледі. Shepherdia canadensis (қызғылт бұқа жидегі) жидектерін құрғатып немесе түткілеп инуиттер, юпиктер және алеуттер тамақ ретінде пайдаланады. Hippophae rhamnoides жидектерінен Францияда соус, ал басқа жерлерде желе дайындалады. Бұл түрдің ағашы ұсақ талшықты және айналдыруға қолданылады. Жапондық Elaeagnus multiflora (cherry elaeagnus) бұтасының жемістері консерві ретінде және алкогольді сусындарда қолданылады.

They are commonly thorny, with simple leaves often coated with tiny scales or hairs. Most of the species are xerophytes (found in dry habitats); several are also halophytes, tolerating high levels of soil salinity. The Elaeagnaceae often harbor nitrogen fixing actinomycetes of the genus Frankia in root nodules, making them useful for soil reclamation. This characteristic, together with their production of plentiful seeds, often results in the Elaeagnaceae being regarded as weeds. The stems and leaves are covered with silvery brown or golden hairs which are either peltate or scaly. Shepherdia and Hippophae are unisexual, the female and male borne on different plants (dioecious). There are no petals, the perianth comprising a single whorl of two to eight fused sepals. In the male flower the receptacle is often flat, while in the bisexual and female flowers it is tubular, there are four to eight stamens with free filaments and bilocular anthers. The ovary is superior with one carpel containing a single erect anatropous ovule. The style is long and bears a single stigma. The fruit is an achene or a drupe like structure enclosed by the thickened lower part of the persistent calyx. It contains a single seed with little or no endosperm and a straight embryo with thick fleshy cotyledons. A number of species are grown as ornamental shrubs, notably Elaeagnus angustifolia (oleaster), Elaeagnus pungens, Elaeagnus umbellata and Elaeagnus macrophylla, which are mainly grown as deciduous or evergreen shrubs for their attractive foliage and Hippophae rhamnoides (sea buckthorn) for its bright orange berries in autumn and winter. The fruits of a number of species are edible, for example those of Shepherdia argentea (silver buffalo berry). Its fruits are used as jelly and are also eaten dried with sugar in various parts of the United States of America and Canada. The berries of Shepherdia canadensis (russet buffalo berry) when dried or smoked are used as food by Inuit, Yupik and Aleut peoples. The berries of Hippophae rhamnoides are made into a sauce in France and into jelly elsewhere. The wood of this species is fine grained and is used for turnery. The fruit of the Japanese shrub Elaeagnus multiflora (cherry elaeagnus) are used as preserves and are used in alcoholic beverage.

Қалдықтардың тарихы

Элаеагнититтердің қазба тозаңы Қытайдың соңғы бор кезеңінен (сантониялық) сипатталған, ал элаеагн тұқымдастарына ұқсас тозаң палеоценде кеңінен таралған. Колорадо штатындағы Флориссант формациясының жоғарғы эоцен қабатынан Элаеагнустың тозаңының куәліктері табылды, Колорадодағы МакГинитидің Уорделл ранчо флорасы орта және соңғы эоценге жатады, ал Вашаки ойпатының Лейни тақтасының ерте эоцен қабатынан да ұқсас үлгілер алынған. †Elaeagnus orchidioides гүлінің қазбасы Германияның Гессен штатындағы Виллерсхаузен (Калефельд) қаласынан соңғы плиоценге жатады. Анатомиялық ерекшеліктері кеңінен зерттелген екі қазба ағаш қалдығы бар: †Elaeagnus semiannulipora – Жапонияның Ямагата аймағынан ерте миоценге жатады, ал †EIeagnaceoxylon shepherdioides – Шефердияға ұқсас, Канаданың Банкс аралының солтүстік-батысынан плиоценнің Бофорт формациясынан табылған. Шығыс Тибеттің соңғы миоцен қабатынан Elaeagnus диагностикалық белгілерімен сипатталған төрт қазба жапырақ табылды, қазіргі биіктігі 3910 метр. Күмісжидек туысы Elaeagnus (Elaeagnaceae) осы аймақта ең көп түрлілігіне (54 түр) және эндемизмге (36 түр) жетеді. Элаеагнустың Цинхай-Тибет жотасында және оған іргелес аймақтардағы түрлерінің көбеюі кем дегенде соңғы миоценнен бері үздіксіз көтерілудің нәтижесі болуы мүмкін, бұл күрделі топография мен климаттың қалыптасуына және жауын-шашынның маусымдық өзгеруіне әкелді.