Кіріспе

Америкалық ойыншық компаниясы

Hafner Manufacturing Company – 1914 жылдан 1951 жылға дейін Иллинойс штатының Чикаго қаласында орналасқан, пружиналық механизммен қозғалатын, О өлшемді теміржол ойыншық пойыздарын жасаған компания. Ол компанияның негізін қалаушы Уильям Фредерик Хафнер, American Flyer компаниясының да негізін қалаушысы, сол компанияны тастап, өз компаниясын құру үшін мүмкіндік алғанда құрылды.

Өмірбаян

Хафнердің American Flyer компаниясын, оның құрылуына көмектескен компанияны тастап кету себептері тарихтың жұмбағына айналып кеткен. Гринбергтің «American Flyer Prewar O Gauge» кітабында автор Алан Р. Шювейлер үш мүмкіндік туралы айтады: Хафнер компаниядағы ресми лауазымын білмеген болуы мүмкін, компанияның үлесін көбейтуге тырысқан болуы мүмкін, немесе негізін қалаушының ұлы Уильям Огден Коулман, Jr. одан бұрын таңдалған болуы мүмкін.

Компания тарихы

Ең өнімді кезеңдерінде 150-ге дейін адам жұмыс істеген. Хафнер G. Sommers & Co. каталогты сатушысы арқылы таратуды жылдам қамтамасыз ете алса да, американдық Flyer, Lionel, Dorfan және Ives деп аталатын "Үлкен Төрттік" сияқты кең таралған таратуға ие бола алмады. Алғашқы Хафнер пойыздары Overland Flyer таңбасымен белгілі болды және American Flyer ұсынған бәсекелес өнімдерге ұқсас болды. 1917 жылға дейін American Flyer өнімдерінің қатарында Хафнер дизайнына ұқсас вагон пайда болды. Бұл екі компанияның алғашқы күндері бірлесіп жұмыс істегенін немесе біреуі немесе екеуі де бір-бірінен дизайнды көшіргенін көрсетеді. American Flyer компаниясы неміс Bing компаниясынан вагондар сатып алғандықтан, American Flyer Hafner компаниясынан да сатып алған болуы мүмкін, немесе керісінше. Marx компаниясын қоспағанда, көптеген бәсекелестерінен айырмашылығы, Хафнер өнімдеріне маңызды өзгерістер енгізбей, Ұлы депрессиядан аман қалды, себебі ол әрқашан 3 АҚШ долларынан кем бағада сатылатын арзан пойыз жиынтықтарына маманданған. Екінші дүниежүзілік соғыс одан да үлкен сынақ болды. 1942 жылдан кейін ойыншықтарды өндіруге тыйым салынғандықтан, ойыншық компаниялары бейімделуге мәжбүр болды. Marx, Lionel және A. C. Gilbert компаниялары әскери мақсаттағы тауарларды өндіру үшін мемлекеттік келісімдерге қол жеткізсе, Хафнерде осы үшін қажетті құралдар мен өндіріс тәжірибесі болмады. Хафнер Fox Brewing Company компаниясымен өзара пайдалы қарым-қатынас орнатып аман қалды. Fox басқа көздерден бөтелке қақпақтарын ала алмады, ал Хафнер басқа ештеңе өндіре алмады.

Меншік иесінің өзгеруі

Уильям Хафнердің ұлы Джон Хафнер 1933 жылы компанияны басқаруға көшті, бірақ ескі Хафнер 1944 жылы қайтыс болғанға дейін компания ісіне қатысып тұрды. Джон Хафнер 1951 жылға дейін компанияны басқарды, содан кейін оны «Уайандотт» ойыншықтарының өндірушісі All Metal Products Company компаниясына сатты. 1992 жылғы сұхбатында Хафнер істен шығуға қуанғанын айтты, себебі ірі ойыншық өндірушілермен бәсекелесу қиындықтары артып кеткенін мәлімдеді. Хафнердің жаңа иелері де сол қиындықтарға тап болды және 1956 жылы бизнес жабылып, таратылды. Луи Маркс және Компания Хафнердің жабдықтарын сатып алып, оны Мексикадағы еншілес компаниясына жіберді, онда ол арзан, пружиналы және батареямен жұмыс істейтін жиынтықтарды жасау үшін пайдаланылды. Көптеген Маркс коллекционерлері Луи Маркстің сатып алудың басты себебі – нарықтағы тағы бір бәсекелесті жою болды деп санайды. Пружиналы локомотивтер мен жарқын литографиялық қалайыдан жасалған вагондар Хафнерді нарықтың ең төменгі деңгейіне орналастырды. Көптеген бәсекелестерінен айырмашылығы, Хафнер ешқашан электр пойызын жасаған емес. Бүгінде кездесетін Хафнердің электр пойыздары басқа өндірушінің моторымен жабдықталған. Хафнер локомотивтерін Маркс электр моторларымен жабдықтау жиі кездесетін жағдай. Хафнер де, Маркс та шығындарды үнемдеу мақсатында «қайта өңделген» литографияны қолданған, яғни ақаулы басылған қалайы табақтарды кері бұрып, бос жағына басып, қайта пайдаланған. Осының салдарынан вагондар мен аксессуарлардың ішкі жағында жасырын суреттер пайда болған. Өзінің ақаулы табақтарын қайта пайдаланудан бөлек, Хафнер кейде басқа компаниялардан ақаулы табақтарды металл сырапы ретінде сатып алып, оны да пайдаланған. Кейбір Хафнер коллекционерлері осы түрлерін жинаумен айналысады. Сонымен қатар, ХХ ғасырдың ортасынан бастап фонариктер сияқты кейбір металл өнімдердің ішінде Хафнер литографиясы табылды, бұл Хафнер өзінің артық немесе жарамсыз басылымдарын боялған өнімдерді жасау үшін сатқанын көрсетеді.