Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі идеология
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі фашизм

Неофашизм – фашизмнің маңызды элементтерін қамтитын, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі өте оңшыл идеология. Неофашизмге әдетте ультраұлтшылдық, нәсілдік басымдық, популизм, авторитаризм, туғанжершілдік, ксенофобия және иммиграцияға қарсы көзқарас, сондай-ақ либералды демократияға, әлеуметтік демократияға, парламентаризмге, либерализмге, марксизмге, капитализмге, коммунизмге және социализмге қарсылық кіреді. Классикалық фашизм сияқты, ол нарықтық капитализмге балама ретінде «Үшінші позицияны» ұсынады. Бір топтың неофашистік екендігі туралы айыптаулар қызу пікірталас тудыруы мүмкін, әсіресе бұл термин саяси айыптау ретінде қолданылғанда. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кейбір режимдер авторитарлық сипаты және кейде фашистік идеология мен рәсімдерге деген құштарлығы мен соғымпаздығы себепті неофашистік деп сипатталған.

Тарих

Жан Ив Камю мен Николас Леборгтың айтуынша, неофашистік идеология 1942 жылы нацистік Германия КСРО-ға басып кіргеннен кейін пайда болды және өзінің үгіт-насихаттарын еуропалық бағытта қайта бағыттауға шешім қабылдады. Сондықтан келесі хронологияны белгілеуге болады: 1919 жылға дейінгі идеологиялық даму; 1919-1942 жылдар аралығында фашизмнің тарихи тәжірибесі, бірнеше кезеңде дамыды; және, ақырында, 1942 жылдан бастап неофашизм. Италия Социалдық Республикасынан шабыт алған институционалдық неофашизм Италияның әлеуметтік қозғалысы (MSI) нысанында көрінді. Ол 1980-ші жылдардың соңына дейін Еуропаның оңшылдары үшін маңызды нұсқаулардың бірі болды және саяси ғалым Кас Мюдденің сөзімен, «неофашистік партияның ең жақсы (және жалғыз) үлгісі» болды. МСИ-дың бастамасымен 1951 жылы Еуропалық әлеуметтік қозғалыс (ЕСҚ) құрылды, ол Франко фашистік Фалангасы, Морис Бардеше, Пер Энгдаль және Освальд Мосли сияқты бірдей ойлы неофашистік топтар мен тұлғалардың жалғыз еуропалық ұйымы болды. Jeune Nation сияқты басқа ұйымдар 1950-ші жылдардың соңында режимге қарсы парламенттік бүлікке шақырды, бұл соғысқа дейінгі фашистік стратегиялардың қалдығы болды. Неофашистік қозғалыстардың басты қозғаушы күші – батыс өркениетін коммунизм мен Үшінші әлемнің өркендеуінен қорғау, кейбір жағдайларда отарлық империяның жоғалуы болды. 1961 жылы Бардеше «Фашизм не?» атты, еуропалық оңшылдарға зор ықпал еткен кітабында фашизмнің мәнін қайта анықтады. Ол бұрынғы фашистер екі қателік жасады деді, өйткені олар күш-жігерлерін бастапқы «идеяға» емес, әдістерге жұмсады; және олар фашистік қоғамға Еуропа құрылысына қарсы ұлттық мемлекет арқылы қол жеткізе алады деп жаңылысты. Оның пікірінше, егер теоретиктер өздерінің заманының өзгерістеріне бейімделген жаңашыл әдістерді құруға қол жеткізе алса, фашизм 20 ғасырда жаңа метаполитикалық нысанда өмір сүре алады; мақсат – құлаған режимдерді қайта жаңғыртуға тырысудың орнына негізгі саяси-мәдени фашистік жобаны ілгерілету. Бардеше былай деп жазды: «Бір партия, құпия полиция, цезаризмнің әскери көрсетілімдері, тіпті фюрердің болуы – фашизмнің атрибуттары емес. Фашистік әдістер үнемі қайта қарастырылады және осылай болады. Механизмнен гөрі маңыздырақ нәрсе – фашизмнің адам және бостандық туралы қалыптастырған ойы. Басқа атпен, басқа жүзбен, өткеннен шыққан жобаны сатқан ештеңесіз, біз танымайтын баланың пішінімен және жас Медузаның басымен Спарта ордені қайта туылады: және парадоксальды түрде ол, күмәнсіз, еркіндіктің соңғы бекінісі және өмір сүрудің тәттілігі болады». Бардеше стратегиясының рухында, жасыру үшін кадрлық өзгерістер, МСИ inserimento саясатын (енгізу, ентризм) әзірледі, ол демократиялық жүйедегі басқа партиялармен ынтымақтастық арқылы саяси қабылдауға қол жеткізуге негізделген. Салқын соғыс кезеңіндегі саяси ахуалда антикоммунизм либералды демократиядағы антифашизмді ығыстыра бастады. Италияда МСИ 1950-ші жылдардың соңы – 1960-шы жылдардың басында христиан-демократиялық үкіметке парламентте қолдау көрсетті, бірақ фашизмге қарсы наразылық акциялары мен радикалды солшыл және оңшыл топтар арасындағы көшедегі қақтығыстардан кейін «саяси геттоға» қайта оралды, нәтижесінде 1960 жылдың шілдесіндегі қысқа өмір сүрген фашистік қолдау көрсеткен Тамброни кабинеті құлады. Психолог Дэвид Павон Куэльярдың (Мичоакана университеті, Сан-Николас де Идальго) пікірінше, ХХ ғасырдың соңында неолиберализмнің пайда болуы неолибералдық саясаткерлерді капиталға қатысты барлық шектеулерді (еңбек заңдарын, әлеуметтік құқықтарды және тарифтерді қоса алғанда) авторитетпен алып тастау арқылы неофашизмді пайдалануға итермеледі, саясатты эстетизациялау арқылы және барлық адамдарды қорғаудың орнына әлеуметтік иерархияны сақтау үшін жек көрушілікті пайдалану үшін нәпсілі айырмашылықтарды пайдалану арқылы.

Себептері мен сипаттамасы

Бірқатар тарихшылар мен саясаттанушылар 1980-90 жылдары бірқатар еуропалық елдерде, әсіресе Франция, Германия және Италиядағы жағдайдың кейбір маңызды жағынан Еуропадағы Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы жағдайға ұқсас екенін атап көрсетті. Осы кезең фашизмнің көптеген ұлттық түрлеріне жол ашты. Тұрақты экономикалық дағдарыстар, жоғары жұмыссыздық, ұлтшылдықтың қайта өрлеуі, этникалық қақтығыстардың күшеюі және ұлттық режимдердің геосаяси әлсіздігі – барлығы да осы кезеңге тән еді. Бұл жағдайлар толық сәйкес болмаса да, жаңа фашистік қозғалыстың пайда болуына жеткілікті ықпал етті. Қатал ұлтшылдық неофашизмнің негізгі бөлігі болғандықтан, бұл қозғалысты құрайтын партиялар жалпы еуропалық емес, әр елге тән. Басқаша айтқанда, неофашистік партиялар мен топтардың көптеген идеологиялық ұқсастықтары бар. Фашистік сипатта болғанымен, кейбір зерттеушілер неофашизм мен «тарихи фашизм» арасында, яғни Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған неофашизм арасында айырмашылықтар бар екенін мәлімдейді. Кейбір тарихшылар қазіргі неофашистік партиялар өз елдерінің саяси жүйесінде жұмыс істейтіндіктен демократияға қарсы емес деп санайды. Бірақ басқа ғалымдар Гитлердің Веймар Республикасының саяси жүйесінде билікке келгенін, бірақ ол Рейхстаг арқылы сайлаудың орнына президенттік тағайындау арқылы антидемократиялық, бірақ конституциялық процеске ұшқандарын еске салады. Тағы бір мәселе – қазіргі неофашистердің тоталитарлық емес екендігі, бірақ олардың партияларының Фюрер принципі бойынша ұйымдастырылуы олай емес екенін көрсетеді. Тарихшы Стэнли Г. Пэйн қазіргі жағдайдың соғыстар аралығындағы жағдайдан өзгеше екенін, соғыс аяқталғаннан бері Еуропа елдерінде демократияның нығаюы тарихи фашизмнің кеңінен оралуына жол бермейтінін, ал нағыз неофашистік топтардың кішкентай болып, шетте қалатынын айтады. Пэйннің пікірінше, Францияның Ұлттық майданы сияқты топтар неофашистік емес, тек «оңшыл радикалды партиялар» ғана, олар уақыт өте келе сайлауда жеңіске жету үшін өз ұстанымдарын жұмсартады. Иммигранттар мәселесі – заңды да, заңсыз да, «шетелдіктер», «шетелдік жұмысшылар», «экономикалық босқындар», «этникалық азшылықтар», «пана іздеушілер» немесе «жат елдіктер» деп аталатын мәселе неофашизмнің өзекті мәселесі болып табылады және олардың туындылық, ультраұлттық және ксенофобиясымен тығыз байланысты. Алайда, елдердегі жағдайға байланысты ерекшеліктер бар. Жалпы алғанда, экономика әлсіз болғанда немесе жұмыссыздық жоғары болғанда иммигранттарға қарсы күш күшейеді, себебі адамдар сырттан келгендердің өз жұмыстарын алып жатыр деп қорқады. Осы себепті неофашистік партиялар экономикалық қиын кезеңде сайлаушылардың көбірек қолдауын алады. Бұл соғыстар аралығындағы жағдайды еске түсіреді, мысалы, Германиядағы гиперинфляция көптеген адамдардың өмір бойы жинаған ақшасын жоқ қылды. Қазіргі Еуропадағы негізгі саяси партиялар неофашистік және оңшыл партиялардың сырттан келгендер мәселесіне баса назар аударудан алатын сайлау артықшылықтарын көреді және иммигранттар мәселесінде оңға қарай жылжу арқылы оңшылдардан сайлаушыларды тартып алуға тырысады. Соғыстан кейінгі Еуропадағы күшті социалистік қозғалыстың болмауы саяси орталықтың оңға қарай жылғанын күшейтеді. Тарихи фашизм де, қазіргі неофашизм де ксенофобиялық, нативистік және иммигранттарға қарсы болғанымен, неофашистік көшбасшылар бұл көзқарастарды тарихи оқиғалармен айқын салыстыру жасамас үшін оларды тым күшті түрде ұсынбауға тырысады. Францияның Ұлттық майданының Жан-Мари Ле Пені де, Австрияның Эркіндік партиясының Жорг Хайдері де, тарихшы Тони Джадттың сөзімен айтқанда, «өздерінің бейімділіктерін тек жанама түрде ғана көрсетті». Яһудилерді топ ретінде жазаламауға болады, бірақ бір адам, яһуди болғанына байланысты қауіпті деп аталады. Олардың басшыларының жария ортадағы бейнесі – неофашистер мен тарихи фашистер арасындағы басты айырмашылықтардың бірі: олардың бағдарламалары «жетілдіріліп, «заманауиландырылған»», сайлаушыларға ұнату үшін «демократиялық қаптамамен» жабылған. Қазіргі неофашистер «бут киіп, қоңыр жейде кимейді», бірақ костюм мен галстук киеді. Бұл таңдау саналы, себебі топтардың басшылары тарихи фашизмнің қатыгез басшыларынан өзін ажыратуға және қазіргі басшыларды тарихи фашистік қозғалыстармен байланыстыратын туғандық және байланыстарды жасыруға тырысады. Бұл мәселелер жария болғанда, Хайдердің жағдайында болғандай, олардың құлдырауына әкелуі мүмкін. Бірқатар Суық соғыс кезеңінің режимдері мен халықаралық неофашистік қозғалыстар қастандықтар мен жалған туған бомбалау сияқты операцияларда ынтымақтастық жасады. Италияның «Қорғасын жылдарында» қатысқан Стефано Делле Кьяие, «Кондор операциясына» қатысты; 1976 жылы Чилилік христиан демократы Бернардо Лейтонға жасалған қастандыққа ұйымдастырды. Винченцо Винчигуерра 1972 жылғы Петеано шабуылынан кейін SISMI көмегімен Франкистік Испанияға қашып кетті, ол үшін өмір бойына сотталды. Делле Кьяиемен бірге Винчигуерра 1995 жылдың желтоқсанында Римде судья Мария Сервини де Кубриа алдында куәлік берді, Энрике Арансибия Клавель (2004 жылы адамзатқа қарсы қылмыстары үшін сотталған Чилидің бұрынғы құпия полиция қызметкері) және АҚШ азаматы Дина агенті Майкл Таунли генерал Карлос Пратстың қастандығына тікелей қатысқандарын айтты. Майкл Таунли Дина мен итальяндық неофашистер арасында делдалдық қызмет атқарғаны үшін Италияда 15 жылға сотталды. Франкистік Испания, Аугусто Пиночеттің Чилиі және Альфредо Стросснердің Парагваясы «Кондор операциясына» қатысты, ол бүкіл әлемдегі саяси қарсыластарды нысанаға алды. Суық соғыс кезеңінде бұл халықаралық операциялар «Коммунизмге қарсы крестовый поход» атты түрлі неофашистік элементтер арасындағы ынтымақтастыққа әкелді. Фидель Кастроға қарсы террорист Луис Посада Каррилес 1976 жылғы 6 қазандағы Кубаның 455 рейсінің бомбалануы үшін айыпталды. Майами Геральд газетінің мәліметінше, бұл бомбалау Чилидің бұрынғы министрі Орландо Летьерді нысанаға алу туралы шешім қабылданған бірдей отырыста шешілді, ол 1976 жылғы 21 қыркүйекте қастандыққа ұшырады. Каррилес өзінің автобиографиясында «біз кубалықтар жеке тирандығына немесе отанымыздың нақты жүйесіне қарсы болған жоқпыз, біздің алдымызда Мәскеуде басы бар, планетаның барлық жеріне қауіпті түрде созылған алып дұшман болды» деп жазды.

Финляндия

Финляндияда неофашизм көбінесе 1930-1940 жылдардағы фашистік және нацистік бағытталған Патриоттық халық қозғалысы (IKL), оның жастар ұйымы «Көк және қаралар», алдыңғысы Лапуа қозғалысымен байланысты. Соғыстан кейінгі фашистік топтар, мысалы, Патриоттық халық қозғалысы (1993), Патриоттық халық фронты, Патриоттық ұлттық қозғалысы, Көк және қара қозғалысы және тағы да басқалары осы қозғалыстың стилін әдейілеп көшіріп, оның көшбасшыларын үлгі етеді. Сейньяйокидегі «Финдер» партиясының кеңесшісі және полиция қызметкері фашистік көк және қара түсті форма кию арқылы шағын дау туғызды.

Грекия

Ұлы дағдарыс және Грециядағы экономикалық дағдарыс басталғаннан кейін, көпшілік арасында неонацистік партия саналатын "Алтын таң" қозғалысы белгісіздіктен шығып, қолдау тауып, Грекия парламентіне орын алды. Олар азшылықтарға, заңсыз иммигранттар мен босқындарға қатысты қатал қарсылық білдірді. 2013 жылы "Алтын таң" байланысы бар адам антифашистік музыкантты өлтіргеннен кейін, Грекия үкіметі "Алтын таң" жетекшісі Николаос Михалолиакос пен басқа да мүшелерін қылмыстық ұйыммен байланысы бар деген айыппен тұтқындауға бұйрық берді. 2020 жылдың қазан айында сот "Алтын таңды" қылмыстық ұйым деп жариялап, 68 мүшесін түрлі қылмыстарға, соның ішінде кісі өлтіруге кінәлі деп тапты. Дегенмен, Грецияда оңшыл саясат күшті болып қалуда, мысалы, Илияс Касидиаристің "Ұлттық партия – Гректер" ультраұлттық партиясы. 2021 жылы грек неонацистік жастары Грециядағы мектепте қарсыластарына шабуыл жасады.

Италия

Италия Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі саяси блокқа бөлінді: 1990 жылға дейін билікте болған христиан демократтары және соғыстан кейін бірден күшті болған, 1970 жылдары үлкен қолдауға ие болған Италия коммунистік партиясы (PCI). Салқын соғыс басталған кезде АҚШ және Ұлыбритания үкіметтері итальяндық биліктің итальяндық соғыс қылмыскерлерін Югославияға беруден бас тартуына көз жұмды, олардың бұл қадам ПКИ-ге пайда әкеледі деп қорқып, оған жол бермеді. Италияның соғыс қылмыстарына қатысты Нюрнберг трибуналы сияқты сот процесі болмағандықтан, итальяндық фашистер жасаған қылмыстар туралы ұжымдық естелік қоғамдық БАҚ-тан, итальян мектептеріндегі оқулықтардан және тіпті темір перденің батыс жағындағы академиялық дискурстан шығарылды. 1947 жылдың мамырында ПКИ француз коммунистік партиясымен бірге Маршалл жоспары бойынша Париж конференциясы басталғанға дейін бір ай бұрын биліктен қуылды. 1946 жылы итальяндық фашист әскерлерінің тобы Бенито Муссолини идеяларын жақтауды жалғастыру үшін Италия әлеуметтік қозғалысын (MSI) құрды. MSI-нің жетекшісі Джорджио Альмиранте болды, ол 1988 жылы қайтыс болғанға дейін партияны басқарды. 1970 жылдары ПКИ мен ХД арасында «тарихи келісімге» қол жеткізуге жасалған әрекеттерге қарамастан, ПКИ 1980 жылдарға дейін атқарушы билікте рөл атқармады. 1970 жылдың желтоқсанында Джунио Валерио Боргезе Стефано Дель Чиаемен бірге неофашистік режим орнату мақсатымен Боргезе төңкерісін ұйымдастыруға тырысты. Неофашистік топтар түрлі жалған тумен жасалған террористік шабуылдарға қатысты, олардың алғашқысы 1969 жылғы желтоқсанда Пьяцца Фонтанада болған жарылыс болды, осы іске қатысы үшін Винченцо Винчигуера сотталды. Бұл топтардың қызметі 1980 жылы Болонья теміржол станциясында жасалған жарылыспен аяқталды деп есептеледі. 1987 жылы MSI партиясын Джанфранко Фини басқарды, оның басшылығымен 1995 жылы партия таратылып, Ұлттық Альянс (AN) болып қайта құрылды. Фини басқарған партия Муссолини мен фашизмнен алшақтады, еврей қауымымен қарым-қатынасын жақсартуға тырысты және 2009 жылы Сильвио Берлусконидің «Италия Форцасы» партиясымен біріккенге дейін консервативті оңшыл партияға айналды. Италиядағы неофашистік партияларға «Триколор жалыны» (Fiamma Tricolore), «Жаңа күш» (Forza Nuova), «Ұлттық әлеуметтік фронт» (Fronte Sociale Nazionale) және CasaPound жатады. MSI мен AN-нің негізгі мұрагерлері саналатын ұлттық консерваторлық «Италияның бауырлары» (FdI) партиясы бірнеше ғалымдар тарапынан неофашистік деп сипатталды, сонымен қатар партияның ішкі құрылымында неофашистік фракциялар бар. 2022 жылғы Италиядағы жалпы сайлау нәтижесінде FdI бірінші партия болып шықты, бұл республика тарихындағы Италияның алғашқы оңшыл үкіметі және Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі ең оңшыл үкіметі деп бағаланды. Ресей-Украина соғысы итальяндық оңшылды, оның ішінде неофашистерді үш топқа бөлді: батысқа бағытталған және атлантистік оңшылдық (мысалы, CasaPound), ностальгиялық және Путинге жақтас неофашизм («Жаңа күш») және идеологиялық тұрғыдан дамып келе жатқан ұлттық большевиктер мен еуразиялықтар. Соңғы зерттеулер итальяндық неофашизмнің геосаяси рөлін зерттеді, кейбір топтар Суық соғыс кезінде Италияны НАТО-да ұстап тұру және коммунистік партияның билікке келуіне жол бермеу мақсатымен жасалған «кернеу стратегиясына» ЦРУ қолдауымен қатысқан.

Португалия

Португалияда 1974 жылғы "Шегіш гүлдер революциясынан" кейін авторитарлық режим құлағаннан соң, 1978 жылы құрылған "Жаңа тәртіп" (Португалия) сияқты бірнеше неофашистік ұйымдар пайда болды. Еуропалық Парламенттің баяндамасында "Жаңа тәртіп" идеологиясы революциялық фашизм және гиперұлтшылдық ретінде сипатталды. Бұл ұйымның Испаниядағы "Fuerza Nueva" ұйымымен байланыстары болды. "Жаңа тәртіп" 1982 жылы таратылды, алайда оның қызметі 1985 жылға дейін жалғасты.

Румыния

Румынияда Осі державаларымен және неміс ұлттық социализмімен одақтасқан, ультраұлтшылдық қозғалыс – Темір гвардия, сондай-ақ Архангел Михаил легионы деп те белгілі болды. Өздерін легионаризмнің мұрагерлері санайтын бірнеше заманауи саяси ұйымдар бар, олардың ішінде Noua Dreapta және бұрынғы Темір гвардия мүшелері құрған "Ел үшін бәрі" партиясы бар. Аталған ұйым 2015 жылы тыйым салынды. Бұл румыниялық ұйымдардан өзге, мажар азшылығының ультраұлтшылдық көзқарастарын ұсынатын "Алпыс төрт округтің жастар қозғалысы" да бар, әсіресе Трансильванияда. Басқа ұлтшыл және ирредентистік топтар, мысалы, Үлкен Румыния партиясы легионаризмнен тумаған, бірақ шындығында Николае Чаушеску кезеңіндегі ұлттық коммунистік тенденциялардан өркендеді (партияны оның "сарқылы ақыны" Корнелиу Вадим Тюдор құрған).

Ресей

1990 жылы Владимир Жириновский Ресейдің Либералды-демократиялық партиясын құрды. Оның басшысы демократиялық құндылықтарға, адам құқықтарына, көп партиялық жүйеге және заң үстемдігіне қарсы шықты. «Британника» энциклопедиясы Жириновскийді неофашист санайды. Жириновский Литва, Латвия және Эстонияны күшпен қайта басып алуды қолдады, сондай-ақ ядролық қалдықтарды сол жерге тастауды ұсынды. 1990 жылдардың ортасында болған Бірінші шешен соғысында ол кейбір шешен ауылдарын тактикалық ядролық қарумен бомбалауды жақтады. Ресейлік Ұлттық Бірлік – 1990 жылы Александр Баркашов құрған жартылай әскери ұйым. Ол солға қарай бұрылған свастиканы пайдаланды және «орыс қанының ең маңыздылығын» баса көрсетті. Ұйым жетекшісі Баркашов Адольф Гитлер туралы былай деді: «Мен оны неміс халқының және барлық ақ нәсілдің ұлы батыры деп санаймын. Ол бүкіл халықты жеңілдікке бой алдырмау және ұлттық құндылықтарды сақтау үшін күресуге шақырды». Александр Баркашов және Ресейлік Ұлттық Бірлігінің басқа да мүшелері Ресей-Украина соғысында діни қызметпен және Ресейді қолдайтын белсенділікпен айналысты.

Сербия

Сербиядағы неофашистік ұйым – Obraz, оған Сербияның Конституциялық соты 2012 жылдың 12 маусымында тыйым салды. Ал бұрын, 1990 жылдың 18 маусымында Воислав Шешель Сербиялық четник қозғалысын (СЧП) құрды, бірақ оның анық четник идеологиясы болғандықтан ресми тіркелуіне рұқсат берілмеді. 1991 жылдың 23 ақпанында ол Ұлттық радикалдық партиямен (НРС) бірігіп, Шешель президент, ал Томислав Николич вице-президент болып сайланған Сербия радикалдық партиясын (СРС) құрды. Бұл Сербияның аумағын кеңейтуге ұмтылған, неофашизмге бағытталған четник партиясы болды.

Словакия

Котлеба – Біздің Словакия халық партиясы – экстремистік және фашистік көзқарастары бар, радикалды оңшыл саяси партия. Партия жетекшісі Мариан Котлеба – бұрынғы неонацист, ол бір кезде 1939-1945 жылдарғы нацистік Словакия мемлекетінің әскери құрамы Хлинка гвардиясының нығайымындағыдай киім киген. Ол рома халқына, иммигранттарға, Словакия Ұлттық көтерілісіне, НАТО-ға, АҚШ-қа және Еуропалық Одаққа қарсы. Партия сондай-ақ, фашистік әскери қылмыскер және Словакияның бұрынғы президенті Йозеф Тисоны қолдайды. 2003 жылы Котлеба радикалды оңшыл саяси партия «Словак қоғамы» (словакиялық: Slovenská Pospolitosť) құрды. 2007 жылы Словакия ішкі істер министрлігі партияның сайлауға қатысуына және үгіт жүргізуіне тыйым салды. Бұл тыйымға қарамастан, Котлеба партиясы 2016 жылғы Словакия парламент сайлауында 8,04% дауыс алды. 2022 жылдың желтоқсанына қарай сайлаушылардың қолдауы парламентке өту үшін қажетті 5% шегінен төмен, шамамен 3,1%-ға дейін төмендеді.

Түркия

"Сұр қасқырлар" – түрік ультраұлттық және неофашистік жастар ұйымы. Ол Ұлтшыл қозғалыс партиясының "бейресми жауынгерлік қаруы" болып саналады. "Сұр қасқырлар" терроризмде айыпталып отыр. Алпарслан Түркеш құрған ұлтшыл саяси партия МХП кейде неофашистік деп сипатталады.

Ұлыбритания

Британдық Ұлттық партия (БҰП) – фашизм және иммиграцияға қарсы идеологияны қолдаған Ұлыбританиядағы ұлтшыл партия. 2009 жылғы Еуропалық сайлауда партия екі еуропалық парламент депутатын (ЕПД) жеңіп алды, олардың ішінде бұрынғы партия басшысы Ник Гриффин де болды. Фашистік немесе неофашистік деп сипатталатын басқа британдық ұйымдарға Ұлттық фронт, Combat 18, Англия қорғаныс лигасы және Britain First кіреді.

Аргентина

Аргентинада неофашизмнің көрнекті жақтасы президент Мария Эстела Мартинес де Перон болды, ол фашистік полиция ұйымы "Три А" аясында антикоммунистік саясатты және экономикалық нарықты ашу саясатын жүзеге асырды. Перон ұлттық радио арнасында Рим сәлемін көрсету арқылы фашизмге тікелей құрмет көрсетті. Ұлттық қайта құрылымдастыру процесі де неофашистік немесе фашистік диктатура деп есептеледі.

Боливия

1937 жылы құрылған Боливияның Социалистік фаланга партиясы Боливия саясатының орта ғасырындағы маңызды рөл атқарды. Луис Гарсия Меза Техада режимі 1980 жылғы Боливиядағы кокаин төңкерісі кезінде итальяндық неофашист Пьерлуиджи Паглиаи, террорист Стефано Дель Чиаие және Буэнос-Айрес хунтасының көмегімен билікке келді. Бұл режим неофашистік бейімділіктерге ие және нацистік атрибутика мен рәсімдерге құрмет көрсеткендігі айыпталады. Техададан бұрын билікте болған Хуго Бансер Суарес та нацизм мен фашизмге құрметпен қараған.

Бразилия

Жаир Болсонарудың Бразилия үкіметі 21-шы ғасырда Оңтүстік Америкадағы неофашизмнің өрлеу нүктесі ретінде көрсетіледі. Бұл ғылымды жоққа шығару, соғысқа шақыратын риторика және халықтан құқықтарды шектеуге бағытталған авторитарлық шаралар, сонымен қатар күшті неолибералдық экономикалық саясатқа байланысты туындаған жағдай. Болсонаризмді құрайтын топтардың көптігі, әртүрлі бағыттары (әскери, идеологиялық, діни, капиталдық және т.б.) өзара келіспеушіліктерге, стратегияларға, мақсаттарға және ерекше әдістерге ие. Сонымен қатар, Ұлттық Альянс және Америкалық нацистік партиясы да бар. Тарихи зерттеулер институты көбінесе антисемиттік сипаттағы тарихи фактілерді жоққа шығаратын мақалалар жариялайды. Альтернативті оң – неореакционерлерден ақ ұлтшылдарға дейінгі түрлі радикалды оңшыл идеяларды қолдайтын, біріккен байланысы шала ғана коалиция, олар көбінесе "неофашистік" деген жалпы атаумен біріктіріледі, себебі олар авторитарлық ультраұлттықшылдықтың радикалды формасын жақтайды.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Брентон Харрисон Таррант, Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Әл-Нур мешіті мен Линвуд Ислам орталығындағы мешіттерге шабуыл жасаған австралиялық қылмыскер, өзінің фашист екенін мойындады, экожәшілікті ұстанды және Ұлыбританиялық фашистік ұйым – Британдық фашистер одағының (БФО) басшысы Освальд Мослиді құрметтеді. Ол атқыштын манифесінде, сондай атты француздық оңшыл теорияның атымен аталған «Ұлы алмасу» деген сөздер келтірілген.

Оңтүстік Африка

Экономикалық бостандық күрескерлері – 2013 жылы Африка Ұлттық Конгресі Жастар Лигасының (АҰКЖЛ) қуылған бұрынғы президенті Джулиус Малема және оның жақтастары құрған, өзін пан-африкалық саяси партия деп сипаттайтын ұйым. Малема мен партия ақ және үнді нәсілдеріне қарсы расизмді қолдағандары үшін жиі дау тудырып келеді. 2019 жылдың қараша айында Витватерсранд университетінің халықаралық қатынастар профессоры Вишвас Сатгар оларды "қара неофашизм" деп аталатын жаңа құбылыстың көрінісі ретінде сипаттады.

Индонезия

Адольф Гитлердің «Үлкен Германияның» гегемониясын жақтаған үгіті бұрынғы голланд колониясында «Индонезия Мулия» (қадірлі Индонезия) және «Индонезия Рая» (ұлы Индонезия) сияқты ұғымдарды шабыттандырды. Алғашқы фашистік партия – Индонезия фашистік партиясы (ПФИ) болды. Сукарно Гитлер басқарған нацистік Германияны және оның баршаға бақыт сыйлайтын көрінісін бағалады: «Немістер Германияның осы әлемдегі басқа ұлттардан биік тұрғанын үшінші рейхте көреді», – деді ол 1963 жылы. Ол Гитлердің өз идеалдарын бейнелеуде «өте тапқыр» болғанын айтты: Гитлердің шешендік өнері туралы сөз қозғап, бірақ нацизмді идеология ретінде мойындамай, индонезиялық ұлтшылдық нацистік ұлтшылдықтан кем ауқымды екенін мәлімдеді.

Жапония

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда неофашизм мен ультраұлтшылдық бағыттар басты саяси ағымнан мүлдем шеттетілді, ал Жапонияда олар негізгі оңшыл консервативті саясатпен ішінара байланысты болды. 2006 жылдан бері Жапонияның Либерал-демократиялық партиясының (LDP) барлық премьер-министрлері алыс оңшыл ультраұлтшыл Nippon Kaigi ұйымының мүшелері болып табылады.

Моңғолия

Моңғолия Ресей мен Қытай сияқты ірі елдердің арасында орналасқандықтан, этникалық әлсіздік сезімі көптеген моңғолдарды жаңа фашизмге жетеледі, олар Шыңғысхан мен Адольф Гитлерді орталыққа қойып ұлтшылдық көзқарастарды білдіреді. Бұл идеологияны қолдайтын топтардың қатарында Көк Моңғолия, Даяр Моңғол және Моңғол Ұлттық Одағы бар.

Пәкістан

Пәкістанның "Тәжірибе-и Лаббайк" қозғалысы кейбір сарапшылар тарапынан ислами экстремизммен байланысы болғандықтан фашистік деп есептеледі.

Тайвань

Ұлттық социализм қауымдастығы (НСА) – Тайваньда 2006 жылдың қыркүйегінде Су На чи (許娜琦) – 22 жастағы Сучжоу университетінің саяси ғылымдар мамандығы бойынша бітірушісі – құрған неофашистік саяси ұйым. НСА Адольф Гитлерді өздерінің жетекшісі деп санайды және көбінесе "Гитлерге ұзақ өмір!" деген ұранды қолданады. Бұл оларға Симон Визенталь орталығының, халықаралық еврейлік адам құқықтары орталығының айыптауын әкелді.