Лесная шайқасы: Ұлы Соғыстың бетбұрыс нүктесі

Кіріспе

1708 жылғы Ұлы Солтүстік соғысының шайқасы

Лесная шайқасы (Битва при Лесной; Slaget vid Lesna; Bitwa pod Leśną) – Ұлы Солтүстік соғысының маңызды шайқастарының бірі. Ол 1708 жылдың 9 қазанында [Ескі стиль бойынша 1708 жылдың 28 қыркүйегінде] Ресейдің Петр I, Михаил Михайлович Голицын, Александр Данилович Меншиков, Кристиан Феликс Бауэр және Николай Григорович фон Верден басқаратын 26 500 мен 29 000 сарбаздан тұратын орыс әскері мен Адам Людвиг Левенгаупт және Берндт Отто Стакельберг басқаратын 12 500 сарбаздан тұратын швед әскері арасында Польша-Литва одағы мен Ресей шекарасына жақын Лесная ауылында (қазіргі Беларусьдегі Могилевтің оңтүстік-шығысындағы Лясноя ауылы) болды. Швециялықтар Украинадағы негізгі әскеріне 4500-нен астам арбадан тұратын азық-түлік колоннасын сүйемелдеп алып келе жатқан. Петр I Левенгаупт колоннасын швед королі Карл XII-нің қауіпсіздігіне жеткенше тоқтатып, оны жоюды көздеді. Сегіз сағатқа созылған, ауыр қазаларға әкелген шайқастан кейін екі тарап та жеңіске жетпеді. Түн жақындағанда орыстар жақын орманға шегініп, таңға дейін күтіп, соғысты жалғастыруға бекінді. Шведтер болса, жаңадан шабуыл жасаса деген күдікпен түн бойы жауынгерлік құрылымда тұрды. Одан әрі шайқасқа түсудің белгісі байқалмағандықтан және орыс қосымша күштері келгені туралы хабарламалар түскен соң, шведтер де өз кезегінде негізгі армияға қарай жолға шықты. Ресейліктердің толыққанды қуудан қорқып, Левенгаупт жылдамдық үшін көптеген арбалар мен зеңбіректерді өртеп немесе тастап кетуге шешім қабылдады. Осы кезде швед сарбаздарының көпшілігі тастап кетілген арбаларды тонап, мас болды, мыңдаған сарбаз орманға адасып, олардың көпшілігі ресейлік жаяу әскерінің құрбаны болды. Левенгаупт қалған әскерімен Сож өзенін кешіп, өзін салыстырмалы түрде қауіпсіз сезінді. Бірнеше күннен кейін ол Руковада Карл XII-мен кездесті, ол өте аз арбаларымен және бастапқы әскерінің жартысы ғана қалған еді. Екеуі де Украинаға қарай жорығын жалғастырып, ақырында Полтава шайқасында және Переволочнадағы швед әскерін қиратқан, соғыстың шешімді нүктесі болған капитуляцияға тап болды.

The Battle of Lesnaya (Битва при Лесной; Slaget vid Lesna; Bitwa pod Leśną) was one of the major battles of the Great Northern War. It took place on October 9 1708 [O. S. September 28 1708] between a Russian army of between 26,500 and 29,000 men commanded by Peter I of Russia, Mikhail Mikhailovich Golitsyn, Aleksandr Danilovich Menshikov, Christian Felix Bauer and Nikolai Grigorovitj von Werden and a Swedish army of about 12,500 men commanded by Adam Ludwig Lewenhaupt and Berndt Otto Stackelberg, at the village of Lesnaya, located close to the border between the Polish–Lithuanian Commonwealth and Russia (now the village of Lyasnaya, south east of Mogilev in Belarus). The Swedes were escorting a supply column of more than 4,500 wagons for their main army in Ukraine. Peter I intercepted Lewenhaupt's column before it reached the safety of Charles XII, the Swedish king, with the intention of destroying it. After eight hours of fighting, with heavy casualties, neither side stood as winner. As the night approached the Russians decided to withdraw to the nearest forest where they would stay until next morning to continue the fight. The Swedes however stayed in their battle formations for hours during the night, in case of a renewed attack. With no sign of further combat and intelligence saying further Russian reinforcements had arrived, the Swedes in turn withdrew from the place of battle, in order to continue the march towards the main army. Fearing a full scale Russian pursuit, Lewenhaupt decided to burn or abandon most of the wagons and cannons in order to increase speed. While doing this many of the Swedish soldiers decided to loot the abandoned wagons and get drunk, thousands got lost in the woods, many of whom fell victim to Russian irregular cavalry. Lewenhaupt soon crossed the river of Sozh with the rest of his army, to find himself relatively safe. After some days he met up with Charles XII at Rukova with very few wagons left and only half of his initial army. The two soon continued their march towards Ukraine, eventually finding themselves at the Battle of Poltava and the surrender at Perevolochna which severely crippled the Swedish army and is known for being the turning point of the war.

Өмірбаян

1700 жылы Карл XII басқаруымен Швецияға Саксония, Ресей және Дания-Норвегия коалициясы шабуыл жасады. Аугуст II басқарған Саксония швед Ливониясына басып кірді және Рига қаласына жылдам шабуыл жасады. Осы уақытта Дания-Норвегия Фредерик IV басшылығымен шведтердің одақтас герцогтіктері Голштейн мен Готторпқа шабуыл жасап, артынан қамтамасыз ету үшін, 1658 жылы Роскильде шартымен Швецияға қосылған Сканияға жоспарланған шабуылға кіріспеді. Көп ұзамай Петр I басқарған Ресей швед Ингриясына басып кірді және стратегиялық маңызы бар Нарва қаласын қоршап алды. Осы оқиғаларға дайындықсыз келген шведтер үш майданда соғысуға мәжбүр болды. Сол жылдың мамыр айында Левенгаупт Ригаға оралып, тапсырманы аяқтауға кірісті, бірақ бұл оңай болған жоқ. Солтүстік соғысы жылдарында айналасындағы жерлер көптеген жорықтарға ұшырап, қажетті ресурстардан қырылды. Маусымның басында Левенгаупт жинаған колоннаға жоспарға сәйкес Могилевтегі Карл XII-ге жету үшін науқан бастау туралы бұйрық берілді. Бірақ конвойды жинаудағы қиындықтарға байланысты ол шығуға дайын болмады. Тек шілде айының басында ғана дайын болды, содан кейін жоспардан үш-төрт апта қалып қойды. Бұдан әрі Бауэр шведтердің ілгерілеуін тоқтату үшін Пропоискіден 1000 драгун мен бір бөлім жалдамалы әскерлерден тұратын шағын отрядты орналастырды. Көп ұзамай оларға тап болдық, олар атыс ашудан тартынбады. Кенеттен болған шайқас швед конвойын тоқтатты, ал алғы шебі Пропоискіден ресейліктердің саны мен орналасқан жері туралы нақты мәлімет болмағандықтан, сәл шатасты. Левенгаупттен бұйрық күтіп, кез келген әрекетке кіріспеу туралы шешім қабылданды. 4500 вагоннан тұратын жүк конвойын күзетуге және сақтауға бұйрық берілді. 10 000-ға дейін, сондай-ақ мыңдаған жалдамалы әскерлермен бірге, олардың 900-ге жуығы Пропоискіден жіберілді және Пропоискідке қарсы жорығын жалғастырды. Бұл шешімнің бір себебі, тұтқынға алынған орыс офицерінің 10 000 адамға дейін күшейтілген орыс әскерлері туралы хабарлағаны болды. Бірақ науқан Полтава түбінде шведтердің жеңілісімен және Переволочнадағы әскердің толықтай қарсыластарына берілуімен аяқталды, тек бірнеше адам ғана патшамен бірге Осман империясына жер аударып кетті.

In 1700 Sweden, under Charles XII, was attacked by a coalition of Saxony, Russia, and Denmark–Norway. Saxony, under Augustus II, invaded Swedish Livonia and quickly attacked the city of Riga. Meanwhile, Denmark–Norway under Frederick IV of Denmark attacked the Swedish allied duchies of Holstein and Gottorp in order to secure his rear, before commencing with the planned invasion of Scania, which had been previously annexed by Sweden in the Treaty of Roskilde in 1658. A short time later, Russia under Peter I swept into Swedish Ingria and besieged the strategic city of Narva. Unprepared for these developments, the Swedes were forced into a war on three fronts. In May same year, Lewenhaupt returned to Riga in order to complete the task, which proved far from easy. The near lands had suffered many campaigns in the years of the Great Northern War and so much was drained of needed resources. In early June, the column—of which Lewenhaupt was gathering—was ordered to start campaigning to reach Charles XII in Mogilev, according to schedule. However, the convoy was nowhere ready to leave because of the difficulties assembling it. Only in the beginning of July it was ready, having then suffered three to four weeks behind the schedule Furthermore, Bauer put a small detachment of 1,000 dragoons along with a portion of irregular troops at Propoisk to further stall the Swedish advance. soon stumbled upon this unit which did not hesitate to open fire. The sudden engagement put a halt to the Swedish convoy with its vanguard put in slight confusion as there was uncertainty regarding the size or position of the Russians at Propoisk. Decision was made to await orders from Lewenhaupt before committing to any course of action. were ordered to protect and maintain the baggage convoy consisting of at least 4,500 wagons. to 10,000 along with thousands of irregulars, about 900 of these had been detached at Propoisk and continue on his march against Propoisk. One major reason for this decision is said to have been a report coming from a captured Russian officer speaking about recent Russian reinforcements consisting of up to 10,000 men The campaign would however end with the disastrous Swedish defeat at Poltava and the surrender of the whole army at Perevolochna, except for a few who followed the king into exile in the Ottoman Empire.

Қазіргі заманғы көрініс

Лесная көбінесе соғыстың алғашқы үлкен орыс жеңісі және науқанның соңғы нәтижесінің алғашқы белгісі ретінде қарастырылады. Ресейде оны Полтаваның анасы деп атайды. Сол кездегіде бұл шайқас орыстардың жеңісі деп жарияланды, бірақ қазіргі таңда бұл осылай болмауы мүмкін. Жеңіске жеткен орыс әскері шайқас барысында ауыр шығынға ұшырады және Левенгаупт әскерін талқандау мақсатына жете алмады. Сондай-ақ, олар қорғасыннан шегініп келе жатқан швед әскерін қуып жеңбеді, керісінше, артта қалғандарды ұстап алып, Левенгаупт бағытынан кері қарай жол тартты, жеңісін тойлау үшін. Петр патша жеңіс туралы жаңалықты ресми хабарламалар мен парақшалар арқылы мүмкіндігінше кеңінен таратуға бұйрық берді. Алғашқыда орыс тарапы өздерінен басым күшті толыққанды жойғанын мәлімдеді, бірақ бұл рас емес екені тез анықталды, сондықтан олар оны тең күштер деңгейіне дейін түзетті. Бірақ ресми хабарламалар мен парақшалар бұрыннан жіберілгендіктен, олар әлі күнге дейін шайқасқа қатысты пікір қалыптастыруға әсер етеді.