Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси көзқарастар жиынтығы
Set of political beliefs
"Федералист" термині әлемдегі түрлі саяси көзқарастарды білдіреді. Бұл термин өздерін федералисттер деп атайтын мүшелері немесе жақтастары бар партиялардың идеясына да қатысты болуы мүмкін.
The term federalist describes several political beliefs around the world. It may also refer to the concept of parties, whose members or supporters call themselves Federalists.
Еуропа федерациясы
Еуропадағы терең еуропалық интеграцияны қолдаушылар кейде федералистер деп аталады. Осындай саяси одақ үшін күресетін еуропалық ірі үкіметтік емес ұйым және әсерлі топ – Еуропа федералистер одағы. 1920 жылдардан бері бейбіт жолмен біріккен еуропалық мемлекет құруға бағытталған қозғалыстар болды, олардың ішінде Паневропалық одақ ерекше көзге түседі. Еуропалық парламенттегі жалпы еуропалық партия – Volt Europa осы мақсат үшін күресуде. Еуропалық парламенттегі Спинелли тобы түрлі саяси топтардан депутаттарды біріктіріп, еуропалық федерализм идеялары мен жобалары бойынша бірлесіп жұмыс істейді; олардың атын итальяндық саясаткер және Еуропалық парламент депутаты, еуропалық федерализмнің белсенді жақтаушысы Альтиеро Спинеллиден алған, ол Крокодил клубындағы әріптестерімен де кездесетін. Белгілі еуропалық федералистер – Еуропалық комиссияның бұрынғы президенті Жан-Клод Юнкер, қазіргі ЕК президенті Урсула фон дер Ляйен, ALDE тобының жетекшісі Гай Верхофштадт, Германияның экономика және энергетика министрі Петер Альтмайер, Германияның Еуропарламент депутаты Эльмар Брок және SPD-нің бұрынғы төрағасы Мартин Шульц.
In Europe, proponents of deeper European integration are sometimes called Federalists. A major European NGO and advocacy group campaigning for such a political union is the Union of European Federalists. Movements towards a peacefully unified European state have existed since the 1920s, notably the Paneuropean Union. A pan European party with representation in the European Parliament fighting for the same cause is Volt Europa. In the European Parliament the Spinelli Group brings together MEPs from different political groups to work together of ideas and projects of European federalism; taking their name from Italian politician and MEP Altiero Spinelli, who himself was a major proponent of European federalism, also meeting with fellow deputies in the Crocodile Club. Notable European Federalists are former European Commission president Jean Claude Juncker, current EC president Ursula von der Leyen, leader of ALDE group Guy Verhofstadt, German Federal Minister for Economic Affairs and Energy of Germany Peter Altmaier, German MEP Elmar Brok and the former leader of the SPD Martin Schulz.
Латын Америкасы
Латын Америкасының испан тілінде сөйлейтін аймақтарында "федералист" термині 19 ғасырдағы Аргентина мен Колумбия саясатын сипаттау үшін қолданылады. Федералистер 19 ғасыр бойы Аргентинадағы унитариандарға, ал Колумбиядағы централистерге қарсы күресті. Федералистер толыққанды өзін-өзі басқару және провинциялардың толық автономиясы үшін күресті, бұл унитариандар мен централистер қолдаған орталық үкіметке қарсы болды. Сонымен қатар, федералистер өнеркәсіптері үшін тарифтік қорғау талап етті және Аргентинада сыртқы сауданың жалғыз делдалы ретінде Буэнос-Айрес кеденінің жойылуын қалады. Венесуэладағы Федералды соғыс (1859-1863) кезінде либералды каудильолар консерваторларға қарсы тұрып, Венесуэланың қазіргі федералды мемлекеттерінің құрылуына себеп болды.
In the Spanish speaking parts of Latin America the term "federalist" is used in reference to the politics of 19th century Argentina and Colombia. The Federalists opposed the Unitarians in Argentina and the Centralists in Colombia through the 19th century. Federalists fought for complete self government and full provincial autonomy, as opposed to the centralized government that the Unitarians and Centralists favored. Furthermore, Federalists demanded tariff protection for their industries and, in Argentina, called for the end of the Buenos Aires customs as the only intermediary for foreign trade. During the Federal War (1859 1863) in Venezuela, liberal caudillos confronted conservatives, leading to the establishment of the modern federal States of Venezuela.
Аргентина
Платина аймағындағы жалғыз федералист көшбасшысы Хосе Гервасио Артигас болды. Ол Май революциясынан кейін Буэнос-Айрестегі орталықшыл үкіметтерге қарсы шығып, 1814 жылы бірнеше Аргентина провинциялары мен Банда Ориентал (қазіргі Уругвай) арасында Федералдық лиганы құрды. 1819 жылы Федералдық әскерлер Оңтүстік Америка Біріккен Провинцияларының орталықтандырылған Конституциясын қабылдамады және 1820 жылы Сепеда шайқасында Жоғарғы Директор Хосе Рондоның күштерін жеңіп, орталық үкіметті тиімді түрде тоқтатты. Олар провинциялар арасындағы келісімдер арқылы (мысалы, Пилар келісімі, Бенегас келісімі, Төртжақты келісім) провинциялардың тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Жаңа Ұлттық Конституция тек 1826 жылы унитарист Бернардино Ривадавия президенттігі кезінде ұсынылды, бірақ оны провинциялар қайтадан қабылдамады, нәтижесінде келесі жылы Ұлттық үкімет таратылды. Федералист Буэнос-Айрес губернаторы Мануэль Доррего Біріккен Провинциялардың сыртқы істерін басқаруды өз мойнына алды, бірақ 1828 жылы Бразилиямен соғысты аяқтаған келіссөздерге наразы болған әскерлерге басшылық еткен унитарист генерал Хуан Лавалле оны құлатты және өлім жазасын орындады. Келесі жылы Буэнос-Айрес федералистерінің көшбасшысы Хуан Мануэль де Росас Лаваллені жеңіп, оның отставкаға кетуін қамтамасыз етті. Росас сол жылы провинциялық заң шығарушы органмен Буэнос-Айрес губернаторы болып сайланды. Осы оқиғаларға қарсы тұру үшін 1830 жылы генерал Хосе Мария Пас Аргентинаның тоғыз провинциясын біріктіріп, Унитарист Лигасын құрды. Буэнос-Айрес, Энтре-Риос және Санта-Фе провинциялары арасындағы 1831 жылғы Федералдық келісім Лигаға әскери одақ құруға қарсылық көрсетті және 1832 жылы оны жеңді. Лиганың бұрынғы мүшелері Федералдық келісімге қосылып, Аргентина Конфедерациясы деп аталатын провинциялардың шала конфедерациясын құрды. Унитаристтер көрші елдерге жер аударылса да, Азамат соғысы екі онжылдыққа созылды. Буэнос-Айрес губернаторы Хуан Мануэль де Росас 1835-1852 жылдардағы үкіметі кезінде елдің қалған бөлігіне үстемдік жүргізіп, бірнеше унитарист көтерілістерін басып тастады, бірақ 1852 жылы Антре-Риос федералистік губернаторы Жюсто Хосе де Уркиса басқарған коалициялық армиямен жеңілді. Уркиса Росасты Ұлттық Конституция үшін Федералдық келісімнің шарттарын орындамағаны үшін айыптады. 1853 жылы Федералдық Конституция қабылданды (Аргентинаның қазіргі Конституциясы, түзетулермен) және Уркиса Аргентина Конфедерациясының президенті болып сайланды. Алайда, 1852 жылғы Касерос шайқасынан кейін Буэнос-Айрес провинциясы Конфедерациядан бөлініп шықты. 1859 жылы Сепеда шайқасынан кейін Буэнос-Айрес штаты Конфедерацияға қайта қосылды, бірақ оған өз Конституциясына түзетулер енгізу құқығы берілді. Соңында, 1861 жылғы Павон шайқасынан кейін Буэнос-Айрес Конфедерацияны басып алды. Келесі федералдық үкіметтер 1870 жылдарға дейін ауылдағы әлсіз федералисттік және автономистік қарсылықтармен күресті. Буэнос-Айрестегі соңғы автономистік көтеріліс 1880 жылы басылды, бұл Буэнос-Айрес қаласының федерализациясына және Аргентина мемлекеті мен үкіметінің Ұлттық автономистік партия арқылы тұрақтандырылуына әкелді.
The one Federalist leader in the Platine Region was José Gervasio Artigas, who opposed the centralist governments in Buenos Aires that followed the May Revolution, and created instead the Federal League in 1814 among several Argentine Provinces and the Banda Oriental (modern day Uruguay). In 1819, the Federal armies rejected the centralist Constitution of the United Provinces of South America and defeated the forces of Supreme Director José Rondeau at the 1820 Battle of Cepeda, effectively ending the central government and securing Provinces' sovereignty through a series of inter Provincial pacts (v. g. Treaty of Pilar, Treaty of Benegas, Quadrilateral Treaty). A new National Constitution was proposed only in 1826, during the Presidency of Unitarian Bernardino Rivadavia, but it was again rejected by the Provinces, leading to the dissolution of the National Government the following year. Federalist Buenos Aires Governor Manuel Dorrego took over the management of the foreign affairs of the United Provinces, but he was deposed and executed in 1828 by Unitarian General Juan Lavalle, who commanded troops dissatisfied with the negotiations that ended the War with Brazil. The following year, Juan Manuel de Rosas, leader of Buenos Aires Federalists, defeated Lavalle and secured his resignation. Rosas was elected Governor of Buenos Aires later that year by the Provincial Legislature. To counteract these developments, the Unitarian League was created by General José María Paz in 1830, uniting nine Argentine Provinces. The 1831 Federal Pact between Buenos Aires, Entre Ríos and Santa Fe Provinces opposed a military alliance to the League and ultimately defeated it during 1832, its former members joining the Federal Pact into a loose confederation of Provinces known as the Argentine Confederation. Although the Unitarians were exiled in neighboring countries, the Civil War continued for two decades. Buenos Aires Governor Juan Manuel de Rosas exerted a growing hegemony over the rest of the country during his 1835 1852 Government and resisted several Unitarian uprisings, but was finally defeated in 1852 by a coalition Army gathered by Entre Ríos Federalist Governor Justo José de Urquiza, who accused Rosas of not complying with Federal Pact provisions for a National Constitution. In 1853, a Federal Constitution was enacted (the current Constitution of Argentina, through amendments) and Urquiza was elected President of the Argentine Confederation. However, on the aftermath of 1852 Battle of Caseros, the Province of Buenos Aires had seceded from the Confederation. In 1859, after the Battle of Cepeda the State of Buenos Aires rejoined the Confederation, although it was granted the right to make some amendments to its Constitution. Finally, after the 1861 Battle of Pavón, Buenos Aires took over the Confederation. The following federal governments fought the weaker Federalist and Autonomist resistances in the countryside until the 1870s. The last Autonomist rebellion in Buenos Aires was quelled in 1880, leading to the federalization of Buenos Aires city and the stabilization of the Argentine State and government through the National Autonomist Party.
Квебек
Федерализм, Ұлттық мәселеге қатысты, Квебектің Канада құрамында қалуын қолдауды білдіреді, осы ретте қалыпқа келтіруді немесе Квебек ұлтының кеңейтілген автономиясын және конституциялық мойындалуын, сондай-ақ Канада федерациясында Квебекке тиісті құқықтар мен өкілеттіктерді қамтамасыз етуді көздейді. Бұл идеология Квебек тәуелсіздігін жақтаушыларға, Квебек егемендігіне қарсы тұрады, көбінесе (бірақ барлық қолдаушылары үшін емес) Еуропалық Одақ сияқты Канадамен экономикалық одақ құруды ұсынады.
Federalism, in regard to the National Question, refers to support for Quebec remaining within Canada, while either keeping the status quo or pursuing greater autonomy and constitutional recognition of a Quebec nation, with corresponding rights and powers for Quebec within the Canadian federation. This ideology is opposed to Quebec sovereigntism, proponents of Quebec independence, most often (but not for all followers) along with an economic union with Canada similar to the European Union.
Әлемдік федерализм
Дүниежүзілік федералистік қозғалыс – субсидиарлық, ынтымақтастық және демократия қағидаттарына бағынған, күшейтілген және демократиялық әлемдік институттарды қолдайтын жаһандық азаматтар қозғалысы. Олар "[ә]лемдік федералистер әлем азаматтарына жауапты демократиялық жаһандық құрылымдар құруды және халықаралық билікті жекелеген органдар арасында бөлуді жақтады" деп мәлімдейді.
The World Federalist Movement is a global citizens movement that advocates for strengthened and democratic world institutions subjected to the federalist principles of subsidiarity, solidarity and democracy. It states that "[w]orld federalists support the creation of democratic global structures accountable to the citizens of the world and call for the division of international authority among separate agencies".