Кіріспе

Бұрынғы фламандтық оңшыл партия Vlaams Blok (, немесе VB) – бельгиялық оңшыл және сепаратистік саяси партияның атауы. Оның идеологиясы фламандтық ұлтшылдықты қабылдады, Фландрияның тәуелсіздігін талап етті. Партияның бастауы Volksunie (VU) партиясының ішіндегі бөлінуден кейін, оңшыл сепаратистік және ұлттық консервативті қанаты фламандтық мүдделерге қарағанда бельгиялық федерализмді қабылдаудың компромисіне наразылық білдірді және VU-ның солға қарай бет бұруы ретінде қарастырды. Бұрынғы VU мүшелері Фламанд Ұлттық партиясын (VNP) және Фламанд Халық партиясын (VVP) құрды, олар 1978 жылы Vlaams Blok деп аталатын сайлау альянсын құрды, ал 1979 жылы Vlaams Blok саяси партиясы ретінде бірікті. Vlaams Blok фламандтық қозғалыстың ең белгілі, күресші оңшыл қанаты болды және фламандтық және бельгиялық парламент сайлауларындағы нәтижелері күшті болды, осылайша оны Батыс Еуропадағы ең табысты ұлттық партиялардың біріне айналдырды және ол ақырында Халықтық одақтың қолдауын басып өтті. Партия бастапқыда фламандтық автономия және саяси бостандық мәселелеріне ғана назар аударды, бұл оның негізгі философиясы болып қала берді, бірақ кейіннен иммиграция және құқық тәртібі тақырыптарын қамтитын науқандарын кеңейту арқылы кеңінен қоғамдық қолдауға ие болды. Барлық маңызды фламандтық саяси партиялар Vlaams Blok-пен коалиция құруға тартынды. 1989 жылғы келісімге сәйкес, партияның үкіметтің кез келген деңгейіне кіруіне тиімді түрде кедергі келтірілді. 2004 жылдың сәуірінде Генттегі апелляциялық сот партияның кейбір ұйымдары 1981 жылғы расизмге қарсы заңды бұзғанын және партия дискриминацияны санкциялағанын анықтады. Бұл шешім 2004 жылғы 9 қарашада түпкілікті күшке енді, содан кейін партия өзін Vlaams Belang деп қайта ұйымдастырды. Бұл партия, сонымен қатар, Еуропадағы ең табысты радикалды оңшыл популистік партиялардың бірі.

Фламанд қозғалысының тарихы

Vlaams Blok фламандтық қозғалыстан туындады, оның құрамына Фландрияны әртүрлі деңгейде насихаттауға ұмтылған түрлі ұйымдар кірді. XIX ғасырдың екінші жартысында фламанд ұлтшылдары құрылған саяси партиялардың ішінде жұмыс істеді және саяси солшылдармен тығыз байланыста болды. Фламанд ұлтшылдығының алғашқы ұйымдастырылған саяси көрінісі Бірінші дүниежүзілік соғыспен және сайлаудағы жалпыға бірдей сайлау құқығы мен пропорционалдық өкілдіктің енгізілуімен байланысты болды. 1930 жылдардан бастап басты партия Фламанд Ұлттық Одағы болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистермен ынтымақтастыққа түсті, себебі олар Фландрияның автономиясын арттыруға уәде берген еді. Vlaams Blok-тың тікелей алдыңғысы – 1954 жылы сол жылдың басында сәтті сайлауға қатысқан Христиандық фламандтық халық одағының сайлаушыларының мұрагері ретінде құрылған, барлық топты қамтитын Халық одағы болды. Партия басшыларын нацистермен ынтымақтастық жасамаған ұлтшыл айналымдардан таңдауға сақтық танытты. Халық одағы федералистерден сепаратистерге дейінгі фламанд ұлтшылдарының әртүрлі бағыттарын біріктіріп, тұтас қозғалыс құрды, алайда кейбір фламанд сепаратистері Халық одағының құрылысынан бастап күдікпен қарады, және 1970 жылдары партияның орташа солшыл-либералды бағытқа бұрғаны анық болды, бұл оның радикалды мүшелерінің партиядан кетуіне әкелді. Қалған ұлтшыл консерваторлар 1977 жылы партияның бес партиялық жаңа үкіметтік коалицияға қатысуын, әсіресе Эгмонт келісімін, франкофондық үкіметтік партияларға тым көп уәде бергендігі үшін қабылдамады.

Алғашқы жылдары (1978-1988)

1977 жылдың соңында Егмонт келісімін Халық одағының консервативті фракциясы қабылдамауы, екі жаңа (қысқа ғұмырлы) партияның құрылуына әкелді: Карел Диллен және Лод Клас басшылығындағы радикалды ұлтшыл Фламанд Ұлттық партиясы (VNP) және ұлттық либералды Фламанд Халық партиясы (VVP). Партиялар 1978 жылғы жалпы сайлауда «Вламс Блок» коалициясы аясында бақ сынасты, нәтижесінде олар дауыс берудің 1,4%-ын және Өкілдер палатасында бір мандатты (Диллен иеленді) жеңіп алды. Диллен партияның өмір бойына басшысы болып тағайындалды. 1985 жылғы жалпы сайлауда үлкен жетістікке қол жеткізе алмағандықтан, Диллен «Жаңарту операциясын» бастады, бұл партиялық басшылықты толыққанды жаңартуға мүмкіндік берді, партиялық кеңеске көптеген ұлтшыл жастар және студенттік ұйымдардың басшыларын қосты. Партияның жастар ұйымы, Vlaams Blok Jongeren (VBJ), 1987 жылы Филип Девинтер мен Франк Ванхекке бастауымен құрылды. 1983 жылдан бастап Vlaams Blok иммиграция мәселесіне көбірек назар аудара бастады (басқа еуропалық оңшыл популистік партиялардың табысынан шабыттанды) және 1984 жылы халықаралық расизмге қарсы күні «шетелдік проблеманы» талқылау үшін алғашқы конференциясын өткізді. 1980-жылдардың соңында партия Еуропада исламға қарсы күн тәртібімен айналысқан алғашқы партиялардың бірі болды («Еуропаның исламдануы» деп аталатын құбылыс туралы ескертіп) және Бельгиядағы көптеген мұсылман қауымдастықтарының, әсіресе түрік және марокколық мигранттар қауымдастықтарының мәселесіне тоқталды. Vlaams Blok мұндай қауымдастықтар фламандтардың этникалық және мәдени ерекшелігіне қауіп төндіреді және қылмыспен байланысты деп мәлімдеді. Сол жылы Диллен Өкілдер палатасында иммигранттарға туған жеріне оралуы үшін ақшалай стимул ұсыну туралы заң жобасын ұсынды. Партияның иммиграция мәселесіне ауысуы кейбір Vlaams Blok мүшелері тарапынан сынға ұшырады және нәтижесінде партияның бірнеше жетекші тұлғалары партиядан шығып кетті. Дегенмен, партия иммиграция мәселесіне назар аударуды қабылдады, бұл сайлауда нәтижелер берді және беретін еді. Бұл үлкен жетістікке қол жеткізілді. Бельгияның барлық ірі партияларының (Халық одағы да қоса) президенттері «санитарлық кедергі» келісіміне қол қойды, онда партиялар ешқашан Vlaams Blok-пен саяси келісімдер жасаспауға және иммиграцияны саяси мәселеге айналдырмауға келісті. Vlaams Blok өзі басқа партиялармен ынтымақтастыққа қарсы болғанымен, 1994, 1999 және 2000 жылдардағы сайлауларда мұндай ынтымақтастықты қарастырды, бірақ «санитарлық кедергі» салдарынан тиімді түрде тоқтатылды. Vlaams Blok-тың саяси ықпалын шектеу мақсатымен жасалған «санитарлық кедергі» партияның сайлауда күшті өсуіне көмектесті деген пікірлер де болды, себебі ол жалғыз «нағыз оппозиция» ретінде көрінді және партия Бельгияның саяси құрылымы фламанд автономиясын күшейту туралы шақыруларды басып тастауға тырысады және фламанд сайлаушыларына ұлттық мәселелерде дауыс беруге мүмкіндік бермейді деген талаптарын нығайта алды. 1988 жылдың желтоқсанында партияда үлкен жарылыс болды, «Жаңарту операциясына» қарсы болған топ Девинтер VBJ фракциясын партия басшылығынан шығаруға тырысты. Герт Вуттерс басшылығымен ол Девинтер фракциясын «Лепенистер» деп айыптады және фламанд мәселесін шетке шығарып, иммиграция мәселесін жақтады. Дегенмен, Диллен Девинтердің жағына шықты, ал Вуттерс және оның тобы партиядан шығып, Ұлттық қауымдастық деп аталатын ұлттық қысым тобын құрды. 1989 жылы партия Брюссель қалалық кеңесінде, сондай-ақ Еуропалық парламентте мандат алды. Онда Vlaams Blok француз Ұлттық фронты және неміс «Республикандықтарымен» бірге «Еуропалық оңшылдардың техникалық тобы» деп аталатын парламенттік топ құруға келісті. Топтың идеологиялық тұтастығы болмады (ішінара Ле Пеннің бельгиялық мемлекеттік ұлтшылдығын қолдауынан туындады) және негізінен қаржылық қолдау алу үшін прагматикалық негізде ұйымдастырылды. Бұл күн қарсыластары тарапынан «Қара жексенбі» деп аталды. 1992 жылдың соңында Антверпен қалалық кеңесінің 22 жыл бойы Социалистік партияның белгілі мүшесі болған Ниль Vlaams Blok партиясына өтті, осылайша SP және CVP қалалық кеңестегі көпшілігін жоғалтты. 1994 жылғы Еуропалық сайлауда партия өзінің мандаттарын екі есеге арттырды (Диллен мен Ванхекке), дауыс берудің 12,6%-ын алды, бірақ басқа ұлтшыл партиялар парламенттен шығып кеткендіктен немесе топқа қосылудан бас тартқандықтан Еуропалық оңшыл тобын жалғастыра алмады. 1996 жылы партия басшысы Карел Диллен, өмір бойына лауазымында қалуға тағайындалған, лауазымынан кетіп, Франк Ванхеккені өзінің ізбасары етіп тағайындады. Ванхеккенің тағайындалуы фламанд ұлтшылдығының қанатын (Аннеманс айналасында) және Лепенистік қанатын (Девинтер айналасында) арасындағы келісім ретінде қарастырылды, бұл партия ішіндегі қақтығыстың алдын алуға мүмкіндік берді. 1999 жылы Еуропалық парламент, Өкілдер палатасы және Сенат және Фламанд Парламентіне сайлаулар өтті, онда Vlaams Blok Фламандтың үшінші ірі партиясы болып басымдық алды, барлық сайлауларда дауыс берудің 15%-дан астам үлесін жеңіп алды және әртүрлі парламенттерде барлығы 45 мандат алды. Vlaams Blok сонымен қатар Халық одағының одан әрі құлдырауынан пайда тапты, бұл VU-дың консервативті ұлттық мүшелерінің орталық-солшыл фракцияның басшылығына келгеніне наразы болғандықтан болды. Vlaams Blok әсіресе Антверпен және оның айналасында күшті болып қала берді, онда 2000 жылғы жергілікті сайлауда дауыс берудің 33%-ын алды. 2002 жылы Vlaams Blok бір ауыздан бір жынысты некеге енгізуге қарсы дауыс берген жалғыз партия болды. 2004 жылғы Фламанд Парламенті сайлауында партия парламенттегі ең ірі партиялық топқа айналды. Партия үкіметтік талқылауларға шақырылды, бірақ басқа партиялармен арадағы айырмашылықтар еңсерілмейтін болды, нәтижесінде үш дәстүрлі партия көпшілік үкімет құрып, санитарлық кедергіні сақтап қалды. Осы кезде партия Бельгиядағы ең танымал фламанд партиясына айналды, фламанд сайлаушыларының шамамен төрттен бірі оны қолдады. Франк Ванхекке, 9 қараша 2004 жыл: «Бүгін біздің партия сайлаушылар емес, судьялар тарапынан өлтірілді».

Реакциялар

Кейбіреулер бұл сот процесін Бельгия билігінің ықпалымен саяси сот процесі деп қарады. Федералды парламент партияны соттау үшін заңдық мүмкіндіктерді жасау мақсатында Конституцияға өзгерістер енгізді. Vlaams Blok судьяларды саяси тағайындау мәселесіне тоқталды және бұл сот ісі Бельгияның Ішкі істер министрлігімен келісілген саяси процеске ұласты деп мәлімдеді. Vlaams Blok жетекшілігі партияны таратуға және жаңа атаумен қайта құруға тыйым салуды мүмкіндік ретінде пайдаланды. Бес күннен кейін, 14 қарашада, Vlaams Blok өзін-өзі таратып, Vlaams Belang деген жаңа партия құрылды. (Басқа ұсынылған атаулар Фламанд халық партиясы және Фламанд еркіндік фронты болды.) Жаңа партия өз саяси бағдарламасында бірқатар өзгерістер жасады, бұрынғы Vlaams Blok-тың кейбір радикалды ұстанымдарын жұмсартты. Дегенмен, партия жетекшілігі партияның негізінен өзгермейтінін нақты айтты. Ламин бұрын партияның сот процесін Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сотқа (ЕҚҚС) беруі керек екенін айтқан еді, бірақ 2005 жылы Vlaams Blok сенаторы Йорис Ван Хаутем былай деді: "Егер біз процедуралық мәселелер бойынша Страсбургке (ЕҚҚС) жүгінгенде, бізде үміт болған еді. Бірақ Ламин бұған дейін апелляциялық сот шешімін жою үшін жеке шағым түсірді, ол мазмұндық аргументтерге негізделген. Егер Vlaams Belang та сот шешіміне қарсы шағым түсірсе, Страсбургтағы сот екі істі де біріктіреді. Сонда біз әлдеқашан істі ұтып алу мүмкіндігінен айырыламыз. Ламин осылайша бізге соңғы соққы берді".

Идеология

Фламанд блогының негізгі идеологиялық және саяси стратегиясы фламанд автономиясы мәселесі бойынша Халықтық одақтың келісімін радикалды ұлттық бас тартумен басталды, кейіннен иммиграция мен қауіпсіздікке, сыбайлас жемқорлық және басқа да дау-дамақтарды пайдалану, сондай-ақ дәстүрлі құндылықтарды қорғауға назар аударды. Партияның заңдылығын ең алдымен фламанд мүдделерін қорғау және фламанд тәуелсіздігіне ұмтылысымен нығайтқан болса, оның сайлаушыларын негізінен иммиграцияға қарсылық, заң мен тәртіптің сақталуы және билікке қарсы наразылық рухы білдірді. Партия тарапынан ұсынылған (volksnationalisme) фламанд ұлтшылдығы оның бағдарламасына сәйкес «этностық қауымдастық – мәдени, материалдық, этикалық және интеллектуалдық мүдделерін сақтау қажеттілігі бар, табиғи құбылыс» деп сипатталды. Партия негізінен тәуелсіз фламанд мемлекеті құруға жұмыстанды (Чехословакияның бөлінуін үлгі етіп алып), бірақ ұзақ уақыт бойы жаңа мемлекеттің Нидерландпен бірігіп, нидерланд тілінде сөйлейтін федерацияны (Ұлы Нидерландты) құру идеясын да қолдады. Алайда, 1990 жылдардан бастап партия бұл идеяны азырақ насихаттады, себебі Нидерланд, бір ғалымның сөзінше, «еркін, көпмәдени және әлеуметтік-демократиялық мемлекетке» айналды (бірақ бұл Нидерландтың саяси жағдайы 2000 жылдары күрт өзгерді). Қылмыс пен қауіпсіздік туралы алаңдаушылық иммиграциямен де байланысты болды, партия түркі және марокколықтарды түрлі қылмыстық әрекеттерге қатысқан деп айыптады және құқық пен тәртіпке қатысты «нөлдік төзімділік» саясатын қолдады. Партия мұсылмандарға қарсы болды және оларды қатыгез және экспансионистік діннің «бесінші бағанасы» ретінде бейнеледі. 1990 жылғы Перс шығанағы соғысынан кейін үкіметтен Бельгияның исламизациялануына жол бермеу үшін шаралар қабылдауды талап етті. Саяси ғалым Кас Муддеге сәйкес, партияны антисемитизммен айыптау өте сирек болды, тіпті сонда да партия басшылығы оны қатаң айыптады. Мысалы, 2001 жылы телеарнадағы сұхбатында Роланд Рейс Холокосттың масштабына күмән келтіргенде, партия басшылығы дереу төтенше жиналыс шақырып, одан бас тартып, отставкаға кетуге мәжбүр етті.

Әлеуметтік мәселелер

2003 жылы «Vlaams Blok» Бельгияда бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсы дауыс берген жалғыз ірі фламанд партиясы болды. Партия гомосексуализмге қарсы емес еді және бір жынысты жұптар үшін азаматтық одақтарды қолдады, бірақ бір жынысты некелерді шектен тыс қадам деп санады.

Құрылтайға қарсы

Партияның идеологиясындағы тағы бір элемент – саяси элитаға қарсы популистік күрес болды, ол көбінесе 1990-жылдарғы Бельгияда гүлденген саяси дау-дамалар арқылы көрініс берді; оның ішінде сыбайлас жемқорлық, азық-түлік және тіпті педофилияға қатысты жанжалдар. Күдіктер әдетте үш дәстүрлі партиялық топтағы саясаткерлерге түсті; әсіресе франкофондық партияларға.

Сыртқы саясат

Партия Бельгияның Еуропалық Одаққа мүшелігіне қарсы шыққан жалғыз ірі бельгиялық партия болды, сондай-ақ федеративтік Еуропа идеясының өзіне де қарсы тұрды. Дегенмен, ол егеменді, мәдени тұрғыдан біртекті ұлттық мемлекеттерге негізделген конфедерациялық Еуропаны қолдады. Алайда, партия Еуропалық мәселені көп жариялаған жоқ. Партия мұндай әлемдік қауымдастыққа немесе халықаралық құқықтық жүйеге де сенімсіздік танытты, БҰҰ-ның негізгі қағидаларын сарапқа салды. Демократия, әділеттілік, бостандық және адам құқықтары сияқты ұғымдар бойынша кез келген халықаралық келісімге қатысты пікірлерді қабылдамады, әсіресе оның көптеген мүше елдері Батысқа жатпайтын және демократиялық емес мемлекеттер еді. 1980-жылдардың ортасында партия француздық Ұлттық фронтымен, сондай-ақ Германиялық Халық одағымен, Республикашылдармен және Германияның Ұлттық-демократиялық партиясымен тығыз байланыс орнатты. Партия Шығыс Еуропа елдеріндегі посткоммунистік партиялармен байланыс құруда да белсенділік танытты, оның ішінде Хорватияның Құқықтар партиясы, Словакияның Ұлттық партиясы және Болгария Ұлттық қозғалысы IMRO.

Сайлау нәтижелері

Ескеріңіз, Фламанд Парламентіне (және Еуропалық Парламенттегі голланд тілінде дауыс беретін сайлаушылар алқасына) өткен сайлаулардан басқа сайлау нәтижелері партияның қолдауы туралы шамалы бұрмаланған көрініс береді, себебі партия Бельгияның жартысы ғана болатын Фламанд аймағында ғана қатысты.

Өкілдер палатасы

+ Бельгияның Өкілдер палатасы сайлау жылы жалпы дауыс саны # жалпы дауысқа қарағанда % ұтқан орын саны 1978 75,635 1,4% 1 1981 66,424 1,8% 1 1985 85,391 1,4% 1 1987 116,534 1,9% 2 1991 405,247 6,6% 12 1995 475,677 7,8% 11 1999 613,523 9,9% 15 2003 761,407 11,6% 18

Сенат

+ Бельгия Сенаты Сайлау жылы жалпы дауыс санының % жеңіп алған орын 1978 80,809 1,5% 0 1981 71,733 1,2% 0 1985 90,120 1,5% 0 1987 122,953 2,0% 1 1991 414,481 6,8% 5 1995 475,667 7,7% 3 1999 583,208 9,4% 4 2003 741,940 11,3% 5

Фламанд парламенті

+ Фламанд парламенті Сайлау жылы жалпы дауыс саны % дауыс үлесі жеңіп алған орын 1995 465 239 12,3% 15 1999 603 345 15,5% 20 2004 981 587 24,2% 32

Еуропалық Парламент

Голландия тілінде сөйлейтін сайлаушылар алқасының нәтижелері жақшада көрсетілген. + Еуропалық Парламент сайлауының жылы # жалпы дауыс саны % дауыс # жеңіп алған орын саны 1984 73,174 1.3% (2.1%) 0 1989 241,117 4.1% (6.6%) 1 1994 463,919 7.8% (12.6%) 2 1999 584,392 9.4% (15.1%) 2 2004 930,731 14.3% (23.2%) 3