Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстар туысы, 2019 жылғы фильм
Genus of birds
the 2019 film
Лира құсы – Австралияда жерде қоныстанған екі түрдің бірі, олар Menura туысын және Menuridae тұқымдастығын құрайды. Олардың ең танымал қасиеті – қоршаған ортадан шыққан табиғи және жасанды дыбыстарды керемет қайталау қабілеті, сондай-ақ ұсыну кезінде еркек құстың кең жайылған үлкен құйрығының көрнекті сұлулығы. Лира құстарының еңбексіз түсті құйрық қауырсындары болады және Австралияның ең танымал туа біткен құстарының қатарына жатады.
A lyrebird is either of two species of ground dwelling Australian birds that compose the genus Menura, and the family Menuridae. They are most notable for their impressive ability to mimic natural and artificial sounds from their environment, and the striking beauty of the male bird's huge tail when it is fanned out in courtship display. Lyrebirds have unique plumes of neutral coloured tailfeathers and are among Australia's best known native birds.
Таксономия
1798 жылдан кейін алғашқы үлгілер еуропалық ғалымдарға жеткеннен кейін лира құстарының жіктелуі көп пікірталас тудырды. Жаңа Оңтүстік Уэльстен Англияға жіберілген үлгілер негізінде генерал-майор Томас Дэвис бұл түрді керемет лира құсы деп суреттеді, оны Menura superba деп атады және 1800 жылы Лондонның Линней қоғамына ұсынды, бірақ бұл жұмыс 1802 жылға дейін жарияланбады. Оның арасында Джон Латем 1801 жылы бұл түрді Menura novaehollandiae деп сипаттап, атады, және номенклатуралық басымдық принципі бойынша осы атау қабылданды. Menura туысының атауы керемет лира құсының сыртқы құйрық қауырсындарындағы қайталамалы мөлдір жарты ай (немесе "lunules") пішініне сілтеме жасайды, бұл ежелгі грек тіліндегі μήνη (mēnē) – "ай" және ουρά (ourá) – "құйрық" сөздерінен алынған. Лира құстарының аты олардың кең және S пішіндес иілген сыртқы құйрық қауырсындары лираның пішінін еске түсіретіндіктен берілген.
The classification of lyrebirds was the subject of much debate after the first specimens reached European scientists after 1798. Based on specimens sent from New South Wales to England, Major General Thomas Davies illustrated and described this species as the superb lyrebird, which he called Menura superba, in an 1800 presentation to the Linnean Society of London, but this work was not published until 1802; in the intervening time period, however, the species was described and named Menura novaehollandiae by John Latham in 1801, and this is the accepted name by virtue of nomenclatural priority. The genus name Menura refers to the pattern of repeated transparent crescents (or "lunules") on the superb lyrebird's outer tail feathers, from the Ancient Greek words μήνη mēnē "moon" and ουρά ourá "tail". Lyrebirds are named because their outer tail feathers are broad and curved in a S shape that together resemble the shape of a lyre.
Жүйелілік
Лира құстары галлиформдар тобына жатады деп есептелді, еуропалықтарға таныс, көрінісі жағынан ұқсас бөдене, орман тауықтары және фазандар сияқты. Бұл керемет лира құсына берілген алғашқы аттарда, оның ішінде жергілікті фазан деген атта да көрінеді. Оларды тақуа құстар және Австралия жұмақ құстары деп те атады. Алғашқы балапандардың сипаттамасынан кейін олардың фазандармен туыстығы туралы пікірден бас тартылды. 1840 жылы, олар жеке отбасы – Menuridae деп белгіленгеннен кейін он екі жыл өткен соң ғана олардың құстар тобына жататыны анықталды. Осы отбасы ішінде олар бір туыс – Menura құрайды. Лира құстары туысы ең жақын бау-бақша құстарымен (Atrichornithidae) байланысты екені қабылданған, ал кейбір ғалымдар оларды бір отбасыға біріктіреді, бірақ олардың боуэрбёрдтермен де туыстығы туралы дәлелдер әлі де даулы. Лира құстары – ежелгі Австралия жануарлары: Австралия мұражайында лира құстарының шамамен 15 миллион жыл бұрынғы қазба қалдықтары сақталған. Тарихи алдындағы Menura tyawanoides Riversleigh танымал жерінде табылған ерте миоцен қазбалары бойынша сипатталған.
Lyrebirds were thought to be Galliformes like the broadly similar looking partridge, junglefowl, and pheasants familiar to Europeans, reflected in the early names given to the superb lyrebird, including native pheasant. They were also called peacock wrens and Australian birds of paradise. The idea that they were related to the pheasants was abandoned when the first chicks, which are altricial, were described. They were not classed with the passerines until a paper was published in 1840, twelve years after they were assigned a discrete family, Menuridae. Within that family they compose a single genus, Menura. It is generally accepted that the lyrebird family is most closely related to the scrub birds (Atrichornithidae) and some authorities combine both in a single family, but evidence that they are also related to the bowerbirds remains controversial. Lyrebirds are ancient Australian animals: the Australian Museum has fossils of lyrebirds dating back to about 15 million years ago. The prehistoric Menura tyawanoides has been described from Early Miocene fossils found at the famous Riversleigh site.
Сипаттама
Лира құстары – үлкен сайрақтар тобына жататын, бұл топтағы ең ірі құстардың бірі. Олар мықты аяқтары мен тырнақтары бар, қысқа, дөңгелек қанаттарымен жерде тіршілік етеді. Олар нашар ұшады және көбінесе тек төбеден төмен сырғанағанда ғана ұшып жүреді.
The lyrebirds are large passerine birds, amongst the largest in the order. They are ground living birds with strong legs and feet and short rounded wings. They are poor fliers and rarely fly except for periods of downhill gliding.
Тамақ және тамақтандыру
Лира құстары жерде және жеке-жеке тамақтанады. Олардың қорегіне әртүрлі омыртқасыз жануарлар кіреді, мысалы, тарақандар, қоңыздар (ересектер мен дернәсілдер), құлаққаптар, шыбын дернәсілдері, сондай-ақ көбелектердің ересек түрі мен дернәсілдері. Басқа да қоректік заттарға жүзбұрыштар, өрмекшілер, жер құрттары жатады. Сирек кездесетін қоректік заттарға таяқшалар, жәндіктер, амфиподтар, кесірткелер, бақалар және кейде тұқымдар кіреді. Олар жапырақ сынықтары арасынан аяқтарымен қазып тамақ іздейді. Бұл – еркек лира құсының бірнеше жұбын бауға алу үшін жасалатын күрделі әрекет. Ана лира құсы салынған ұяның беріктігі, көлемі және орналасуы ұя салу кезеңіндегі жауын-шашын мен жыртқыштарға байланысты. Ұяның су өткізбейтін болуы және жыртқыштардың шабуылдай алмайтындай тығырлы жерде болуы маңызды. Ұя салынғаннан кейін ана лира құсы бір жұмыртқа туады. Жұмыртқаны аналық 50 күн бойы жеке басып шығарады, ал балапанды да аналық өзі бағады.
Lyrebirds feed on the ground and as individuals. A range of invertebrate prey is taken, including insects such as cockroaches, beetles (both adults and larvae), earwigs, fly larvae, and the adults and larvae of moths. Other prey taken includes centipedes, spiders, earthworms. Less commonly taken prey includes stick insects, bugs, amphipods, lizards, frogs and occasionally, seeds. They find food by scratching with their feet through the leaf litter. in an elaborate courtship display performed for potential mates, of which the male lyrebird has several. The strength, volume, and location of the nest built by the female lyrebird is dependent on the rainfall and predation during the nest building period. It is important for the nest to be water resistant and hidden in secluded areas so predators cannot attack. Once the nest is made in the preferred location, the female lyrebird lays a single egg. The egg is incubated over 50 days solely by the female, and the female also fosters the chick alone.
Әндіктер мен мимика
Лира құсының әні – оның мінез-құлқы биологиясының ерекше бір белгісі. Лира құстары жыл бойы ән салады, бірақ маусым мен тамыз айлары аралығында көбейтін кезде әндері ең жақсы естіледі. Осы кезеңде аталықтары күніне төрт сағатқа дейін ән салады, шамамен күндізгі уақыттың жартысына жуығы. Лира құсының әні – оның өзінің әнінің элементтері мен басқа түрлерді еліктеудің қосындысы. Лира құстары басқа құстардың әндерін, құстардың топтық сыбырларын өте дәл қайталай алады. Сонымен қатар, олар басқа жануарларды, мысалы, опоссумдарды, диірменнің сыбырлаған дыбысын, қима араны, бензинмен жұмыс істейтін араны, автомобиль қозғалтқыштары мен дабылдары, өрт дабылдарын, мылтық оқтарын, камераның көзқарасын, иттердің қағуы, нәрестелердің жылауын, музыканы, ұялы телефонның қоңырауын және тіпті адамның сөзін де еліктейді. Дегенмен, адамның дыбыстарын еліктеуі жиі айтылса да, оның кең таралуы асыра сілтенген және бұл құбылыс сирек кездеседі. Керемет лира құсының еліктеген дыбыстары жергілікті ортадан, соның ішінде басқа керемет лира құстарынан үйренеді. Мысал ретінде, Тасманиядағы керемет лира құстарының популяциясын қарастыруға болады, олар өз репертуарында Тасманияға тән емес түрлердің дыбыстарын сақтап қалған, сонымен қатар жергілікті Тасманияның эндемикалық құстарының әндерін қосып алған. Екі түрдің де аналықтары күрделі дыбыстарды шығара алатын еліктеушілер болып табылады. Керемет лира құсының аналықтары ұсыну кезінде үнсіз болады, бірақ азық іздеу және ұяны қорғау кезінде үнемі күрделі дыбыстарды шығарады. 2013 жылы электрондық атыс ойынының, жұмысшылардың және бензинмен жұмыс істейтін араның дыбыстарын еліктейтін керемет лира құсының жазбасы Ұлттық кино және дыбыс мұрағатының «Аустралияның дыбыстары» тізіміне қосылды. Лира құсының екі түрі де лира құсына тән әртүрлі дыбыстарды шығарады, соның ішінде «сыбызғы әндерін». Аталықтары өз әндері мен билеріне байланысты ән айтады. Сидней Кертис деген зерттеуші Нью-Англия ұлттық паркінің маңында лира құсының дауысына ұқсайтын сыбызғының дыбыстарын жазды. Сол сияқты, 1969 жылы саябақ күзетшісі Невилл Фентон Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік жағалауындағы Дорригоға жақын жердегі Жаңа Англия ұлттық паркінде флейтаның дыбысына ұқсайтын лира құсының әнін жазды. Фентонның көп уақытқа созған тергеуінен кейін, 1930 жылдары паркпен шектесетін фермада тұратын флейташы өзінің сүйікті лира құсының жанында әуен ойнайтыны анықталды. Лира құсы әуендерді өз репертуарына енгізіп, паркте босатылғаннан кейін де сақтап қалды. Невилл Фентон Норман Робинсонға өзінің жазған үнтаспасын жіберді. Лира құсы бір уақытта екі әнді орындай алатынын ескере отырып, Робинсон бір әнді сүзіп алып, талдау мақсатында оны фонографқа жазды. Бір куәгер әннің 1930 жылдары танымал болған екі әннің өңделген нұсқасы екенін айтты: «The Keel Row» және «Mosquito's Dance». Музыка зерттеушісі Дэвид Ротенберг бұл ақпаратты растады. Алайда, осы оқиғаның рас екенін зерттеу үшін құрылған «сыбызғы лира құсы» зерттеу тобы (оның ішінде Кертис пен Фентон) осы аймақтағы қазіргі және тарихи лира құсының жазбаларында «Кілегей биі» туралы ешқандай дәлел таппады және «Кил Роу» әнінің қалдықтарын ғана тапты. Олар екі жақта да нақты дәлелдерді мойындаса да, лира құсының балапаны үй жануары болғандығын дәлелдей алмады.
A lyrebird's song is one of the more distinctive aspects of its behavioural biology. Lyrebirds sing throughout the year, but the peak of the breeding season, from June to August, is when they sing with the most intensity. During this peak males may sing for four hours of the day, almost half the hours of daylight. The song of the lyrebird is a mixture of elements of its own song and mimicry of other species. Lyrebirds render with great fidelity the individual songs of other birds and the chatter of flocks of birds, and also mimic other animals such as possums, such as a mill whistle, a cross cut saw, chainsaws, car engines and car alarms, fire alarms, rifle shots, camera shutters, dogs barking, crying babies, music, mobile phone ring tones, and even the human voice. However, while the mimicry of human noises is widely reported, the extent to which it happens is exaggerated and the phenomenon is unusual. The superb lyrebird's mimicked calls are learned from the local environment, including from other superb lyrebirds. An instructive example is the population of superb lyrebirds in Tasmania, which have retained the calls of species not native to Tasmania in their repertoire, with some local Tasmanian endemic bird songs added. The female lyrebirds of both species are also mimics capable of complex vocalisations. Superb lyrebird females are silent during courtship; however, they regularly produce sophisticated vocal displays during foraging and nest defense. A recording of a superb lyrebird mimicking sounds of an electronic shooting game, workmen and chainsaws was added to the National Film and Sound Archive's Sounds of Australia registry in 2013. Both species of lyrebird produced elaborate lyrebird specific vocalisations including 'whistle songs'. Males also sing songs specifically associated with their song and dance displays. One researcher, Sydney Curtis, has recorded flute like lyrebird calls in the vicinity of the New England National Park. Similarly, in 1969, a park ranger, Neville Fenton, recorded a lyrebird song which resembled flute sounds in the New England National Park, near Dorrigo in northern coastal New South Wales. After much detective work by Fenton, it was discovered that in the 1930s, a flute player living on a farm adjoining the park used to play tunes near his pet lyrebird. The lyrebird adopted the tunes into his repertoire, and retained them after release into the park. Neville Fenton forwarded a tape of his recording to Norman Robinson. Because a lyrebird is able to carry two tunes at the same time, Robinson filtered out one of the tunes and put it on the phonograph for the purposes of analysis. One witness suggested that the song represents a modified version of two popular tunes in the 1930s: "The Keel Row" and "Mosquito's Dance". Musicologist David Rothenberg has endorsed this information. However, a "flute lyrebird" research group (including Curtis and Fenton) formed to investigate the veracity of this story found no evidence of "Mosquito Dance" and only remnants of "Keel Row" in contemporary and historical lyrebird recordings from this area. Neither were they able to prove that a lyrebird chick had been a pet, although they acknowledged compelling evidence on both sides of the argument.
Қалыптануы мен сақталуы
Австралияның 2019–2020 жылғы орман өрттері маусымына дейін керемет лира құстары қысқа және орта мерзімде қорғауға алынбаған. Бірақ алғашқы талдаулар лира құсының таңдаған ылғалды орман мекендеу орындарының кең ауқымда жойылғанын көрсеткеннен кейін алаңдаушылық күшейді. Бұл орман мекендеу орындары бұрынғы, аз қарқынды орман өрттері кезінде, көбінесе ылғалдылығының арқасында сақталып келген. Альберт лирасының таралған аймағы өте шектеулі және ол ХВҚС (IUCN) тарапынан осал түрлер тізіміне енгізілген. Алайда, түр және оның мекендеу орындарына тиісті басқару жүргізілгендіктен, 2009 жылы оның статусы "қауіптің алдында" деп қайта қарастырылды. Керемет лира құсы бұрын да мекендеу орындарының жойылғандығынан қауіп төндіретін жағдайға түскен. Оның саны кейін қалпына келді, бірақ 2019–2020 жылғы орман өрттері оның мекендеу орындарының көп бөлігіне зиян келтірді, бұл оның статусын "көбінесе кездесетін" дегеннен "қорғауға алынған" дегенге өзгертуге әкелуі мүмкін. Бұл жаңа қауіптен басқа, мысықтар мен түлкілердің шабуылдарынан туындайтын ұзақ мерзімді қауіптер де бар, сондай-ақ оның мекендеу орындарына адамдардың қысым көрсетуі де алаңдау тудырады. Австралияның 1932 жылы шығарылған бір шиллингтік пошта маркасында керемет лира құсы бейнеленген. Австралияның 100 долларлық банкнотасының мөлдір терезесінде стильделген керемет лира құсының суреті бар. Австралиялық кино комиссиясының логотипі – еркек керемет лира құсының силуэті. Жаңа Оңтүстік Уэльс Ұлттық парктері және жабайы табиғат қызметінің эмблемасы – жұптасу кезіндегі еркек лира құсының суреті. Виктория мемлекеттік театрының маталарында жұптасу кезіндегі еркек лира құсының суреті бейнеленген, көру бұрышы алдыңғы жақтан. Алберт лирасының стильделген суреті Квинсленд консерваториясының логотипі болды, консерватория Гриффит университетінің құрамына кіргенге дейін. Логотипте лира құсының құйрығының жоғарғы бөлігі нота таяқшасына айналды. Австралиялық You Am I тобының 2008 жылғы Dilettantes альбомы мен оның бірінші синглы "Erasmus" әртіс Кен Тейлор салған лира құсының суретін қамтиды. Лира құсының құйрығының бір бөлігінің стильделген суреті Виктория Лира құсы өнер кеңесінің логотипі болып табылады. Лира құсы Panhellenic Sorority Alpha Chi Omega ұйымының гербінде де бейнеленген, оның символы – лира. Lyrebird деген атпен көптеген компаниялар бар, олардың логотиптерінде де лира құсы бейнеленген. "Лира құсының елі" – Викторияның Гиппсленд аймағындағы Стрелецкий тауларының тағы бір атауы. "The Betoota Advocate" газетінің бетінде жұптасу кезіндегі еркек керемет лира құсының силуэті бейнеленген.
Until the 2019–2020 Australian bushfire season, superb lyrebirds were not considered threatened in the short to medium term. Concern has since grown as early analyses have shown the extent of destruction of the lyrebird's preferred wet forest habitats, which in less intense previous bushfire seasons have been spared, in large part due to their moisture content. Albert's lyrebird has a very restricted habitat and had been listed as vulnerable by the IUCN, but because the species and its habitat were carefully managed, the species was re assessed to near threatened in 2009. The superb lyrebird had already been seriously threatened by habitat destruction in the past. Its population had since recovered, but the 2019–2020 bushfires damaged much of its habitat, which may lead to a reclassification of its status from "common" to "threatened". Beyond this new threat are the long term vulnerabilities to predation by cats and foxes, as well as human population pressure on its habitat. A superb lyrebird featured on the Australian one shilling postage stamp first issued in 1932. A stylised superb lyrebird appears in the transparent window of the Australian 100 dollar note. A silhouette of a male superb lyrebird is the logo of the Australian Film Commission. An illustration of a male superb lyrebird, in courtship display, is the emblem of the New South Wales National Parks and Wildlife Service. The pattern on the curtains of the Victorian State Theatre is the image of a male superb lyrebird, in courtship display, as viewed from the front. A stylised illustration of a male Albert's lyrebird was the logo of the Queensland Conservatorium of Music, before the Conservatorium became part of Griffith University. In the logo, the top part of the lyrebird's tail became a music stave. Australian band You Am I's 2008 album Dilettantes and its first single, "Erasmus", feature a drawing of a lyrebird by artist Ken Taylor. A stylised illustration of part of a male superb lyrebird's tail is the logo for the Lyrebird Arts Council of Victoria. The lyrebird is also featured atop the crest of Panhellenic Sorority Alpha Chi Omega, whose symbol is the lyre. There are many other companies with the name of Lyrebird, and these also have lyrebird logos. "Land of the Lyrebird" is an alternative name for the Strzelecki Ranges in the Gippsland region of Victoria. A silhouetted male superb lyrebird in courtship display features in the masthead of The Betoota Advocate.
Қосымша сілтемелер
Аттенборо, Д. (1998). Құстар өмірі. 212-бет. .
Attenborough, D. (1998). The Life of Birds. p. 212. .