Маллифоуыл: Австралия құсының ерекше мінез-құлқы мен көбеюі
Malleefowl
Австралияның ерекше құсы – маллефоул (Leipoa ocellata). Үлкен ұя салады, шабақтарын өздері бағуға қатыспайды. Сирек кездесетін, жасырын құс туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Маллефоул (Leipoa ocellata) – Австралияға тән, шамамен үй тауығының мөлшеріндегі, денелі жерде қоныстанған құс (онымен алыс туыс). Ол аталықтары салған үлкен ұя үйінділерімен және балапандардан кейін ата-аналық күтімнің болмауымен ерекшеленеді. Бұл Лейпоа туысының жалғыз тірі өкілі, бірақ жойылған алып маллефоул оған жақын туыс болған.
The malleefowl (Leipoa ocellata) is a stocky ground dwelling Australian bird about the size of a domestic chicken (to which it is distantly related). It is notable for the large nesting mounds constructed by the males and lack of parental care after the chicks hatch. It is the only living representative of the genus Leipoa, though the extinct giant malleefowl was a close relative.
Мінез-құлық
Бұл құстар ұялшақ, сақ және жалғыз өмір сүретін құстар. Олар көбінесе қауіптен қашу үшін немесе қонақтап, ағашқа ұшу үшін ғана ұшады. Өте белсенді болғанымен, оларды сирек көруге болады, себебі олар қозғалғанда тоңсып қалады, күрделі өрнектері бар қауырсындарының арқасында көзге түспейді, немесе үнсіз және жылдам жасырынып, бұталардың арасына кетеді (тек қатты қорқытса немесе қуылса ғана ұшады). Олардың жыртқыштардан қашудың көптеген тәсілдері бар.
Malleefowl are shy, wary, solitary birds that usually fly only to escape danger or reach a tree to roost in. Although very active, they are seldom seen as they freeze if disturbed, relying on their intricately patterned plumage to render them invisible, or else fade silently and rapidly into the undergrowth (flying away only if surprised or chased). They have many tactics to run away from predators.
Өсіру
Жұптар аумақты иеленеді, бірақ көбінесе бөлек ұйықтап, жемдейді; олардың әлеуметтік мінез-құлқы маусым бойы тұрақты жұптасуға жеткілікті, басқа ештеңеге емес. Қыста еркек жерді таңдайды, әдетте бұл малли ағаштары арасындағы кішкентай, ашық кеңістік болады, және артқа қарай аяқтарымен сызып, құмды топырақта шамамен диаметрінде және дейін тереңдікте ойыс жасап алады. Қыс соңында және көктем басында ол ұяны толтыру үшін органикалық материал жиналай бастайды, таяқшаларды, жапырақтарды және қабықты ойыққа қарай жинап, шамамен қашықтықта үйірмелеп орналастырып, одан ұя төбесін тұрғызады, оның биіктігі әдетте жерден дейін жетеді. Төбедегі төсеніш мөлшері әртүрлі болады: ол толығымен органикалық материалдан, көбінесе құмнан немесе олардың араласқан кез келген пропорциясынан болуы мүмкін. Жаңбырдан кейін ол материалды аударып, араластырып, шіруді жеделдетеді, ал жағдай болса, тамыз айында (оңтүстік қыстың соңғы айы) жұмыртқа салмаққа арналған камера қазады. Аналық кейде жұмыртқа салмаққа арналған камераны қазуға көмектеседі, ал уақыты температура мен жаңбыр мөлшеріне байланысты өзгереді. Аналық әдетте қыркүйектен ақпанға дейін, жеткілікті жаңбыр жауып, төсеніштің органикалық шіруі басталғанда жұмыртқа салады. Еркек ұяны күтіп ұстауды жалғастырады, жаз жақындаған сайын (демек, температураны реттеу үшін) топырақ қоспасына біртіндеп көбірек топырақ қосады. Еркектер әдетте төртінші жылында алғашқы төбесін салады (немесе бар төбені иеленеді), бірақ ересек құстар сияқты әсерлі құрылымды жасауға жиі жете алмайды. Олар өмір бойы жұптасады деп есептеледі, және аталықтары жыл бойы тоғыз ай ұяларды қорғауға жақын қалады, бірақ басқа уақытта шаңқап, кейде сол аумаққа қайта оралмайды. Аналық екі-үштен 30-дан астам ірі, жұқа қабықты жұмыртқа салады, көбінесе 15-ке жуық, әдетте бір апта аралығында. Әрбір жұмыртқаның салмағы аналықтың дене салмағының 10% құрайды, ал маусым бойы ол әдетте өзінің салмағының 250% салмағында жұмыртқа салады. Жұмыртқалардың мөлшері құстар арасында және жаңбырға байланысты әртүрлі болады. Инкубация уақыты температураға байланысты және шамамен 50-ден 100 күнге дейін созылуы мүмкін. Балапандар жұмыртқадан шығу үшін күшті аяқтарын пайдаланады, содан кейін арқаларына жатып, бетке қарай сызылып, бірнеше секунд бойы күшпен күреседі, содан кейін шамамен бір сағат демалып, қайтадан бастайды. Жер бетіне жетуі 2-ден 15 сағатқа дейін созылады. Балапандар ешқандай ескертусіз ұядан шығады, көздері мен тұмсықтары тығыз жабылып, бірден терең дем алып, көздерін ашады, содан кейін 20 минутқа дейін қозғалмай тұрады. Балапан тез арада ойықтан шығып, домалап немесе шатқалап төбесінің түбіне жетіп, бірден бұталардың арасына жоғалады. Бір сағат ішінде ол жақсы жүгіре алады, екі сағат ішінде қысқа қашықтыққа шапшаң жүгіре алады, және құйрық қауырсындары әлі өспегеніне қарамастан, бір күн ішінде күшті ұша алады. Балапандар ересектермен немесе басқа балапандармен байланысқа түспейді; олар біртіндеп жұмыртқадан шығады, ал кез келген жастағы құстар жұптасу немесе аумақтық даулар болмаса, бір-бірін елемейді.
Pairs occupy a territory, but usually roost and feed apart; their social behaviour is sufficient to allow regular mating during the season and little else. In winter, the male selects an area of ground, usually a small, open space between the stunted trees of the mallee, and scrapes a depression about across and just under deep in the sandy soil by raking backwards with his feet. In late winter and early spring, he begins to collect organic material to fill it with, scraping sticks, leaves, and bark into windrows for up to around the hole, and building it into a nest mound, which usually rises to about above ground level. The amount of litter in the mound varies; it may be almost entirely organic material, mostly sand, or any ratio in between. After rain, he turns and mixes the material to encourage decay, and if conditions allow, digs an egg chamber in August (the last month of the southern winter). The female sometimes assists with the excavation of the egg chamber, and the timing varies with temperature and rainfall. The female usually lays between September and February, provided enough rain has fallen to start organic decay of the litter. The male continues to maintain the nest mound, gradually adding more soil to the mix as the summer approaches (presumably to regulate the temperature). Males usually build their first mound (or take over an existing one) in their fourth year, but tend not to achieve as impressive a structure as older birds. They are thought to mate for life, and although the males stay nearby to defend the nests for nine months of the year, they can wander at other times, not always returning to the same territory afterwards. The female lays a clutch of two or three to over 30 large, thin shelled eggs, mostly about 15; usually about a week apart. Each egg weighs about 10% of the female's body weight, and over a season, she commonly lays 250% of her own weight. Clutch size varies greatly between birds and with rainfall. Incubation time depends on temperature and can be between about 50 and almost 100 days. Hatchlings use their strong feet to break out of the egg, then lie on their backs and scratch their way to the surface, struggling hard for 5 to 10 minutes to gain at a time, and then resting for an hour or so before starting again. Reaching the surface takes between 2 and 15 hours. Chicks pop out of the nesting material with little or no warning, with eyes and beaks tightly closed, then immediately take a deep breath and open their eyes, before freezing motionless for as long as 20 minutes. The chick then quickly emerges from the hole and rolls or staggers to the base of the mound, disappearing into the scrub within moments. Within an hour, it will be able to run reasonably well; it can flutter for a short distance and run very fast within two hours, and despite not having yet grown tail feathers, it can fly strongly within a day. Chicks have no contact with adults or other chicks; they tend to hatch one at a time, and birds of any age ignore one another except for mating or territorial disputes.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Ол Оңтүстік Австралияның салыстырмалы түрде құнарлы аймақтарының шетіндегі жартылай шөлейтті малли бұталықтарын қамтиды, қазір ол үш жеке популяцияға дейін азайды: Мюррей-Муррумбиджи бассейні, Спенсер шығанағының батысында Симпсон шөлінің шеті және Батыс Австралияның құнарлы оңтүстік-батыс бөлігінің жартылай шөлейтті шеті.
It occupies semiarid mallee scrub on the fringes of the relatively fertile areas of southern Australia, where it is now reduced to three separate populations: the Murray–Murrumbidgee basin, west of Spencer Gulf along the fringes of the Simpson Desert, and the semiarid fringe of Western Australia's fertile southwest corner.
Қорғау мәртебесі
Ауқымы бойынша, көкқұс қауіп төмендеп бара жатқан түр деп есептеледі. Кіріспе қызыл түлкілердің жыртқыштығы бір фактор болғанымен, ең маңызды мәселелер – өрт саясатының өзгеруі және ортаның үздіріліссіз жойылуы мен фрагментациясы. Оңтүстік түкті мұрынды вомбат сияқты, ол да климаттың өзгеруі салдарынан жиілеп, күшейіп бара жатқан құрғақшылыққа өте осал. Еуропалықтар келгенге дейін көкқұс Австралияның кең аумақтарында таралған.
Across its range, the malleefowl is considered to be threatened. Predation from the introduced red fox is a factor, but the critical issues are changed fire regimens and the ongoing destruction and habitat fragmentation. Like the southern hairy nose wombat, it is particularly vulnerable to the increasing frequency and severity of drought that has resulted from climate change. Before the arrival of Europeans, the malleefowl was found over huge swaths of Australia.
Халықаралық
Маллифоул Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл тізімінде осал түр ретінде тіркелген. Осы Заңға сәйкес, осы түрді қалпына келтіру және оны болашақта басқару жөніндегі іс-қимыл жоспары әзірленді. 2007 жылғы Виктория штатының қатер астындағы омыртқалы жануарлар тізімінде маллифоул жойылуға жақын деп саналады. Маллифоул Оңтүстік Австралияның 1972 жылғы Ұлттық парктері мен жабайы табиғат туралы заңының 8-қосымшасында осал түр ретінде тіркелген. Маллифоул 1995 жылғы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Қатер астындағы түрлерді сақтау заңында жойылуға жақын түр ретінде тіркелген.
The malleefowl is classified as vulnerable on the International Union for Conservation of Nature Red List. Under this Act, an Action Statement for the recovery and future management of this species has been prepared. On the 2007 advisory list of threatened vertebrate fauna in Victoria, the malleefowl is listed as endangered. The malleefowl is listed as vulnerable on schedule 8 of the South Australian National Parks and Wildlife Act 1972. Malleefowl are listed as endangered on the New South Wales Threatened Species Conservation Act 1995.
Йонгергнов австралиялық маллефул орталығы
Йонгергнов австралиялық маллефул орталығы Батыс Австралияның Онгеруп қаласында, Олбани мен Эсперанс арасындағы жолда орналасқан. Орталық 2007 жылдың ақпан айында ашылды және маллефул туралы білім беру және осы түрді сақтауға бағытталған орталық болуды көздейді. Мұнда тұрақты көрме және бір жұп маллефулды ұстауға арналған үлкен құс үйі бар. Орталық маллефулдың байқалған жерлері туралы хабарларды жинақтайды.
The Yongergnow Australian Malleefowl Centre is located at Ongerup, Western Australia, on the road between Albany and Esperance. The centre opened in February 2007 and is intended to provide a focal point for education about the malleefowl and the conservation of the species. It has a permanent exhibition and a large aviary containing a pair of malleefowl. The centre collects reported sightings of the malleefowl.