Кіріспе
Құстар тұқымдасы Пардалоталар немесе кішкентай торғайлар – Австралияға тән, өте кішкентай, жарқын түсті құстар тұқымдасы, Pardalotidae, олардың қысқа құйрықтары, күшті аяқтары және жуан, дөңгелек тұмсықтары бар. Бұл тұқымда бір туыс, Pardalotus, ішінде төрт түр және бірнеше түршелер бар. Аты грек тілінен шыққан, "дақты" деген мағынаны білдіреді. Бұрын бұл тұқымда бірнеше басқа түрлер де болған, бірақ қазір олар Acanthizidae тұқымдасына бөлінген. Пардалоталар уақытының көп бөлігін ағаштардың сыртқы жапырақтарында өткізеді, жәндіктермен, құмырсқалармен және, ең бастысы, лерптермен (шырын соратын жәндіктердің бір түрі) қоректенеді. Австралияның эвкалипт ормандарындағы лерптердің таралуын бақылауда олардың ролі маңызды болуы мүмкін. Олар әдетте жұптармен кішкентай туннельдерде немесе шағын отбасылық топтарда өмір сүреді, бірақ көбейгеннен кейін кейде үйірге бірігеді. Пардалоталар Австралияның қоңыржай аймақтарында маусымдық көбейеді, бірақ жылы аймақтарда жыл бойы көбейе алады. Олар моногамды, ұя салу, жұмыртқаны күтіп жатыру және балапандарды бағу міндеттерін екі серігі де бөліседі. Барлық төрт түр де жер бетіне қазылған терең, көлденең туннельдерде ұялайды. Сырттан тышқан тесігі сияқты көрінетін бұл туннельдер бір метрден астам тереңдікте болуы мүмкін. Кейбір түрлері ағаш қуыстарында да ұялайды.
Pardalotes or peep wrens are a family, Pardalotidae, of very small, brightly coloured birds native to Australia, with short tails, strong legs, and stubby blunt beaks. This family is composed of four species in one genus, Pardalotus, and several subspecies. The name derives from a Greek word meaning "spotted". The family once contained several other species now split into the family Acanthizidae. Pardalotes spend most of their time high in the outer foliage of trees, feeding on insects, spiders, and above all lerps (a type of sap sucking insect). Their role in controlling lerp infestations in the eucalyptus forests of Australia may be significant. They generally live in pairs in small tunnels or in small family groups but sometimes come together into flocks after breeding. Pardalotes are seasonal breeders in temperate areas of Australia but may breed year round in warmer areas. They are monogamous breeders, and both partners share nest construction, incubation and chick rearing duties. All four species nest in deep horizontal tunnels drilled into banks of earth. Externally about the size of a mouse hole, they can be very deep, at a metre or more. Some species also nest in tree hollows.
Таксономия және жүйелеу
Pardalotus тұқымдасын 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо бір ғана түрді, яғни, дақты пардалотаны орналастыру үшін енгізді, сондықтан ол типтік түр болып саналады. Тұқым атауы ежелгі грек тілінен алынған pardalōtos сөзінен шыққан, яғни "барыс сияқты дақты" деген мағынаны білдіреді. Pardalotidae отбасы (Pardalotinae қосалқы отбасы ретінде) 1842 жылы ағылшын натуралисі Хью Стрикленд енгізді. Пардалоттар бір ғана туысқа жататын бірнеше түрден тұрады, Pardalotus, және жалпы консенсус бойынша төрт түрді тану қабылданған. Тұқымның орналасуы әр түрлі болды, бастапқыда көбінесе Шығыс гүлшағаларымен (Dicaeidae) байланысты болды, себебі екі топтың да жарқын қауырсындары бар және дене бітімінде ұқсастықтар бар. Сонымен қатар, екі топта да біріншілік қауырсынның оныншысы редуцирленген (ұшу қауырсындарының бірі). Генетикалық талдау екі топтың шын мәнінде тығыз байланысты емес екенін көрсетті, ал пардалоттар Австралияға тән Acanthizidae отбасымен, оның ішінде scrubwrens, gerygones және thornbills түрлерімен жақын туыс екенін анықтады. Кейде екеуі бір отбасыға біріктіріледі; мұндай жағдайда біріктірілген отбасы Pardalotidae деп аталады, бірақ екі топты екі жеке отбасы ретінде қарастыру да мүмкін. Кейде түрлердің саны төртке дейін жетеді. Дақты пардалотаның үш түршесі бар, олардың бірі – сары қыртысты пардалота – ерекше қауырсындылығы мен дауысы және Оңтүстік-Батыс Австралияда будандасу аймағының болмауы себепті жеке түр ретінде қарастырылады. Отбасы ішінде түршелердің арасындағы қарым-қатынас толыққанды анықталмаған, бірақ қырық дақты пардалота мен дақты пардалотаның жақын туыс екені есептеледі. Олар көбелек шағылысу маусымында жеке немесе жұптармен тамақтануы мүмкін, бірақ қыс айларында түрлі құстардың біріккен топтарына қосылғандары да тіркелген. Азық іздеудің көп бөлігі эвкалипт ағаштарында жүзеге асырылады, ал басқа ағаштар сирек қолданылады; эвкалипттердің ішінде Symphyomyrtus субгенесіне жататын ағаштар басымдыққа ие. Пардалоттар жәндіктерді ұшып бара жатқанда ұстаудың орнына, жапырақтардан жинап тамақтанады. Пардалоттар түрлі жәндіктермен қоректене алады, бірақ лерптер – Psyllidae отбасының жәндіктері бөліп шығаратын балды қабықша – олардың рационының басты бөлігін құрайды және оларға ең көп бейімделген. Бұл лерптерді ірі бал жегіштер де іздейді және осы ресурсты агрессивті түрде қорғайды. Австралиядағы пардалоттарды зерттеу нәтижесінде олардың күнінің 5%-ын бал жегіштердің шабуылынан қашуға жұмсайтыны анықталды.
Қозғалыстар
Таралу үлгілеріне қысқы тұрақты қозғалыстар солтүстікке қарай және төменгі биіктіктерге жатады. Жолақты пардалоттар Тасманиядан Басс бұғазы арқылы Австралия материгіне қыстау үшін көшіп барады. Дақты және жолақты пардалоттар Австралияның оңтүстік-шығысындағы жоғары биіктіктегі орманнан төмен жауын-шашынды құрлық жазықтарына көшеді. Дақты және жолақты пардалоттар псиллидтердің тамақ көздері көбейген кезде ара-тұра да қозғалады. Кейбір пардалот популяциялары көшпейді. Қырық дақты пардалоттың көбі, шығыс Тасмания мен оған жақын аралдардағы жергілікті маусымдық қозғалыстармен шектелген. Қызыл қабақты пардалоттардың қозғалысы белгісіз.
Қалыптылығы және сақталу қауіптері
Жолақты, нүктелі және қызыл қасты пардалоттар кең таралған және көптеп кездеседі, бірақ олардың саны мекендеу ортасының жоғалуына байланысты азайып барады. Туған евкалипт ормандарындағы жерді тазалау және коммерциялық орман шаруашылығы қоректену ортасының, ұя салатын қуыстардың және таралу үшін маңызды орман байланыстарының жоғалуына әкеледі. Қырық нүктелі пардалот IUCN және Австралия заңнамасы бойынша жойылу қаупі төніп тұрған түр ретінде тізілген. Қырық нүктелі пардалоттың таралу аймағы тар мекендеу ортасымен шектеледі, ал популяциясы шағын және бөлінген. Қауіптерге мекендеу ортасының жоғалуы, колониялық балжегіштермен, әсіресе, дауысты кеншімен бәсекелесу және паразиттік инфекциялар жатады. Тасманиялық эктопаразит Passeromyia longicornis, жолақты пардалоттарға қарағанда, қырық нүктелі пардалоттардың ұяларында жоғары паразиттік жүктеме және күшті вируленттілікпен ұядан түскен балалардың өлім-жітімі жоғары екенін көрсетеді. Edworthy және авторлар тобының 2 жылдық зерттеуі бойынша, қырық нүктелі пардалоттар симпатрикалық жолақты пардалоттарға қарағанда (26%) аз балапан шығарған (18%). Климаттың өзгеруінің әсері әлі белгісіз, бірақ күтілуде. Климаттың өзгеруіне байланысты Батыс Австралияның бидайлы аймағында жолақты пардалоттың таралу аймағының қысқаруы күтілуде.