Кіріспе

Оңтүстік Албаниядағы Берат округі (; ), ресми түрде Берат окруғы, Албания Республикасының Оңтүстік аймағында орналасқан. Жер ауданы бойынша он тоғызыншы және халық саны бойынша он екінші округтің арасында тоғызыншы орында тұр, аумағы шамамен 119 450 адамды құрайды. Аймақ солтүстікте Эльбасан, шығыста Корча, оңтүстікте Гирокастра және батыста Фиер округтерімен шектеседі. Округ Берат, Димал, Кучове, Поличан және Скрапар бес муниципалитетке бөлінген, олардың барлығы жиырма бес әкімшілік бірлікті қамтиды.

Тарих

Археологтар Берат ауылының бірі Пëллумбаста қола дәуіріндегі құмтастардан күміс әйелдердің сырғалары мен қола белбеулердің қапсырмаларын қоса алғанда, артефакттарды тапты. Бұл заттар Солтүстік Албанияда (Кукес және Мат), Косовода (Гжилан) және Солтүстік-батыс Грецияда (Погони) табылған басқа да заттарға ұқсас. Антипатрия (Ἀντιπάτρεια) – ежелгі грек полисі, қазіргі Берат қаласы. Оны Кассандр Антипатрия деп құрды, ол 314 жылы әкесі Антипатердің құрметіне атады. Ежелгі грек бекінісі мен елді мекені бүгінге дейін көрінеді. Бұл аймақта б.з.д. 6 ғасырдан бері Дассареттер тайпасы болған. Оны б.з.д. 2 ғасырда римдіктер басып алды. Ливий (31.27.2) Антипатрияны римдіктер тонап, өртеп жіберген тар шатқалдағы мықты бекітілген қала ретінде сипаттайды. Қала Осум өзенінің екі жағалауында орналасқан екі бекіністен тұрды. 1868 жылы табылған 6 ғасырлық "Codex Purpureus Beratinus" және 9 ғасырлық грек тіліндегі "Codex Aureus" сияқты тарихи қолжазбалар аймақтың тарихы туралы көп мәлімет берді және Бераттың қолжазбалар жасаумен танымал болғанын көрсетті; Албания Ұлттық мұрағатында сақталған 100 кодтың 76-сы Бераттан, бұл оның тарихи маңыздылығын көрсетеді. Берат қаласы Рим империясы құлағаннан кейін Византия империясының тұрақсыз шекарасының бір бөлігіне айналды және Балқан түбегінің көп бөлігімен бірге славяндар мен басқа тайпалардың қайта-қайта шабуылына ұшырады. Византия кезеңінде ол Пулхериополис деп аталды. 1274 жылы Михаил VIII Бератты қайта басып алды және Византия империясын қолдаған албандар қосылғаннан кейін, Анжу астанасы Дурреске қарсы сәтсіз жорық жасады. 1280–1281 жылдары Суллидің Қызыл Хьюі бастаған Сицилия әскерлері Бератты қоршауға алды. 1281 жылдың наурыз айында Михаил Тарханейот басқаратын Константинопольден келген көмекші күштер Сицилия әскерін қоршаудан ығыстырып шығарды. 1335–1337 жылдары албан тайпалары Берат пен Влоре арасындағы аумақты алғаш рет бақылауына алды, сол кезде Музакайлар Берат билігін құрды. 1345 жылы сербтер бұл аймақты басып алды. 1867 жылы Берат Янина вилаятындағы санджаққа айналды. Осман билігі кезінде ол түрік тілінде Arnavut Belgradı (мағынасы "Албандық Белград") деп аталды, бірінші кезде, содан кейін Берат. Осман империясының алғашқы кезеңінде Берат қатты құлдырады. 16 ғасырдың соңында онда бар болғаны 710 үй болды. Алайда, ол 17 ғасырда жаңаруын бастады және Осман Балқанындағы ағаш оюға маманданған маңызды қолөнер орталығына айналды. 19 ғасырда Берат албан ұлттық қайта жаралуында маңызды рөл атқарды. Ол 41° солтүстік ендігі және 20° шығыс бойламы арасында орналасқан. Ауданның аумағы Албания аудандары арасында тоғызыншы, ал Оңтүстік аймақта бесінші орында. Берат ауданы теңізге де, басқа елге де шектеспейтін жалғыз аудан. Ол солтүстікке қарай Эльбасан, шығысқа қарай Корча, оңтүстікке қарай Джирокастер және батысқа қарай Фьер аудандарымен шектеледі. Ауданның оңтүстігіндегі жер бедеріне Томорр массиві (Құдайлар тағы деп аталады) және Шпираг тауы басым. Теңіз деңгейінен биік орналасқан бұл тау Оңтүстік Албаниядағы ең биік нүктелердің бірі. Томоррдың батыс жағында Осум өзенімен ойылып жасалған терең шатқал, оның ішіндегі әктас құрылымдары терең, Берат сатылы террасаларда орналасқан. Солтүстік бөлігін негізінен жазықтар мен Мызек жазығы құрайды. Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай ағатын Осум өзенінің аңғары да кеңейеді. Аудан Семан өзенінің бастауында орналасқан. Өзен Кучоваға жақын жерде, Осум және Деволль өзендерінің қосылған жерінен басталады. Осум өзені Осум каньоны мен Берат қаласы арқылы ағып өтеді, онда өзен тар Горица шатқалын қалыптастырған. Өзен жағалаулары тығыз орманды. Басқа да маңызды өзендерге Чоровода өзені жатады, ол Чоровода қаласынан өтеді. Аймақтың географиялық құрылымдары жергілікті фольклорда жиі еске алынады. Аңыз бойынша, Томорр жас әйелдің махаббаты үшін жақын маңдағы тау бейнеленген ағасы Шпирагпен шайқасқан алыпты бейнелейді. Кейін ол тасқа айналып, Берат қамалының негізіне айналды. Бұл қыстың жұмсақ және ылғалды, ал жаздың ыстық және құрғақ екенін білдіреді, бірақ жергілікті жер бедеріне байланысты өзгереді. Ауданның ішінде альпілік климат сияқты әртүрлі микроклиматтар бар. 2011 жылғы соңғы халық санағына сәйкес, бұл ауданда 141,944 тұрғын бар. Ауданның этникалық құрамы: албандар = 119,159 (83,95%) гректер = 180 (0,13%) македониялықтар = 13 (0,01%) қарамоңғолдар = 1 (0,00%) аромандар = 670 (0,47%) романдар = 202 (0,14%) египеттіктер = 108 (0,08%) басқалар = 36 (0,03%) жауап бермегендер = 20,427 (14,39%). Ислам – аудандағы ең ірі дін, жалпы халықтың 40,18% құрайды. Сондай-ақ, 8,23% бекташи мұсылмандары, 8,44% дінге жатпайтын адамдар және 13,88% христиан (православтар 7,48%, евангелистер 0,05% және католиктер 1,15%) бар. Бераттағы албандар албан тілінің тоск диалектісінде сөйлейді.

Мәдениет

Бераттағы басты діндер – ислам мен христиан діні. Мешіттердің минареттері мен әсем православие шіркеулері мен шағын ғибадатханаларының араласып орналасқан ландшафты Берат тұрғындарының діни бірлестікте өмір сүруінің куәсі болып табылады. Орта ғасырларда Берат грек православие епископтығының орталығы болды, ал қазір қалада және айналасындағы кейбір ауылдарда ароман және тіпті грек тілінде сөйлейтін адамдарды кездестіруге болады. 2008 жылы Берат ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне діндер мен мәдениеттердің қатар өмір сүруінің мысалы ретінде енгізілді. Блачерна шіркеуі 13 ғасырға дейін салынған, және онда 16 ғасырға жататын Николаның фрескалары бар, ол Албанияның ең танымал ортағасырлық суретшісі Онуфридің ұлы. Онуфри есімі алғаш рет 1951 жылы Шелкан шіркеуінде жазылған нұсқада кездеседі. Кастория шіркеуі 1547 жылдың 23 шілдесінде салынған, және онда Онуфридің тегі туралы сілтеме бар: «Мен Онуфримін, және Берат қаласынан келдім». Онуфридің сурет салу стилін оның ұлы Никола (Николай) мұра етіп алған, бірақ әкесінің деңгейіне жете алмады. Онуфри мұражайында Онуфри, Никола және басқа суретшілердің туындылары қойылған. Сондай-ақ, көптеген иконалар мен діни зергерлік бұйымдарының көрнекті үлгілері (қасиетті ыдыстар, икона қаптары, Евангелия кітаптарының мұқабалары және т.б.) бар. 4 ғасырға жататын Берат Евангелиясы – көшірмелер (түпнұсқалары Тиранадағы Ұлттық мұражайда сақталады). Шіркеудің өзінде оюлы ағаштан жасалған әсем иконостас және Мәсіх пен Құдай ананың екі өте әдемі иконасы бар. Епископ тағы мен мінбер де жоғары сапалы. Қаладан төмен түсетін көшеге жақын жерде 1827 жылы салынған Бакалаврлар мешіті орналасқан. Оның тартымды портигі және гүлдер, өсімдіктер мен үйлердің әдемі безендірілген сыртқы жағы бар. Баязид II (1481–1512) тұсында салынған қаладағы ең көне Патша мешіті әдемі шатырымен ерекшеленеді. 1555 жылы салынған және күмбезінің жабыны үшін Қорғасын мешіті деп аталған. Бұл мешіт қаланың орталығы болып табылады. 1790 жылғы Халвети Текке – Халвати суфи орденінің ханқасы (немесе зауиясы). Онда веранда және оюлы, алтынмен қапталған шатыр бар. Теккеге жақын жерде Шабтай Зевидің қабірі орналасқан деген әңгіме бар. Ол Түркиялық еврей, ол Дульцигноға (қазіргі Ульцинь) жер аударылған және ислам дініне ауысқаннан кейін жақтастары арасында дау тудырған. Берат облысында халық музыкасы мәдениеті дамыған, орындаушылар көбінесе дәстүрлі киім киеді.