Албанияның Дибър облысы: Табиғаты, тарихы және географиясы
Dibër County
Дибър қаласы – Албанияның әкімшілік бөлігі. Географиясы, муниципалитеттері, табиғи ландшафты туралы толық ақпарат. Таулы аймақ, өзендер мен көлдерге толы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албания округі
County of Albania
Дибр округі () – Албания Республикасының 12 округінің бірі, ауданы шақырымды құрайды, астанасы Пешкопи қаласы. Округ Дуррес, Эльбасан, Кукес, Леже, Тирана округтерімен және Солтүстік Македония мемлекетімен шектеседі. Ол Булкизе, Дибер, Клос және Мат муниципалитеттеріне бөлінеді. Муниципалитеттердің құрамында барлығы 290 қала мен ауыл бар. Топографиялық тұрғыдан округті таулы және жоғалымды жерлер басым, мұнда аңғарлар, каньондар, шатқалдар, өзендер, мұздық көлдер және тығыз орманды аймақтар кездеседі. Округтің солтүстіктен оңтүстікке дейін созылатын, теңіз деңгейінен метрден жоғары биіктіктегі таулары бар, оның ішінде шығыстағы Кораб тауларындағы Мали и Грамес және Кораб тауы округтің және Албанияның ең биік нүктесі болып табылады. Орталық бөлігінде Деж тауы көтеріледі, ал шығысында округтің үлкен бөлігін Лура таулары алып жатыр. Батысындағы Скандербег таулары Орталық тау жотасын Батыс жазықтарынан бөліп тұрады. Биологиялық әртүрлілігі зор, суға толы округте тығыз өзен желісі, бай сулы қабаттар жүйесі және маңызды карсттық жер асты сулары бар. Мартенештен бастау алатын Мат өзенінің бастауы осы округте орналасқан. Маттан басқа, Дрин өзені де аймақтағы маңызды су жолы болып табылады. Округ аумағында Көппен климат жіктеуі бойынша төрт түрлі климаттық тип кездеседі: мұхиттық, континенттік, жерорта теңіздік және субарктикалық. Албанияның ішкі аймағында орналасқандықтан, климаты Жерорта теңіздік, континенттік ықпалымен. Орташа айлық температура (қаңтарда) -тан және (шілдеде) -қа дейін ауытқиды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері географиялық аймаққа және климаттық типке байланысты -тан -қа дейін өзгереді. Дибр тарихи тұрақтылыққа ие округ. Оның астанасы және ең халқы көп қаласы – Пешкопи. Туризм округтің маңызды салаларының бірі болып табылады және табиғи және мәдени мұрасының арқасында тұрақты кіріс көзіне айналуға зор мүмкіндіктерге ие. Округта хром, күкірт және мәрмәр сияқты мол табиғи ресурстар болғанымен, Дибр негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын округ.
Dibër County (; ) is one of the 12 counties of the Republic of Albania, spanning a surface area of with the capital in Peshkopi. The county borders on the counties of Durrës, Elbasan, Kukës, Lezhë, Tirana and the country of North Macedonia. It is divided into the four municipalities of Bulqizë, Dibër, Klos and Mat. The municipalities are further subdivided into 290 towns and villages in total. Topographically, the county is dominated by mountainous and high terrain, with a great variety of natural features including valleys, canyons, gorges, rivers, glacial lakes and dense forests. Various mountains ranging between meters above sea level run the length of the county from north to south, including the Korab mountains in the east with Mali i Gramës and Korab at an altitude of being the highest mountain in the county and as well as in Albania. The Dejë mountain rises in the center, while in the east the county is dominated by the Lura mountains. The Skanderbeg mountains on the west separates the Central Mountain Range with the Western Lowlands. The county, marked by a significant biological diversity, is water rich with a dense river network, a rich aquifer system, and significant karst underground watercourses. It is home to the source of the river Mat which rises in Martanesh. Besides the Mat, the Drin river is an important waterway in the region. The county territory covers four distinct climatic types as of the Köppen climate classification; oceanic, continental, mediterranean and subarctic. Located in the interior of Albania, the climate is mediterranean with continental influences. Mean monthly temperature ranges between (in January) and (in July). Mean annual precipitation ranges between and depending on geographic region and prevailing climate type. Dibër is an historically homogeneous county. Its capital and most populous city is Peshkopi. Tourism is one of the most important sectors in the county and has the largest potential to be a source for sustainable income, due to its natural and cultural heritage. Although the county has abundant natural resources like chromium, sulfur and marble. Dibër is predominantly an agriculture county.
Тарих
Қазіргі Дибър округінің аумағындағы адам қызметінің іздері неолит дәуіріне дейін жетеді. Бүгінгі округ аумағында ежелгі иллириялық Пенеста тайпасы қоныстанған. Олар бүкіл аймақта ұзақ сақталатын іздер мен мәдени мұра қалдырған алғашқы халық болды. Бұған Манасдрендегі ерте қола дәуіріне жататын елді мекендер, Четуштегі орта қола дәуірі, Песжакедегі соңғы қола дәуірі және басқа да осыған ұқсас орындар куә. Бұл аймақ оның ұлы Гердж Кастриот Скандербегке бұйырды, ол 1444 жылы әкесінің жерін қайтарып алып, Албанияны біріктірді. 15 ғасырда, албан соғыстары кезінде бұл аймақ Осман империясы мен Леж лигасы арасындағы шекаралық аймақ болды. 19 ғасырда Дибър конгресі албан тілін Осман империясының ресми тілі деп жариялады. Балқан соғыстарынан кейін және Осман империясының құлауынан соң, ірі державалар Лондон конференциясында Балқан мемлекеттерінің шекараларын белгіледі. Дибър аңғары екіге бөлінді. Батыс бөлігі Албанияға, ал шығыс бөлігі Сербия патшалығына, қазіргі Солтүстік Македонияға қосылды.
Human activity in the territory of the modern Dibër County can be traced back to the Neolithic. The region that today corresponds to the county territory was inhabited by the ancient Illyrian tribe of Penestae. They were the first people to leave lasting traces and cultural heritage throughout the region. It is evidenced by the settlements of the Early Bronze Age in Manasdren, the Middle Bronze Age in Çetush, the Late Bronze Age in Pesjakë and several others. The comprising regions were awarded to his son Gjergj Kastriot Skanderbeg, where he survived to conquer back his father’s land and unite all of Albania in 1444. In the 15th century, further during the Albanian wars the region was the frontier between the Ottomans and the League of Lezhë. In the 19th century, the Congress of Dibër declared the Albanian language as an official language within the Ottoman Empire. After the Balkan Wars and following the collapse of the Ottoman Empire, the great powers established the borders of the Balkan states at the Conference of London. The Dibër Valley was cut in half. The western part was assigned to Albania, while the eastern part went to the Kingdom of Serbia, today North Macedonia.
География
Дибр – Албанияның 12 округінің бірі, Солтүстік аймақтың оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында орналасқан. Ол 42° солтүстік ендігі және 20° шығыс бойламы арасында жатыр. Округтың ауданы – және Албанияда ауданы бойынша алтыншы, ал Солтүстік аймақта екінші орында. Ол солтүстік және солтүстік-шығыста Кукес, солтүстік-батыста Леже, шығыста Дуррес, оңтүстік-батыста Тирана, оңтүстік-шығыста Эльбасан және батыста Солтүстік Македония округтерімен шектеседі. Дибр округінің көп бөлігі таулы немесе биік жерлермен көмкерілген, геологиялық дәуірлерде пайда болған мұздықтар мен әртүрлі топографиялық ерекшеліктердің нәтижесінде әртүрлі табиғи нысандар қалыптасқан. Округ теңіз деңгейінен 380 метрден 2700 метрге дейін биіктікте орналасқан. Округтың негізгі топографиялық ерекшеліктері – үш ірі тау жотасының болуы: шығыстағы Кораб таулары, шығыстағы Лура таулары және батыстағы Скандербег таулары, Орталық тау жотасын Батыс жазықтарынан бөліп тұрады. Дибр арқылы ағатын ең маңызды өзендер – Мат және Қара Дрин. Мат өзенінің бастауы Мартанеште. Ол батысқа қарай терең шатқалдар мен каньондар арқылы Матка қарай, ал солтүстік-батысқа қарай Клос және Буррел қалалары арқылы ағып өтеді. Қара Дрин Охрид көлінен басталып, Пешкопи мен Мақеллар қалаларынан өтеді. Охридте пайда болатын Дрин өзені Кукеске жақын жерде Қара Дрин мен Ақ Дриннің қосылған жерінен басталады. Фитогеографиялық тұрғыдан алғанда, округ Палеарктиканың орташа енді жапырақты және аралас орманды аймағына жататын Динар тауларының аралас ормандары мен Балқан аралас ормандарының жерүсті экорегионында орналасқан. Орман әртүрлі жапырақты және қылқан жапырақты ағаштардан, сондай-ақ көптеген түрлі жабайы гүлдерден тұрады. Округтың таулы аймағы аумақтың 56,3%-ын, ал қалған 43,7%-ын жазықтар мен төбелер құрайды.
Dibër is one of 12 counties of Albania, located in the south and southeast of the Northern Region. It lies between latitudes 42° N, and longitudes 20° E. The county area is and the sixth largest by area in Albania and the second largest in the Northern Region. It is limited to the counties of Kukës to the north and northeast, Lezhë to the northwest, Durrës to the east, Tirana to the southwest, Elbasan to the southeast and North Macedonia to the west. Much of the Dibër County is dominated by mountainous or high terrain, with a great variety of natural features caused by prehistoric glaciers and varied topography. The county lies about 380 meters up to 2,700 metres above sea level. The main topographic features of the county are the presence of the three major mountain ranges which are the Korab mountains in the east, the Lura mountains in the east and the Skanderbeg mountains in the west, separating the Central Mountain Range with the Western Lowlands. The most important rivers flowing through Dibër include the Mat and Black Drin. The Mat river has its source in Martanesh. It heads westwards through deep gorges and canyons to Mat and northwest through the towns of Klos and Burrel. The Black Drin flows out from the Ohrid lake and passes through Peshkopi and Maqellara. Rising in Ohrid, the Drin river originates near Kukës at the confluence of the Black Drin and White Drin. Phytogeographically, the county falls within the Dinaric Mountains mixed forests and Balkan mixed forests terrestrial ecoregions of the Palearctic temperate broadleaf and mixed forest. The forests are composed of diverse species of deciduous and coniferous trees and a great variety of wildflowers. The mountainous area of the county occupies 56.3% of the territory, while the remaining 43.7% by plains and hills.
Демография
2021 жылғы мәлімет бойынша оның жалпы халқы шамамен 113 683 адамды құрайды. Дибер тарихи тұрғыдан біртекті округ. Зерттеу нәтижесінде округтегі этностық топтардың саны былай анықталды: 124 897 албан (91,13%), 20 грек (0,01%), 28 ароман (0,02%), 97 египеттік (0,07%), 19 македониялық (0,01%). Ислам діні округтегі ең көп таралған дін болып табылады және жалпы халықтың 81,40% құрайды (111 551 адам). Бұдан басқа, 3,84% (5264 адам) бекташи мұсылмандары, 4,36% дінге жататын сенушілер (5970 адам) және халықтың 2,15% христиандарды құрайды (оның ішінде: православие (0,09%) – 123 адам, евангелисттер (0,01%) – 16 адам және католиктер (2,04%) – 2799 адам).
It has a total population of around 113,683 people as of 2021. Dibër is an historically homogeneous county. The research revealed the following numbers in the county per ethnic group: 124,897 Albanian people (91.13%), 20 Greek people (0.01%), 28 Aromanian people (0.02%), 97 Egyptian people (0.07%), and 19 Macedonian people (0.01%). Islam is by far the largest religion in the county, forming 81.40% of the total population (111,551 people). There are also some Bektashi Muslims with less 3.84% (5,264 people), 4.36% percent consisting of believers without a denomination (5,970 people) and Christians forming 2.15% of the county's population (Orthodox (0.09%) (123 people), Evangelists (0.01% (16 people) (and Roman Catholics) (2.04%) (2,799 people) .
Экономика
Дибер округінің экономикасы тарихи түрде ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығына негізделген, бірақ коммунизмнің құлдырауы және жұмыс орындарының жетіспеуі көптеген албандардың шетелге көшіп кетуіне себеп болды. Осының салдарынан Дибра Албанияның ең кедей аймақтарының біріне айналды, себебі ол шалқар және таулы жерде орналасқан. Дегенмен, ол көршілес Елбасан және Кукес округтерінен көбірек дамыған, олар ауыр экономикалық тұрақсыздыққа тап болды. Дибер округі Албаниядағы ең аз дамыған екінші округ болып табылады, одан тек Кукес округі ғана кем дамыған.
Dibër County’s economy historically depended on agriculture and sheparding, although the collapse of communism and lack of jobs has led to many Albanians migrating abroad. Dibra is consequently one of the poorer regions of Albania due to its remote and rugged situation, although it is more developed than neighboring Elbasan and Kukës counties which have seen severe economic stagnation. Dibër County is the second least developed county in Albania with only Kukës being less developed.