Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Албания округы
County of Albania
Кукес округы (; ) — Албанияның солтүстік-шығысында орналасқан, құрлыққа шығу жолы жоқ округ, астанасы Кукес қаласы. Округтің ауданы шақырымды құрайды және 2021 жылғы мәліметтер бойынша, жалпы халқы 74 388 адамды құрады. Муниципалитеттер 290 қала мен ауылға бөлінеді. Қазіргі Кукес округінің жерлерінде адам қоныстануы қола дәуіріне дейін жетеді, сол кезде ежелгі иллирийлер, дарданиялықтар және римдіктер аймақта қоныстар салған. Кукеске жақын Кенета және Колш ауылдарында бірнеше иллирийлік қабірлер табылды. Кукес көбінесе таулы аймақ, солтүстік-батысында Албан Альпі тауларымен шектелген, бұл аймақ карсттық топографиямен ерекшеленеді. Солтүстік-шығысында Гьялица, Коритник және Паштрик таулары басым, ал оңтүстік-шығыс шекарасын негізінен Кораб және Шарр таулары құрайды. биіктігіндегі Мая-Жезерс округтегі ең биік шың және Албаниядағы екінші ең биік шың болып табылады. Округте карсттық топография басым, нәтижесінде карст және аймақтың су жүйелерінің өзара әрекеттесуінен туындаған ерекше жер бедері мен гидрология қалыптасқан. Осы округтан Дрин өзені ағып өтеді. Сондай-ақ, округте Вальбона сияқты өзендердің бастаулары орналасқан, ол Тропояның бір бөлігі болып табылады, Мая-Жезерс оңтүстігінен басталады, ал Вальбонаның маңызды саласы – Гаши өзені де осы жерден бастау алады. Албанияның солтүстігінде орналасқандықтан, климаты альпілік және континенталды. Орташа айлық температура (қаңтарда) және (шілдеде) аралығында ауытқиды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері географиялық аймаққа және климаттық жағдайларға байланысты. 2011 жылғы соңғы халық санауы бойынша, бұл округте 85 292 тұрғын бар. Олардың көпшілігі мұсылман, сонымен қатар католик христиандардың да айтарлықтай азшылығы бар. Олар гег диалектісінде сөйлейді.
Kukës County (; ) is a landlocked county in northeastern Albania, with the capital in Kukës. The county spans and had a total population of 74,388 people as of 2021. The municipalities are further subdivided into 290 towns and villages in total. The human presence in the lands of modern Kukës County can be traced back to the Bronze Ages, when ancient Illyrians, Dardanians and Romans established settlements in the region. Several Illyrian tombs were discovered in the villages of Këneta and Kolsh close to Kukës. Kukës is predominantly mountainous and framed by mountain ranges including the Albanian Alps in the northwest which is typified by karst topography. The northeast is dominated by the mountains of Gjallica, Koritnik and Pashtrik, while the southeastern bound is mostly formed by the Korab and Sharr Mountains. At , Maja Jezercë is the county's highest peak, and the second highest peak of Albania. Karst topography predominates in the county, resulting in specific landforms and hydrology because of the interaction of the karst and the region's watercourses. It is crossed and drained by the Drin river. The county is also home to the sources of rivers such as the Valbona which is part of Tropojë,originates south of Maja Jezercë and Gashi a notable tributary of Valbona. Located in the north of Albania, the climate is alpine and continental. Mean monthly temperature ranges between (in January) and (in July). Mean annual precipitation ranges between and depending on geographic region and prevailing climate type. According to the last national census from 2011 this county has 85,292 inhabitants. They are mostly Muslim and a significant Catholic Christian minority are present. They speak the Gheg dialect.
География
Кукес – Албанияның 12 округінің бірі, Солтүстік аймақтың солтүстігінде және солтүстік-шығысында орналасқан. Округтың ауданы және Албаниядағы аудандық өлшем бойынша жетінші, ал Солтүстік аймақта Шкодер және Дибер округтерінен кейін үшінші ірі округ. Ол батысында Шкодер округімен, оңтүстігінде Дибер округімен, оңтүстік-шығысында Леже округімен, шығысында және солтүстік-шығысында Сербиямен, ал солтүстік-батысында Черногориямен шектеседі. Округтың ең солтүстік нүктесі – 42° 29' 52" солтүстік ендікте орналасқан Черем нүктесі; ең оңтүстік нүктесі – 41° 50' 0" солтүстік ендікте орналасқан Калис нүктесі; ең батыс нүктесі – 19° 50' 24" шығыс бойлықта орналасқан Ррогам нүктесі; ал ең шығыс нүктесі – 20° 36' 0" шығыс бойлықта орналасқан Шиштавец нүктесі. Округтың жер бедері көбінесе шағын жазықтар мен биік таулардан тұрады. Мұндағы биіктіктер аралығында. Албания Альпі – округтің солтүстік-батысынан Тропоя арқылы өтетін биік таулар тізбегі. Солтүстік-шығысында Гьяллица, Коритник және Паштрик сияқты биік және тік шыңдар орналасқан. Бұл таулар арасында көбінесе тар аңғарлар, каньондар мен шатқалдар кездеседі. Оңтүстік-шығыстан округті Шарр және Кораб таулары кесіп өтеді. Гидрологиялық тұрғыдан алғанда, округ толығымен Дрин өзені мен оның салаларының алабында жатыр. Өзен, Қара Дрин мен Ақ Дриннің қосылған жерінен округ аумағын кесіп өтіп, Адриатика теңізіне құяды. Оның алабы мен ықпал ету аймағы жол бойында табиғи түрде ауыл шаруашылығына пайдалануға арналған жерлерге сәйкес келеді. Фиерза және Коман көлдері округтің ішінде орналасқан және Қара Дрин мен Ақ Дрин өзендерімен толысады және суы ағып шығады. Басқа да маңызды өзендер – Гаши және Валбона. Фитогеографиялық тұрғыдан алғанда, округ Палеарктиканың орташа енді жапырақты және аралас орманды аймағына жататын Динар тауларының аралас ормандары мен Балқан аралас ормандарының жерүсті экорегиондарының құрамына кіреді. Балқан аралас ормандары округтің шығыс бөлігін алып жатыр. Округ ішінде бір ұлттық саябақ, бір табиғат саябағы және бір табиғат қорығы бар, оларға Валбона аңғары ұлттық саябағы, Кораб-Коритник табиғат саябағы және Гаши өзенінің табиғат қорығы кіреді. Округтің солтүстік және шығыс шекарасы Еуропаның жасыл белдеуінің бөлігін құрайды, ол жойылып бара жатқан сүтқоректілер мен өсімдіктер түрлеріне пана болып табылады. Сонымен қатар, Гаши өзені Карпат және Еуропаның басқа да аймақтарындағы ежелгі буктық ормандардың бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді.
Kukës is one of 12 counties of Albania, located in the north and northeast of the Northern Region. The county area is and the seventh largest county by area in Albania and the third largest in the Northern Region, behind Shkodër County and Dibër County. It is bordered by the counties of Shkodër County in the west, Dibër County in the south, Lezhë County in the southeast, the countries of Serbia in the east and northeast and Montenegro in the north and northwest. Its northernmost point is Çerem point at 42° 29' 52" northern latitude; the southernmost is Kalis point at 41° 50' 0" northern latitude; the westernmost point is Rrogam at 19° 50' 24" eastern longitude; and the easternmost point is Shishtavec at 20° 36' 0" eastern longitude. The terrain of the county consists of small plains and high mountains. Elevations here range between and The Albanian Alps are a high mountain range running through Tropojë across the northwest of the county. The northeast contain high and steep peaks including Gjallica, Koritnik and Pashtrik. Between these mountains are mostly narrow valleys, canyons and ravines. From southeast, the county is crossed by the Sharr and Korab Mountains. Hydrologically, the county lies almost entirely within the basin of the Drin and its tributaries. The river flows into the Adriatic Sea after crossing the county territory from the confluence of Black Drin and White Drin. On their way, its basin and zone of influence naturally correspond to the areas destined for agricultural use. Lake Fierza and Koman lies in the county and are fed and drained by rivers Black Drin and White Drin. Other notable rivers include Gashi and Valbona. Phytogeographically, the county falls within the Dinaric Mountains mixed forests and Balkan mixed forests terrestrial ecoregions of the Palearctic temperate broadleaf and mixed forest. The Balkan mixed forests occupy the eastern portion of the county. Inside the county, there are a national parks, a nature park and a nature reserve, which include the Valbonë Valley National Park, Korab Koritnik Nature Park and the Gashi River Nature Reserve. The northern and eastern bound of the county forms a part of the European Green Belt, which serves as a retreat for endangered mammal and plant species. Furthermore, the Gashi River was declared a UNESCO World Heritage Site as part of the Primeval beech forests of the Carpathians and other regions of Europe.
Демография
2011 жылғы INSTAT санағы бойынша шамамен 85 292 адам тұратын Кукес Албаниядағы ең аз халқы бар екінші округ болып табылады. 2001 жылмен салыстырғанда округте шамамен 112 000 адам болды. Соңғы он жылда халықтың шамамен төрттен бірі азайды. Кукесте Албаниядағы жалпы туу көрсеткіші ең жоғары – әйел басына 2,29 бала (ұлттық көрсеткіш – әйел басына 1,54 бала). Облыстың халқының басым бөлігі албандар (99,15%). Аз ұлт өкілдеріне македониялықтар (0,85%), гректер (0,01%), аромандар (0,01%) және египеттіктер (0,00%) жатады. Шиштавец және оның төңірегінде горанилер де кездеседі. 2011 жылғы санақ мәліметтері бойынша, округтегі албан халқының 83,81% мұсылман дінін ұстанады. Бірақ Кукесте христиан діні де кең таралған, халықтың 2,72% өзін христиан деп санайды; олардың ішінде ең көп саны католиктер (халықтың 2,62%), одан кейін православие (0,03%), евангелист немесе протестант (0,03%) және басқа христиандық бағыттар (0,04%) келеді. Халықтың 0,33% дінге жатпайтынын айтады.
With an estimated total population of around 85,292 people as of the INSTAT census of 2011, Kukës is the second to last least populous county in Albania. The population density is Compared to 2001, the county had approximately 112,000 people. It has lost almost a quarter of its population in the last ten years. Kukës has the highest total fertility rate of Albania with 2.29 children per woman (compared to the national number of 1.54 children per woman). The county is inhabited mostly by Albanians (99.15%). Minority groups include Macedonians (0.85%), Greeks (0.01%), Aromanians (0.01%) and Egyptians (0.00%). Goranis are also present in the region of Shishtavec and surrounding region. According to the 2011 census, 83.81% of the Albanian population within the county identify as Muslims. Although Christianity is the second largest religion in Kukës. 2.72% identify themselves as Christians; of these, Roman Catholics make up the largest group, accounting for 2.62% of the population, after which follows Eastern Orthodoxy (0.03%), Evangelical or Protestant (0.03%), and other Christianity (0.04%). 0.33% of the population describes themselves as non religious.
Экономика
Кукес облысы – Албанияның тарихи және қазіргі кездегі ең кедей аймағы. 1990 жылдардан бері оның көптеген тұрғындары Тиранаға немесе шетелге көшіп кетті. Албания құлағанға дейін Кукес өнеркәсібі кілем тоқу, ауыл шаруашылығы және тоқыма өндірісімен айналысты. Бірақ 1990 жылдардан бастап Кукес халқының көп бөлігі шетелге кетіп, жергілікті экономиканың төмендеуіне себеп болды, соның салдарынан Кукес Албания мен Еуропаның ең кедей және ең аз дамыған аймақтарының біріне айналды. Дегенмен, 2021 жылы Эди Рама Кукесте Албанияның екінші халықаралық әуежайын ашып, тоқтап қалған экономиканы жандандыруға тырысты. Бірақ Кукес әлі де астана Тиранадан үш есе кедей болып қалуда.
Kukës County is Albania's poorest region both historically and presently. Since the 1990s many of its inhabitants have migrated to Tirana or abroad. Prior to the collapse, Kukës industry was rug making, agriculture and textiles. However, since the 1990s much of Kukës population have migrated abroad, leaving to a decline in the local economy and making Kukës among Albania's and Europe's poorest regions and least developed. However, in 2021, Edi Rama opened up Albania's second international Airport in Kukës to revive the stagnant economy there. Nonetheless, Kukës remains three times poorer than the capital city of Tirana.