Кіріспе
Динамикалық жүйелерде тұрақсыздық – кейбір нәтижелер немесе ішкі күйлердің шексіз өсуімен сипатталады. Динамикалық жүйелерде тұрақсыздық, нәтижелердің немесе ішкі күйлердің уақыт өте келе шексіз ұлғаюын білдіреді. Барлық тұрақты емес жүйелер тұрақсыз бола бермейді; жүйелер шекті тұрақты болуы немесе лимит циклдік мінез-құлық танытуы мүмкін. Құрылыс инженерлігінде, артық қысымдық жүктеме түсірілген кезде құрылымдық қабырға немесе тірек тұрақсыздыққа ұшырауы мүмкін. Белгілі бір шектен асып кеткенде, құрылымдық деформациялар кернеуді күшейтеді, ал бұл кернеу деформацияны арттырады. Бұл бүкілу немесе қисаю түрінде көрінеді. Осы зерттеу саласы құрылымдық тұрақтылық деп аталады. Атмосфералық тұрақсыздық – Жердегі барлық ауа райы жүйелерінің маңызды бөлігі болып табылады.
In dynamical systems instability means that some of the outputs or internal states increase with time, without bounds. Not all systems that are not stable are unstable; systems can also be marginally stable or exhibit limit cycle behavior. In structural engineering, a structural beam or column can become unstable when excessive compressive load is applied. Beyond a certain threshold, structural deflections magnify stresses, which in turn increases deflections. This can take the form of buckling or crippling. The general field of study is called structural stability. Atmospheric instability is a major component of all weather systems on Earth.
Басқару жүйелерінің тұрақсыздығы
Динамикалық жүйелер теориясында, егер жүйедегі күй айнымалысы шексіз өссе, онда ол тұрақсыз деп есептеледі. Егер жүйенің кем дегенде бір күй айнымалысы тұрақсыз болса, жүйе өзі тұрақсыз болып саналады. Үзіліссіз уақыт басқару теориясында, жүйе тұрақсыз болып табылады, егер оның сипаттамалық теңдеуінің түбірлерінің кез келгенінің нақты бөлігі нөлден үлкен болса (немесе нөл екі рет қайталанатын түбір болса). Бұл күй матрицасының кез келген өзіндік мәнінің нақты бөлігі нөлден үлкен болуымен немесе, егер өзіндік мәндер жолғанақ осінде жатса, алгебралық қиылысы геометриялық қиылыстан артық болуымен тең. Дискретті уақыт үшін эквивалентті шарт – кем дегенде бір өзіндік мәннің абсолюттік шамасы 1-ден үлкен болуы немесе екі немесе одан көп өзіндік мәннің абсолюттік шамасы бірге тең болуы.
Плазма тұрақсыздығы
Плазма тұрақсыздықтарын екі негізгі топқа бөлуге болады: 1) гидродинамикалық тұрақсыздықтар; 2) кинетикалық тұрақсыздықтар. Плазма тұрақсыздықтары сонымен қатар әртүрлі режимдерге жіктеледі – плазма тұрақтандыру туралы осы абзасқа қараңыз.
Бiрлескен тұрақсыздық
Денеде кез келген соқпақтан кейін ең көп кездесетін қалдық мүгедектік – тұрақсыздық. Механикалық тұрақсыздыққа жеткіліксіз тұрақтандыру құрылымдары және физиологиялық шектерден асып түсетін қозғалғыштық кіреді. Функционалдық тұрақсыздық қайталап соқпаққа ұшырау немесе зақымдалған буынның беріліп кетуін сезінуді қамтиды. Жарақаттар проприоцепция тапшылығына және буындағы дене күйін бақылаудың нашарлауына әкеледі. Бұлшықет әлсіздігі, көрінбейтін тұрақсыздық және нашар дене күйін бақылауы бар адамдар, дене күйін жақсы бақылай алатын адамдарға қарағанда жарақат алуға көбірек бейім. Тұрақсыздық дене күйінің тербелісінің артуына алып келеді, бұл субъектінің идеалдық қысым орталығынан алшақтаған уақыты мен қашықтығын өлшеу болып табылады. Субъектінің дене күйінің тербелісін өлшеу қысым орталығын (CoP) сынау арқылы есептеледі, ол масса орталығының жерге тік проекциясы ретінде анықталады. Зерттеушілер буындардағы жарақаттар деафферентацияға, яғни сезімтал жүйке талшықтарының үзілуіне және функционалдық тұрақсыздыққа себеп болса, онда дене күйінің тербелісі өзгеруі керек деп болжайды. Буын тұрақтылығын сыртқы қолдау жүйесін, мысалы, тіреу құрылғысын пайдалану арқылы арттыруға болады, бұл дене механикасын өзгертуге мүмкіндік береді. Тіреу құрылғысының механикалық қолдауы дене күйін бақылауды сақтап және тұрақтылықты арттыруға көмектеседі.