Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сымды музыкалық аспаптар шебері.
Craftsman of stringed musical instruments
Лютье (['/l//uː//t//i//ər/ LOOteeər; /USalso/'/l//uː//θ//i//ər/ LOOtheeər) – мойыны мен резонаторлық қорабы бар аспаптар жасаумен немесе жөндеумен айналысатын шебер.
A luthier ('/l//uː//t//i//ər/ LOOteeər; /USalso/'/l//uː//θ//i//ər/ LOOtheeər) is a craftsperson who builds or repairs string instruments that have a neck and a sound box.
Этимология
Бұл сөз француз тілінен шыққан және "лютня" деген француз сөзінен келген. Бастапқыда бұл термин лютня жасаушылар үшін қолданылған, бірақ француз тілінде скрипкалар отбасының мүшелері (виола, виолончель және контрбас), сондай-ақ гитаралар сияқты иіліп тартылатын және қозғалтылатын струналы аспаптарды жасаушылар үшін де қолданыла бастады. Дегенмен, лютиелер арфа мен фортепиано жасамайды; олардың струналары тіреуге бекітілетін болғандықтан, оларға басқа дағдылар мен құрастыру әдістері қажет.
The word is originally French and comes from the French word for "lute". The term was originally used for makers of lutes, but it came to be used in French for makers of most bowed and plucked stringed instruments such as members of the violin family (including violas, cellos, and double basses) and guitars. Luthiers, however, do not make harps or pianos; these require different skills and construction methods because their strings are secured to a frame.
Қолөнер
Аспап жасау шеберлігі, лютиерия (сирек жағдайда "лютиерия" деп аталады, бірақ көбінесе скрипкалар отбасына жатпайтын ішекті аспаптарды білдіреді), әдетте, ішегін тартып немесе шұғына тартатын аспаптар жасаушылар мен ішегін сырғытып тартып ойнайтын аспаптар жасаушылардың екі негізгі санатқа бөлінеді. Сырғытып тартатын аспаптарға садақ қажет болғандықтан, екінші санатқа садақ жасаушы немесе аршетье деп аталатын қосалқы түр кіреді. Лютиерия шеберлері аспап жасауды шәкірттік немесе формалды сынып оқуы арқылы да үйрете алады.
The craft of luthiers, lutherie (rarely called "luthiery", but this often refers to stringed instruments other than those in the violin family), is commonly divided into the two main categories of makers of stringed instruments that are plucked or strummed and makers of stringed instruments that are bowed. Since bowed instruments require a bow, the second category includes a subtype known as a bow maker or archetier. Luthiers may also teach string instrument making, either through apprenticeship or formal classroom instruction.
Литус
Лютань, архлюта, теорбо және виуэла аспаптарын ерте жасағандардың қатарында Тиффенбруккер отбасы, Мартин Хоффман және Маттео Селас бар.
Early producers of lutes, archlutes, theorbos and vihuelas include the Tieffenbrucker family, Martin Hoffmann and Matteo Sellas.
Гитаралар
Қазіргі классикалық гитараның дамуымен байланысты 19 ғасырдың басындағы екі гитара жасаушы – Луи Панормо және Георг Стауфер. Антонио Торрес Журадо қазірге дейін қолданылып келе жатқан классикалық гитараның түрін жасаған. Германиялық К. Ф. Мартин қазіргі заманғы стальды ішекті акустикалық гитараға айналған форманы дамытты. Америкалық гитара жасаушы Орвилл Гибсон мандолиналарға маманданған және аркалық гитараны жасады. 20 ғасырдың американдық гитара жасаушылары Джон Д’Анжелико және Джимми Д’Аквисто аркалық гитаралар жасады. Ллойд Лоар қысқа мерзімге Гибсон гитара корпорациясында мандолиналар мен гитаралар жасаумен айналысты. Оның аркалық аспаптар (мандолина, мандола, гитара және т.б.) отбасысы үшін жасаған жобалары бүгінгі гитара жасаушылар арасында жоғары бағаланады, олар олардың дыбысын қайта жасай беруге тырысады. С. Ф. Мартин Австрияның Вена қаласындағы гитара жасаушы Иоганн Георг Штауффердің шәкірті болды, содан кейін Martin & Co. құрылды, ал 1850 жылдары Х-тұтқасы (X bracing) ойлап табылды. Martin & Co. әлі де акустикалық гитаралар шығарады. Пол Бигсбидің аркалық және электр гитаралары үшін тремоло рычагін (tremolo arm) жасауы әлі де қолданыста, және ол Лео Фендердің Stratocaster қатты денелі электр гитарасының, сондай-ақ Jaguar және Jazzmaster гитараларының дизайнына әсер еткен болуы мүмкін. Фендердің жұмысымен бірге, гитарист Лес Пол тәуелсіз түрде қатты денелі электр гитарын жасады. Бұл алғашқы қатты денелі электр гитаралар болды, бірақ олардан бұрын Джордж Бошамп жасаған және Адольф Риккенбахер құрастырған, алюминийден жасалған "құю табасы" (frying pan) – қатты денелі электрлік лап сталь гитарасы болды. Фридрих Гречтің ұлы мен немересі Фред және Фред-кіші бастаған компания бастапқыда банджолар жасады, бірақ қазір негізінен электр гитараларын шығарады.
Two luthiers of the early 19th century connected with the development of the modern classical guitar are Louis Panormo and Georg Staufer. Antonio Torres Jurado is credited with developing the form of classical guitar still in use. C. F. Martin of Germany developed a form that evolved into the modern steel string acoustic guitar. The American luthier Orville Gibson specialized in mandolins, and is credited with creating the archtop guitar. The 20th century American luthiers John D'Angelico and Jimmy D'Aquisto made archtop guitars. Lloyd Loar worked briefly for the Gibson Guitar Corporation making mandolins and guitars. His designs for a family of arch top instruments (mandolin, mandola, guitar, et cetera) are held in high esteem by today's luthiers, who seek to reproduce their sound. C. F. Martin apprenticed to Johann Georg Stauffer, a guitar maker in Vienna, Austria and Martin & Co. was born, with the X bracing being developed in the 1850s. Martin & Co still produce acoustic guitars. Paul Bigsby's innovation of the tremolo arm for archtop and electric guitars is still in use and may have influenced Leo Fender's design for the Stratocaster solid body electric guitar, as well as the Jaguar and Jazzmaster. Concurrent with Fender's work, guitarist Les Paul independently developed a solid body electric guitar. These were the first fretted, solid body electric guitars—though they were preceded by the cast aluminum "frying pan", a solid body electric lap steel guitar developed and eventually patented by George Beauchamp, and built by Adolph Rickenbacher. A company founded by luthier Friedrich Gretsch and continued by his son and grandson, Fred and Fred, Jr., originally made banjos, but now mainly produce electric guitars.
Бұралған сымдар
Бұрышталған аспаптарға мыналар жатады: виолончель, крях, контрабас, ерху, скрипка, худок, морин-хур, никельгарпа, хурди-гурди, рабаб, ребек, сараңги, виола да гамба, виола, виола да браччо, виола д’аморе және скрипка. Скрипканың ойлап тапқан авторы – Андреа Амати. Амати бастапқыда лютня жасаушы болған, бірақ 16 ғасырдың ортасында скрипканың жаңа түріне көшкен. Ол Италияның Кремона қаласында 18 ғасырға дейін қызмет еткен Амати әулетінің негізін қалаушысы болды. Андреа Аматидің екі ұлы болды: үлкені Антонио Амати (шамамен 1537–1607), ал кішісі – Гироламо Амати (шамамен 1561–1630). Гироламоны Иероним деп жақсы біледі, ол ағасымен бірге көптеген скрипкаларды жасады, олардың ішінде аспаптың ішінде «A&H» деген жазуы бар этикеттер болды. Антонионың балалары болған жоқ, бірақ Иеронимнің ұлы болды. Оның ұлы Николо (1596–1684) өзі де шебер аспап жасаушы болды, оның шәкірттерінің ішінде Антонио Страдивари (болжам бойынша), Андреа Гварнери, Бартоломео Паста, Якоб Райлих, Джованни Баттиста Рогери, Маттиас Клоц және, мүмкін, Якоб Стайнер мен Франческо Ругери болды. Тіпті, кейін пианиноны ойлап тапқан Бартоломео Кристофори оның шәкірті болған десе де болады (бірақ халық санағының мәліметтері бұл аңыз екенін көрсетеді). Бір кезде Германияның Фюссен қаласында тұрған Гаспаро Дюиффопроггарды скрипканың авторы деп жаңылысқан. Ол, әрине, аспап жасаушы болған, бірақ ешқандай құжат қалмаған, сондай-ақ сарапшылар оның жасағанын нақты білетін аспаптар да жоқ. Брессиялық (Италия) Гаспаро да Сало скрипка отбасының ерте аспап жасаушыларының бірі болды. Оның 80-ге жуық аспабы сақталған, сондай-ақ оның жұмысына қатысты 100-ге жуық құжат бар. Ол сонымен қатар контрабасшы, Франческо мен Агостидің ұлы және немере інісі болды. Да Сало көптеген аспаптар жасап, Франция мен Испанияға, және мүмкін Англияға экспорттады. Оның кем дегенде бес шәкірті болды: ұлы Франческо, көмекшісі Баттиста, Марсилиялық Александр, Джакомо Лафранчини және Джованни Паоло Маггини. Маггини Брешиядағы да Салоның бизнесін мұра етті. Валентино Сиани Маггинимен бірге жұмыс істеді. 1620 жылы Маггини Флоренцияға көшті.
Bowed instruments include: cello, crwth, double bass, erhu, fiddle, hudok, morin khuur, nyckelharpa, hurdy gurdy, rabab, rebec, sarangi, viol (viola da gamba), viola, viola da braccio, viola d'amore, and violin. The purported inventor of the violin is Andrea Amati. Amati was originally a lute maker, but turned to the new instrument form of violin in the mid 16th century. He was the progenitor of the Amati family of luthiers active in Cremona, Italy until the 18th century. Andrea Amati had two sons. His eldest was Antonio Amati (circa 1537–1607), and the younger, Girolamo Amati (circa 1561–1630). Girolamo is better known as Hieronymus, and together with his brother, produced many violins with labels inside the instrument reading "A&H". Antonio died having no known offspring, but Hieronymus became a father. His son Nicolò (1596–1684) was himself a master luthier who had several apprentices of note, including Antonio Stradivari (probably), Andrea Guarneri, Bartolomeo Pasta, Jacob Railich, Giovanni Battista Rogeri, Matthias Klotz, and possibly Jacob Stainer and Francesco Rugeri. It is even possible Bartolomeo Cristofori, later inventor of the piano, apprenticed under him (although census data does not support this, which paints this as a possible myth). Gasparo Duiffopruggar of Füssen, Germany, was once incorrectly credited as the inventor of the violin. He was likely a maker, but no documentation survives, and no instruments survive that experts unequivocally know are his. Gasparo da Salò of Brescia (Italy) was another early luthier of the violin family. About 80 of his instruments survive, and around 100 documents that relate to his work. He was also a double bass player and son and nephew of two violin players: Francesco and Agosti, respectively. Da Salò made many instruments and exported to France and Spain, and probably to England. He had at least five apprentices: his son Francesco, a helper named Battista, Alexander of Marsiglia, Giacomo Lafranchini and Giovanni Paolo Maggini. Maggini inherited da Salò's business in Brescia. Valentino Siani worked with Maggini. In 1620, Maggini moved to Florence.
17-ші
XVII ғасырдың ортасында дүниеге келген лютиерлердің қатарында Джованни Гранчино, Винченцо Ругери, Карло Джузеппе Тесторе және оның ұлдары Карло Антонио Тесторе мен Паоло Антонио Тесторе болды, олардың бәрі Миландық. Венециядан Маттео Гофриллер, Доменико Монтагнана, Санктус Серафин және Карло Аннибале Тонони лютиерлері венециялық скрипка жасау мектебінің негізгі өкілдері болды (соңғысы мансабын Болоньяда бастаған болса да). Карло Бергонци (лютиер) Антонио Страдиваридің шеберханасын оның қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң сатып алды. Австрияда туған Дэвид Техлер кейін Венецияда да, Римде де жұмыс істеді.
Luthiers born in the mid 17th century include Giovanni Grancino, Vincenzo Rugeri, Carlo Giuseppe Testore, and his sons Carlo Antonio Testore and Paolo Antonio Testore, all from Milan. From Venice the luthiers Matteo Goffriller, Domenico Montagnana, Sanctus Seraphin, and Carlo Annibale Tononi were principals in the Venetian school of violin making (although the latter began his career in Bologna). Carlo Bergonzi (luthier) purchased Antonio Stradivari's shop a few years after the master's death. David Tecchler, who was born in Austria, later worked in both Venice and Rome.
18-ші
XVIII ғасырдың басындағы аспап жасаушылар қатарында Италияның Неаполь қаласынан Николо Гальяно, Миланнан Карло Фердинандо Ландольфи және өмірі бойы Италияны шарлаған Джованни Баттиста Гуадагнини болды. Австриядан бастау алған Леопольд Видхальм кейін Германияның Нюрнберг қаласында қоныстанды. Жером Тибувилл Лами фирмасы 1730 жылдары Ла Кутур Буссиде үрмелі аспаптар жасауды бастады, содан кейін 1760 жылы Мирекурға көшіп, скрипка, гитара, мандолина және музыкалық керек-жарақтар шығара бастады.
Luthiers from the early 18th century include Nicolò Gagliano of Naples, Italy, Carlo Ferdinando Landolfi of Milan, and Giovanni Battista Guadagnini, who roamed throughout Italy during his lifetime. From Austria originally, Leopold Widhalm later established himself in Nürnberg, Germany. The Jérôme Thibouville Lamy firm started making wind instruments around 1730 at La Couture Boussey, then moved to Mirecourt around 1760 and started making violins, guitars, mandolins, and musical accessories.
19-шы
Францияда 19 ғасырдың басында Мирекур скрипка жасау мектебінің аспап жасаушылары Вуйаме отбасы, Шарль Жан Батист Коллин Мезин, Коллин Мезиннің ұлы Чарльз Коллин Мезин кіші, Оноре Дерезе, Николас Лупот, Чарльз Макутель, Чарльз Меннеганд және Пьер Сильвестр болды. Никола Утили (Никола да Кастель Болоньезе деп те аталады) (Равенна, Италия, 1888–1962), дәстүрлі аспап жасаудан басқа, "көзілдірік пішіндес" скрипкалар жасаумен тәжірибе жасаған.
The early 19th century luthiers of the Mirecourt school of violin making in France were the Vuillaume family, Charles Jean Baptiste Collin Mezin, and Collin Mezin's son, Charles Collin Mezin, Jr., Honore Derazey, Nicolas Lupot, Charles Macoutel, Charles Mennégand, and Pierre Silvestre. Nicola Utili (also known as Nicola da Castel Bolognese) (Ravenna, Italy, 1888–1962), beside traditional lute works, experimented the making of "pear shaped" violins.