Кіріспе

1974 жылы Марион Циммер Брэдлидің "Сыртқы қылыш" романы – американдық жазушы Марион Циммер Брэдлидің "Darkover" сериясының бір бөлігі, қылыш пен планета жанрындағы роман. Кітаптың авторы – Брэдлидің інісі Пол Эдвин Циммер, бірақ ол аталмаған. "Сыртқы қылыш" алғаш рет 1974 жылы DAW баспасында жұқа қағаздан шықты және бірнеше рет қайта басылды. Бұл кітап "Darkover" сериясындағы мұнаралар мен күзетшілердің эволюциясын зерттейтін трилогияның бірінші кітабы. Соңынан "Тыйым салынған мұнара" (1977) және "Қанды күн" (1979) жарық көрді, оқиғасы ондаған жылдардан кейін өрбуді. "Автордың хронологияға қатысты түсіндірмелерінде" Брэдли бұл роман "Жұлдызды қауіптен" шамамен отыз жыл бұрын болғанын айтады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Эндрю Карр Империяның Карталау және зерттеу экспедициясында техник ретінде жұмыс істейді, ол жергілікті тұрғындарда Дарковер деп аталады. Оның зерттеу ұшағы тау үстіндегі дауылда құлайды. Карр бастапқыда әуедегі көрініс деп ойлаған жасырын кейіпкердің араласуы арқасында аман қалады. Ол өзінің аты Каллиста екенін, ол Қамқоршы екенін және оныңмен Арғы әлем арқылы байланысып тұрғанын айтады. Карр бұған сенбейді, бірақ оның нұсқауларымен баспанаға жетеді. Темірқазыққа дейін жолда Деймон Риденов күзетшілерімен бірге жергілікті мысық адамдарымен болған қақтығыстарды талқылайды. Риденов – матрицалық техник, оны Арилинннің Қамқоршысы Леони Хастур "тынышсыз" деген желеумен жұмыстан шығарған. Сапар барысында топ көзге көрінбейтін күшке шабуылдайды. Тек Деймон Риденов аман қалады. Темірқазыққа келгенде, ол да шабуылға ұшырағанын және Каллиста Ланарттың ұрланғанын біледі. Оның егіз інісі Эллемир Ланарт, Каллистаның тірі екенін айтады, себебі ол әпкесінің телепатиялық сезімін сезінеді, бірақ тікелей байланыса алмайды. Деймон Каллистаны іздеу үшін Арғы әлемге барады, бірақ тек "үлкен қараңғылықты" және жамандық сезімін табады. Осы уақытта Эндрю Карр баспана іздеп, көмек сұрап келеді. Ол Эллемирді Каллиста деп қателеседі. Танысып, тамақтанғаннан кейін Эндрю өзінің басынан өткендерін айтады. Деймон Каллистаны мысық адамдары ұстап отыр деген қорытындыға келеді. Эллемирдің әкесі, Эстебан Ланарт, Лорд Альтон, күзетшілерімен бірге келеді. Оларға да көзге көрінбейтін жау шабуыл жасаған, ал Лорд Альтон ауыр жарақат алған. Деймон өзінің ларан қабілеттерін жараланған күзетшінің біреуін құтқару үшін қолданады, бірақ Лорд Альтонға көмектесе алмайды, ол толық паралич болады. Келесі күні Лорд Альтон жағдайды біліп, Деймон Риденов оған Эллемирге үйленгісі келетінін айтады. Альтон Деймонның ниетін мақұлдайды, бірақ Каллистаға Эндрю Каррдың қызығушылығын мақұлдамайды, себебі ол Қамқоршы. Деймон Каллистаны құтқаруға тырысатынын айтады. Лорд Альтон Деймонға өзінің Альтондық сыйы – мәжбүрлі ынтымақтастықты қолдануды ұсынады, осылайша ол Деймонға өзінің шеберлігін жеткізе алады, ол Деймонға жетіспейді. Бұл теорияны сынап, қылышының сабына кішкентай матрицалық зергерлік тасты орнатып, Деймон қараңғылыққа және Корресанти үңгірлеріне аттанады. Олар жол бойында мысық адамдарымен бірнеше шайқастар өткізеді. Темірқазықта Эндрю Карр Арғы әлемге қалай кіруді үйреніп, Каллистаны табады. Ол оған көмектесу үшін өзін үңгірлерге телепорттай алады. Эндрю мен Каллиста Деймонмен бірге үңгірлер арқылы өтіп, Ұлы Мысыққа қарсы тұрады, ол күшті матрицалық зергерлік тасқа ие үлкен мысық. Матрица жойылғаннан кейін, бәрі Темірқазыққа оралады. Каллиста, өмір бойы пәк болуға ант берген Қамқоршы, Эндрюмен бірге болу үшін анттарынан бас тартуды ойлайды.

Серияның кейінгі кітаптарымен сәйкессіздіктер

Терра империясы кейінгі кітаптарда Федерация деп аталады. Алғашқы кітаптарда жұлдыз тастары деп аталған телепатиялық фокустар кейін матрицалық тастар деп те аталады. Кейінгі кітаптарда жұлдыз тасы деген термин мүлдем қолданылмайды, тек матрица ғана қолданылады. Эстебан Ланарт – Альтон лорды, Армиданың иесі және Альтон руының басшысы. Оның ұрпақтары Ланарт Альтон деп аталады.