Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гипераммонемия – қанда аммиактың артық болуымен сипатталатын метаболизмнің бұзылуы. Бұл қауіпті жағдай, миға зақым келтіріп, өлімге әкелуі мүмкін. Ол бастапқы немесе екіншілік болуы мүмкін. Аммиак – азот қоршайтын зат. Ол белоктың ыдырауының (катаболизмінің) өнімі. Бүйректер арқылы зәрмен шығарылғанға дейін ол уы аз зат – мочевинаға айналады. Мочевинаны синтездеуге қатысқан метаболизм жолдары митохондрияда басталып, содан кейін цитозолға өтеді. Бұл процеске бірнеше ферменттер тізбектей қатысатын мочевина циклі деп аталады. Мырыш тапшылығы бұл жағдайды нашарлатып, аммиак деңгейін одан әрі көтереді.
Hyperammonemia is a metabolic disturbance characterised by an excess of ammonia in the blood. It is a dangerous condition that may lead to brain injury and death. It may be primary or secondary. Ammonia is a substance that contains nitrogen. It is a product of the catabolism of protein. It is converted to the less toxic substance urea prior to excretion in urine by the kidneys. The metabolic pathways that synthesize urea involve reactions that start in the mitochondria and then move into the cytosol. The process is known as the urea cycle, which comprises several enzymes acting in sequence. It is greatly exacerbated by common zinc deficiency, which raises ammonia levels further.
Қиындықтар
Гипераммонемия - бауыр энцефалопатиясына себеп болатын метаболизмнің бұзылуларының бірі, ол мидағы астроциттердің ісінуіне және NMDA рецепторларының күшеюіне әкелуі мүмкін.
Hyperammonemia is one of the metabolic derangements that contribute to hepatic encephalopathy, which can cause swelling of astrocytes and stimulation of NMDA receptors in the brain.
Негізгі және екінші деңгейлі
Біріншілік гипераммонемияның себебі – метаболизмнің бірнеше туа біткен қателіктері, олар мочевина циклының ферменттерінің кез келгенінің активтілігінің төмендеуімен сипатталады. Ең көп кездесетін мысалы – X хромосомасымен байланысты мұрагерлікпен берілетін орнитин транскарбамилаза жетіспеушілігі. Екіншілік гипераммонемия метаболизм аралық процестерінің туа біткен қателіктерінен туындайды, олар мочевина циклына қатыспайтын ферменттердің активтілігінің төмендеуімен немесе метаболизмге маңызды үлес қосатын жасушалардың дисфункциясымен сипатталады. Біріншісінің мысалдары – пропионовая ацидемия және метилмалоновая ацидемия, ал екіншісінің мысалдары – жедел бауыр жеткіліксіздігі және бауыр жеткіліксіздігімен жүретін бауыр циррозы. Алайда, гипераммонемияның уреаза-теріс организмдерден туындауы туралы хабарламалар да бар. Уреаза продуценттері уреядан аммиак пен көмірқышқыл газын түзетін болады. Аммиак содан кейін жүйелік қан айналымына (ішек қанағаттандыруға арналған көптеген веналық қан ағындары портальды айналымды айналып өтеді) еніп, қан-ми тосқаулына өтеді, бұл энцефалопатияға әкеледі. Натрий фенилбутираты мен натрий бензоаты қалдық азотты шығару үшін мочевинаға балама ретінде қолданылуы мүмкін. Фенилбутират, фенилацетаттың метаболиті, глютаминмен конъюгацияланып, фенилацетилглютамин түзеді, ол бүйректер арқылы шығарылады. Сол сияқты, натрий бензоаты глицинмен қосылып, бүйректер арқылы жылдам шығарылатын гиппур қышқылын түзетін болғандықтан, қандағы аммиак деңгейін төмендетеді. Натрий фенилацетаты мен натрий бензоатын қамтитын препарат «Ammonul» саудалық атауымен қол жетімді. Лактулозаны қолдану арқылы ішек қуысының қышқылдануы аммиакты протондып, нәжісте тұрақтандыру арқылы аммиак деңгейін төмендетуі мүмкін. Бұл бауыр энцефалопатиясын емдеу әдісі. Ауыр гипераммонемияны (қан сарысуындағы аммиак деңгейі 1000 мкмоль/л жоғары) емдеуді, егер медициналық жағынан орынды және денсаулыққа қауіпсіз болса, гемодиализбен бастау керек. Ұдайы бүйрек алмастыру терапиясы (ҰБАТ) – жаңа туған нәрестелердің гипераммонемиясын емдеудің өте тиімді әдісі, әсіресе орнитин транскарбамилаза (ОТК) жетіспеушілігі сияқты мочевина циклының ауыр жағдайларында. Бұл жетілдірілген емді оңтайландыру үшін көп салалы команданың (MDT) ынтымақтастығы қажет. Симуляциялық оқыту MDT-нің сәтті емдеуін қамтамасыз ету үшін ең жақсы оқыту және оқу стратегиясы болуы мүмкін.
Primary hyperammonemia is caused by several inborn errors of metabolism that are characterised by reduced activity of any of the enzymes in the urea cycle. The most common example is ornithine transcarbamylase deficiency, which is inherited in an X linked fashion. Secondary hyperammonemia is caused by inborn errors of intermediary metabolism, which are characterised by reduced activity of enzymes that are not part of the urea cycle or dysfunction of cells that make major contributions to metabolism. Examples of the former are propionic acidemia and methylmalonic acidemia, and examples of the latter are acute liver failure and hepatic cirrhosis with liver failure. But there are case reports where hyperammonemia was caused by urease negative organisms. Urease producers form ammonia and carbon dioxide from urea. Ammonia then enters the systemic circulation (most venous supply of the bladder bypasses portal circulation) and enters the blood–brain barrier causing encephalopathy. Sodium phenylbutyrate and sodium benzoate can serve as alternatives to urea for the excretion of waste nitrogen. Phenylbutyrate, which is the product of phenylacetate, conjugates with glutamine to form phenylacetylglutamine, which is excreted by the kidneys. Similarly, sodium benzoate reduces ammonia content in the blood by conjugating with glycine to form hippuric acid, which is rapidly excreted by the kidneys. A preparation containing sodium phenylacetate and sodium benzoate is available under the trade name Ammonul. Acidification of the intestinal lumen using lactulose can decrease ammonia levels by protonating ammonia and trapping it in the stool. This is a treatment for hepatic encephalopathy. Treatment of severe hyperammonemia (serum ammonia levels greater than 1000 μmol/L) should begin with hemodialysis if it is otherwise medically appropriate and tolerated. Continuous renal replacement therapy (CRRT) is remarkably effective mode of therapy in neonatal hyperammonemia, particularly in severe cases of Urea cycle defect like Ornithine transcarbamoylase (OTC) deficiency. Multidisciplinary team (MDT) collaboration is required to optimize this advanced treatment. Simulation training might be the best training and teaching strategy to ensure MDT successful therapy.