Кіріспе
Ас-үтік, азық-түлік және т.б. сақтауға арналған бөлме – үйде немесе кеңседе сусын, тағам, (кейде) ыдыс-аяқ, шаруашылық тазалау құралдары, төсек жабдықтары немесе азық-түлік сақталатын бөлме немесе шкаф. Тағам және сусын қоймасы ас үйге көмекші қызмет көрсетеді.
the type of room
A pantry is a room or cupboard where beverages, food, (sometimes) dishes, household cleaning products, linens or provisions are stored within a home or office. Food and beverage pantries serve in an ancillary capacity to the kitchen.
Этимология
"Кепе" сөзі көне француз тіліндегі "Grand Panetier" терминімен бірдей түбірден шыққан, яғни "pain" – латын тіліндегі "panis" ("нан") сөзінің французша нұсқасы.
Орта ғасырдың соңы
Орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі залда әртүрлі қызметтерді атқару және азық-түлік сақтау үшін бөлек бөлмелер болды. Пантри – нан сақталатын және тамақ дайындалатын құрғақ бөлме. Осы бөлмеге жауапты кеңсе басшысы пантлер деп аталады. Дәл осындай бөлмелерде ет пен май (май қоймасы), алкогольді сусындар (онда "бұттар", яғни шарап шелектері сақталатындықтан осылай аталды) және тамақ пісіру (ас үй) үшін де арналған орындар болды.
Колониялық дәуір
Америка Құрама Штаттарында асханалар ерте отарлық американдық "майханалардан" (көбінесе "бұт'ри" деп аталып, жазылған) пайда болды, олар отарлық үйдің салқын солтүстік бұрышында салынған. Кейіннен олар өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруашылықтарда әртүрлі асханаларға айналды. Батлерлердің асханалары немесе қытайлық ыдыстарға арналған асханалар, әсіресе 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында, орта таптың ағылшын немесе американдық үйлеріндегі ас бөлмесі мен ас үйдің арасында салынды. Солтүстік Каролина штатындағы Ашвилл қаласындағы Билтмор иелігі немесе Огайо штатындағы Акрондағы Стэн Хайуэт Холл сияқты ірі иеліктерде көптеген асханалар және басқа да шаруашылық "бөлмелері" болды, олар британдық "үлкен үйлерге" ұқсас болды.
Виктория дәуірі
Виктория дәуірінде Ұлыбританиядағы үлкен үйлер мен қожалықтарда әрқайсысы тамақ дайындау мен тазалаудың әртүрлі кезеңдеріне арналған жеке бөлмелерді пайдалану сақталды. Ас үйде тамақ пісірілетін, ал азық-түлік қоймада, кладовкада немесе жертөледе сақталатын. Етті дайындау азық-түлік қоймасында жасалатын, себебі жануарлар терісіз, балық сүйегінен тазартылмаған, ал ет жартылай немесе ширек тушада келіп түсетін. Көкөністерді тазалау және дайындау ыдыс жуатын бөлмеде (scullery) жүргізілетін. Ыдыс-аяқ жуу ыдыс жуатын бөлмеде немесе үй иесінің кладовкасында жасалатын, "ыдыстың түріне және лас болу деңгейіне" қарай. Ыдыс жуатын бөлме ағын сумен және раковинамен жабдықталғандықтан, балықты тазалау және шикі етті кесу сияқты ең қиын тамақ дайындау жұмыстары осы жерде жасалатын. Кладовкада қытай, шыны және күміс заттар сияқты асханалық бұйымдар сақталатын. Егер кладовкада асханалық бұйымдарды жууға арналған раковина болса, онда ол қытай және шыны ыдыстарды жуған кезде сыпырылмау үшін қорғасынмен қапталған ағаш раковина болатын. Кейбір орта таптың үйлерінде азық-түлік қоймасы, кладовка және қойма жай ғана үлкен ағаш шкафтар болуы мүмкін, олардың әрқайсысы белгілі бір мақсатқа арналған.
Азиялық асхана
Азиядағы ас үйлер дәстүрлі түрде Батыс елдеріне қарағанда көбінесе ашық жоспарлы болған. Көмекші бөлме (қамба) функциясын әдетте ағаштан жасалған шкафтар орындаған. Мысалы, Жапонияда ас үй шкафына "мидзуя тансу" деп аталады. Жапонияда, әсіресе Токугава кезеңінде, ағаш өңдеу және жалпы шкаф жасау өнері кең дамыды. Тансу (көкек немесе шкафтар) үшін көптеген үлгілер жасалды, олардың әрқайсысы нақты бір мақсатқа қарай арналған. Бұл идея Hoosier шкафына өте ұқсас, түрлі функциялар белгілі бір дизайндық жаңалықтар арқылы қамтамасыз етілген.
Бетлер асханасы
Беттерлер асханасы немесе қызмет көрсету асханасы – үлкен үйлердегі көмекші бөлме, негізінен тағам емес, дастарқанға қойылатын заттарды сақтау үшін қолданылады. Дәстүрлі түрде, мұндай асхана күміс заттарды тазалауға, санауға және сақтауға арналған. Еуропалық беттерлер көбінесе асханада ұйықтаған, өйткені олардың міндеті күміс заттарды қауіпсіз сақтау болған. Саудагерлердің есеп кітаптары мен шарап тізімі де осы бөлмеде сақталған болуы мүмкін. Бұл бөлмені беттерлер және басқа да үй қызметшілері пайдаланған. Үйде беттер болмаған жағдайда да, бөлме көбінесе беттерлер асханасы деп аталады. Қазіргі заманғы үйлерде беттерлер асханалары әдетте ас үй мен дастарқан бөлмесі арасындағы өтпелі кеңістікте орналасқан және дастарқанға дайындалу үшін қолданылады. Оларда әдетте дастарқан беттері, сондай-ақ шамдар, дастарқанға арналған заттар, дастарқан жамылғылары, ыдыс-аяқ, шарап және басқа да дастарқанға қатысты заттар сақталады. Күрделірек нұсқаларында ыдыс жуғыш машиналар, тоңазытқыштар немесе раковиналар болуы мүмкін. Беттерлер асханалары соңғы кезде кеңінен танымал болды.
Салқын қойма
Кейбір тағамдарды, мысалы, май, жұмыртқа және сүт сияқтыларын салқын күйде сақтау қажет. Қазіргі заманғы тоңазытқыштар пайда болғанға дейін мұз сақтауға арналған шкафтар кең таралған. Алайда, мұндай шкафтардың кемшілігі – олардың үлкен габариттері болғанымен, ішіндегі салқындатылған кеңістік салыстырмалы түрде кішкентай болатын. Осы мәселені шешу үшін тапқыр және жаңашыл шешім ойлап табылды – "суық қойма", кейде "калифорниялық салқындатқыш" деп те аталады. Суық қойма әдетте ауа айналымы үшін ағаш тіліктерінен жасалған сөрелері бар шкаф немесе киім шкафынан тұратын. Шкафтың жоғарғы жағында сыртқа қарай желдеткіш тесігі болды, ол шатыр арқылы немесе қабырғаның жоғары бөлігінен шығатын. Ал төменгі жағындағы екінші тесік те сыртқа қарай ашылып, бірақ жерге жақын және әдетте үйдің солтүстік жағында орналасқан, онда ауа салқынырақ болатын. Қоймадағы ауа жылығанда, ол жоғары көтеріліп, жоғарғы тесіктен шығып кетті. Бұл өз кезегінде төменгі тесіктен салқын ауаны тартты, соның нәтижесінде салқын ауаның үздіріліссіз айналымы қамтамасыз етілді. Жаз айларында суық қоймадағы температура үйдегі температурадан бірнеше градусқа төмен болып, қыс айларында үйдегіден гөрі айтарлықтай салқын болатын. Суық қойма тоңазытқышқа қоймайтын азық-түліктерді сақтауға өте қолайлы болды. Нан, май, қантты кондитерлік өнімдер, жұмыртқа, тоқаштар және пирогтар суық қоймада сақталатын азық-түліктердің арасында ең көп кездесетін болды. Көкөністерді жер астынан аз-аздан алып, пайдалануға дайын болғанға дейін суық қоймада сақтауға болады. Мұз сақтауға арналған шкафта орын шектеулі болғандықтан, суық қойма жаңа жиналған жидектер мен жемістерді сақтауға арналған тамаша орын болды.
Hoosier кабинеті
Алғаш рет 1900 жылдардың басында Индиана штатының Нью-Касл қаласындағы Hoosier Manufacturing Company компаниясы жасаған Hoosier шкафы және оның көптеген ұқсас нұсқалары тез арада американдық ас үйлердің ажырамас бөлігіне айналды. Көп жағдайда "бір асхана және ас үй" деп жарнамаланған Hoosier, көптеген сақтау орындарымен және жұмыс үстелісімен асхананың қолайлылығы мен дайындығын тікелей ас үйге әкелді. Ол каталогтар арқылы және фермер әйелдеріне бағытталған ерекше сату жобасы арқылы сатылды. Бүгінде Hoosier шкафы ізделіс жолындағы тұрмыстық белгілі бір нысанға айналды және кеңінен қайта өндірілуде.