Кіріспе

Жеткізуші – бір жерден немесе адамнан басқа жерге немесе адамға хабарлама, жұма немесе хат жеткізетін тұлға немесе ұйым. Көбінесе, жеткізушілер коммерциялық шарт негізінде қызмет көрсетеді; алайда, кейбір жеткізушілер мемлекеттік органдардың қызметкерлері болып табылады (мысалы, дипломатиялық жеткізуші).

Міндеттері мен функциялары

Курьерлер жылдамдық, қауіпсіздік, таңбалау, қолтаңба, экспресс-қызметтердің мамандануы және жекелендірілуі, сондай-ақ көптеген күнделікті пошта қызметтері үшін қосымша мүмкіндік болып табылатын жылдам жеткізілу уақыты сияқты ерекшеліктерімен қалыпты пошта қызметтерінен ерекшеленеді. Премиум-қызмет ретінде курьерлер әдетте стандартты пошта қызметтерінен қымбат тұрады, ал олардың қолданылуы көбінесе осы мүмкіндіктердің бірі немесе бірнешесі құнына сай келетіндей маңызды деп есептелетін сәлемдемелерге немесе жөнелтулерге шектеледі. Курьерлік қызметтер әртүрлі деңгейде жұмыс істейді – белгілі бір қалалардың ішінде, аймақтық, ұлттық және жаһандық деңгейде. Ірі курьерлік компанияларға DHL, DTDC, FedEx, EMS International, TNT, UPS, India Post, J&T Express және Aramex жатады. Олар әдетте хаб-спика моделі арқылы бүкіл әлем бойынша қызметтер ұсынады. Курьерлік бағдарламалық құралды пайдаланатын курьерлік қызметтер жеткізілгенін электрондық түрде растау және электрондық таңбалау деректерін ұсынады.

Индустриялық дәуірге дейінгі

Ежелгі тарихта хабарлар түрлі әдістермен қол жеткізілді, оның ішінде жүгірушілер, үйге оралатын көгершіндер және атқа мінген елшілер де болды. Механикаландырылған курьерлік қызметтер енгізілгенге дейін, жаяу хабаршылар өздеріне белгіленген жерге шақырымдармен жүгіріп баратын. Ксенофонт алғашқы курьерлерді Персия князі Кіші Кірустың қолданғанын айтады. Атақты грек елшісі Федиппидтің Марафоннан Афинаға 26 миль қашықтықты гректердің парсыларды 490 ж.б.д. жеңгені туралы жаңалықты жеткізу үшін жүгіргені мәлім. Осы жүгірудің құрметіне ұзақ қашықтыққа жүгіру жарысы марафон деп аталды.

Езекия

Яһуда патшасы Езекия б.з.д. 200 мен 400 жылдар аралығында өмір сүрген, сол кезде бірнеше елшілер Яһуда және Израиль жеріне хаттар жеткізген (2 Патшалықтар кітабы 30-тарауға қараңыз).

Анабасий

Август заманынан бастап, ежелгі гректер мен римдіктер алыс қашықтықтардан хабарлар мен бұйрықтарды жылдам жеткізу үшін ат пен көлікке мініп жүретін "анабаси" деп аталатын елшілерді пайдаланған. "Анабаси" сөзі грекше ἀνάβασις (anábasis, "көтерілу, міну") сөзінен шыққан. Олар өз хабарларын жаяу жеткізетін гректердің "гемередромдарымен" бір замандас болған. Римдік Британияда Руфин анабасиді пайдаланған, бұл туралы Киелі Жеромның естеліктерінде айтылған (adv. Ruffinum, l. 3. c. 1.): "Осыдан барып, сенің Сереалдарың мен анабасилерің мақтауларымды оқу үшін түрлі провинцияларға тарады ма?"

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда патша сарайлары өте аз жалақы алатын, қарапайым еңбекшілерден көп айырмайтын өз хабаршыларын ұстаған.

Түрлері

Қалаларда велосипедпен немесе мотоциклмен жүретін курьерлер жиі кездеседі, бірақ үлкен қашықтықтарға жөнелтуді қажет ететін тауарлар үшін көбінесе жүк көліктері, теміржол және әуе көлігі пайдаланылады. Көптеген компаниялар "уақытында" немесе "JIT" тауарлық-материалдық есептеу әдісін қолданады және көбінесе борттағы курьерлерді (OBC) пайдаланады. Борттағы курьерлер – бұл әлемнің кез келген жеріне, әдетте коммерциялық авиакомпаниялар арқылы, бір сәтте саяхаттауға дайын адамдар. Бұл қызмет түрі екінші ең қымбат болғанымен (жалпы авиациялық чартерлер одан да қымбат), компаниялар борттағы курьерді пайдалану құнын, өнім белгілі бір уақытқа дейін жеткізілмеген жағдайда туындайтын шығындармен (жинау желісінің тоқтауы, сотқа уақытылы жіберілмеуі, өнімнің немесе компоненттердің жеткізілмеуінен туындаған сатылымның жоғалуы, кешіккен орган ауыстырудан өлім) салыстырады.

Австралия

Австралиядағы курьерлік қызмет өте бәсекеге толы сала және көбінесе астаналар мен олардың төңірегіндегі халық тығыз қоныстанған аймақтарда шоғырланған. Мұндай үлкен аумақты қамтуға байланысты курьерлік компаниялар көбінесе әуемен немесе негізгі көлік магистральдары мен ұлттық тас жолдар арқылы тасымалдауға ұмтылады. Елдің барлық аймағында қызмет көрсететін жалғыз ірі компания – «Австралия поштасы». «Австралия поштасы» мемлекеттік органдардан өзгеше жұмыс істейді, себебі ол бәсекелестік нарықта қызмет көрсетуге бағытталған мемлекеттік кәсіпорын. Ол «Fastway», «UPS» және «Transdirect» сияқты басқа жеткізу қызметтерімен толыққанды бәсекелестік ортада жұмыс істейді.

Қытай

Қытайдағы халықаралық курьерлік қызметтерге TNT, EMS International, DHL, FedEx және UPS кіреді. Бұл компаниялар Қытайды АҚШ, Австралия, Ұлыбритания және Жаңа Зеландия сияқты елдерге байланыстыратын импорттық және экспорттық жөнелтілімдер үшін бүкіл әлем бойынша қызмет көрсетеді. Халықаралық курьерлік қызметтердің ішінде, голландиялық TNT компаниясы үшінші және төртінші деңгейдегі қалаларда ең жақсы жергілікті деңгейдегі жұмыс істеуге және тиімділікке ие деп саналады. EMS International – China Post құрамындағы бөлімше, сондықтан ол Қытайдан тыс жерден келген жөнелтілімдер үшін қолжетімді емес. Ішкі курьерлік қызметтерге SF Express, STO Express (申通), ZTO Express (中通), YTO Express (圆通), E EMS (E邮宝), Cainiao Express (菜鸟) және көптеген басқа да операторлар кіреді, олардың кейбіреулері өте шағын. E EMS – China Post және Alibaba Group онлайн төлем жүйесі Alipay арасындағы ынтымақтастық аясындағы арнайы өнім. Ол тек Alipay арқылы жасалған онлайн сатып алуларды жеткізу үшін ғана қолжетімді. Бейжің қаласында TongCheng KuaiDi (同城快递), сондай-ақ China Post құрамындағы бөлімше, жүк велосипедтерін пайдалана отырып, қала ішіндегі жеткізу қызметін ұсынады.

Үндістан

Үндістандағы халықаралық курьерлік қызметтерге DHL, FedEx, Blue Dart Express, Spicexpress және Logistics Pvt Ltd, Ekart, DTDC, VRL курьерлік қызметтері, Delhivery, TNT, Amazon.com, OCS және Gati Ltd кіреді. Бұдан басқа, Үндістан бойынша көптеген жергілікті курьерлер де жұмыс істейді. Осы курьерлердің көбісін онлайн режимінде қадағалауға болады. Үндістан почтасы – Үндістан үкіметінің мемлекеттік кәсіпорны, шамамен 155 мың филиалы бар (оның 139 мыңы (90%) ауылдық жерлерде, ал 16 мыңы (10%) қалалық жерлерде орналасқан) – ең ірі курьерлік қызмет. Барлық курьерлер жеткізілмелі мекенжайды анықтау үшін Үндістан почтасы енгізген PIN-кодты немесе пошта индексін пайдаланады. Сонымен қатар, мекенжайды анықтауды жеңілдету үшін алушы мен жөнелтушінің байланыс нөмірлері курьерге қосылады.

Бангладеш

Бангладеш курьерлік қызметтерінің тарихы 1970 жылдардың соңына қарай жеке компаниялар жеткізу және парцельдер қызметтерін ұсына бастаған кезде басталды. Бұл компаниялар ел ішінде құжаттар мен тауарлардың тасымалдануына көмектесуде маңызды рөл атқарды. Арадағы жылдарда Бангладеш курьер индустриясы технологиядағы өзгерістерге бейімделіп, халықаралық жіберулерді қоса, қызметтерін кеңейтіп, айтарлықтай өсті. Бүгінде Бангладеште әртүрлі жергілікті және халықаралық курьер компаниялары жұмыс істейді, елдің логистикалық және сауда желілеріне үлес қосады. Бангладеш бойынша жұмыс істейтін курьерлерге Sundarban Courier Service (40% нарық үлесі), SA Paribahan, Pathao Courier, e dak Courier, RedX, Sheba Delivery, Janani Express Parcel Service, Delivery Tiger, eCourier, Karatoa Courier Service, Sonar Courier кіреді. Бұл курьерлердің көбісін онлайн режимде қадағалауға болады. Бангладештегі халықаралық курьерлік қызметтерге DHL, FedEx, United Express, Royale International Bangladesh, DSL Worldwide Courier Service, Aramex, Pos Laju, J&T Express және Amazon.com кіреді.

Малайзия

Малайзиядағы халықаралық курьерлік қызметтерге DHL, FedEx, Pgeon, Skynet Express, ABX Express, GDex, Pos Laju, J&T Express және Amazon.com кіреді. Бұлардан өзге, Малайзия бойынша бірнеше жергілікті курьерлер де жұмыс істейді. Осы курьерлердің көбісін онлайн режимінде қадағалауға болады.

Ирландия

Ирландияда An Post ұлттық жүйесіне балама ретінде қол жетімді негізгі курьерлік қызметтер Parcel Direct Ireland, DHL, UPS, TNT, DPD және FedEx болып табылады.

Сингапур

Сингапурда TNT, DHL және FedEx сияқты бірнеше халықаралық курьерлік компаниялар бар. Шағын ел болғанына қарамастан, курьерлік қызметтерге деген сұраныс жоғары. Осы сұранысты қанағаттандыру үшін көптеген жергілікті курьерлік компаниялар құрылды. Сингапурдағы курьерлік компаниялардың көп бөлігі халықаралық жүк тасымалынан гөрі жергілікті жеткізуге баса назар аударады.

Ұлыбритания

Ұлыбританиядағы бір күндік курьерлік нарықтың бастауы Лондон такси компанияларынан шықты, бірақ көп ұзамай такси компаниялары курьерлік жұмысты жүзеге асыру үшін өздерінің жеке тармақтарын құрғаннан кейін, мотоциклмен жөнелтушілер пайда болды. 1970 жылдардың соңында ел бойынша шағын провинциялық және аймақтық компаниялар көбейді. Бүгінде Speedy Freight, DX Group, UKMail және FedEx, DHL, Hermes Group, Global Express Courier, UPS және TNT City Sprint сияқты әлемдік курьерлердің Ұлыбританиялық бөлімшелерімен қоса, келесі күні жеткізу қызметтерін ұсынатын көптеген ірі компаниялар бар. Әдетте, жүк/паллеттер, құпия құжаттар және сұйықтықтар сияқты тауарларды тасымалдау үшін «мамандық» курьерлері жұмыс істейді. «Man & Van»/жеке курьер бизнес-моделі Ұлыбританияда кең таралған, онда мыңдаған тәуелсіз курьерлер мен жергілікті компаниялар келесі күні және сол күні қызмет көрсетеді. Бұл үлкен сұранысқа ие болуының себебі, бизнес ашуға талаптардың төмендігі (көлік құралы) және Ұлыбритания ішінде күн сайын жіберілетін тауарлардың көптігі болуы мүмкін. Шындығында, 1988 жылдан 2016 жылға дейін Ұлыбритания курьерлерінің көпшілігі өз жұмысын өзі ұйымдастырған деп есептелді, бірақ содан бері компаниялардың жұмысына орналасқан курьерлердің саны едәуір артты. Дегенмен, электрондық дәуірдің басталуымен бизнестің курьерлерді пайдалану әдісі күрт өзгерді. Электрондық пошта мен PDF құжаттарды жасау мүмкіндігі пайда болғанға дейін құжаттар бизнестің маңызды бөлігін құрады. Бірақ соңғы бес жылда құжаттамадан түсетін кіріс 50 пайызға төмендеді. Клиенттер курьерлік серіктестерінен де көбірек талаптар қоюда. Сондықтан көптеген ұйымдар үлкен ұйымдардың қызметтерін пайдалануды жөн көреді, олар көбірек икемділік пен қызмет деңгейін ұсынуға қабілетті, бұл курьерлік компаниялардың тағы бір деңгейіне, яғни аймақтық курьерлерге әкелді. Бұл әдетте бір аумақты қамтитын бірнеше кеңсеге кеңейген жергілікті компания болып табылады. Кейбір британдық курьерлер басқа еуропалық елдерге келесі күні жеткізу қызметін ұсынады. Мысалы, FedEx көптеген ЕО елдеріне келесі күні әуе арқылы жеткізуді ұсынады. Арзан «құрлықпен» жеткізу опциялары да бар, жеткізу уақыты екі күннен (мысалы, Франция) бір аптаға дейін (бұрынғы КСРО елдері) ауыспайды. Ірі курьерлер көбінесе тіркелген шотты талап етеді (бұл күнделікті жоспарланған жинақтарды қамтуы мүмкін). Сондықтан жөнелтушілер негізінен коммерциялық/өндірістік секторда жұмыс істейді (жалпы жұртшылық емес); алайда, DHL сияқты кейбір курьерлер жалпы жұртшылыққа да жөнелтуге рұқсат береді (бірақ бұл қызметтің құны жоғары). Соңғы жылдары Ұлыбританиядағы «Қара жұма» күнінің танымал болуы кейбір компанияларды жұмыс процесінде қиын жағдайға түсірді. Курьерді таңдау процесі өзгерді, енді әртүрлі курьерлік компанияларға көптеген қоңырау шалып, баға сұрау ұзаққа созылмайды. Курьерді таңдау көбінесе онлайн режимінде жүзеге асырылады. Курьерлік индустрия біздің үнемі өзгеріп отыратын цифрлық кеңістігіне жылдам бейімделіп, мобильді және десктоп қолданушылардың, сондай-ақ электрондық коммерция мен онлайн-сатушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыруда. Соңғы пайдаланушыларға онлайн төлемдерге, парцелді қадағалауға, жеткізу туралы хабарламаларға және есіктен-есікке дейін жинау және жеткізуге, сондай-ақ әлемнің кез келген жеріне ыңғайлылықты ұсынуда.

Америка Құрама Штаттары

Курьерлік индустрия ұзақ жылдар бойы АҚШ саудасында маңызды орын алып келді және елдің батысқа көшіру, алтын асығу сияқты тарихындағы шешуші сәттерге қатысты. Wells Fargo 1852 жылы құрылды және жылдамдамыра жөнелту компаниясы ретінде танылды. Компания Батыс аймағында алтын, жұмалар мен газеттерді жеткізуге маманданған, сондықтан әрбір лагерь мен елді мекенде Wells Fargo кеңсесінің болуы сауда үшін және туған жермен байланыс үшін қажеттілікке айналды. Одан кейін, поштаны дәстүрлі ат көліктерінен гөрі жылдам жеткізу үшін Pony Express құрылды. Бұл ел бойынша уақтылы жеткізуге деген қажеттілікті көрсетті, бұл идея теміржол, автомобильдер және мемлекетаралық тас жолдармен дамып, бүгінгі курьерлік индустрияға ұласты. АҚШ-тағы курьерлік индустрия 59 миллиард долларлық құнды индустрия болып табылады, оның 90 пайызы DHL, FedEx, UPS және USA Couriers компанияларына тиесілі. Ал аймақтық және/немесе жергілікті курьерлік және жеткізу қызметтері әртүрлі және көбінесе шағын операциялар болып табылады; ең ірі 50 компания сектордың кірісінің үштен бірін ғана құрайды. USPS – үкімет тарапынан жіберілетін пошта немесе жұмалар, және пошта жәшіктеріне заңды түрде жөнелте алатын жалғыз мекеме. 2019 жылғы тоқсандық есеп беру кезінде FedEx бас директоры Amazon компаниясын тікелей бәсекелес деп атады, бұл электрондық коммерция компаниясының логистика саласындағы өсуін бекітті.