Кіріспе

Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы тау шыңы – Дьявол шыңы (Devil's Peak) – Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласының таулы фонның бір бөлігі. Қала орталығынан Үстел тауына қарағанда немесе Үстел шығанағы арқылы қалаға қарай қарағанда, аспан сызығы солдан оңға қарай Дьявол шыңы, Үстел тауының жалпақ шыңы, Арыстан Басы шыңы (Lion's Head) және Сигнал тауынан тұрады. Кейптаун қаласының орталық аудандары осы табиғи амфитеатрдың ішінде орналасқан. Қала 1652 жылы Ян ван Рибек Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы үшін таулардың төменгі жағалауында құрған қоныстан өскен. Кейптің алғашқы шаруашылықтарының бір бөлігі Дьявол шыңының беткейлерінде, Лисбик өзені бойында құрылған. Дьявол шыңы биік, бірақ Үстел тауынан төмен, және оның шыңына жетуге бірнеше жаяу жолдары бар.

Көрнекті орындар

Сесил Родстың Родос ескерткіші мен Кейптаун университеті "Шақырылған таудың" (Devil's Peak) шығыс беткейінде орналасқан. Шығыс беткейіндегі басқа да маңызды орындар – Мостерт диірмені, Грот Шур ауруханасы және Грот Шур иелігі, оның ішінде президенттік және министрлік резиденциялар бар. "Шақырылған таудың" (Devil's Peak) үстінде бірнеше тарихи әскери бекіністер орналасқан, сондай-ақ қаланы оңтүстіктен болатын шабуылдан қорғауға арналған бірнеше зеңбіректер де бар. Моубрей жотасының биік бөлігінде қолданыстан шығарылған өрт сақшысының мұнарасы бар.

Жаяу жүру

Таудың төменгі беткейлерінде көптеген оңай серуендеуге болатын жолдар бар. Rhodes Memorial-ден Корольдің бекінісіне дейінгі қысқа саяхат өте танымал. Шыңға жалпы қол жетімді көтерілудің жалғыз жолы – шың мен Үстел тауының арасындағы Седлден. Седлге жету үшін үш бағыт бар: қала жағындағы Тафелберг жолынан, Ньюлендс орманнан Ньюлендс шатқалы арқылы, немесе Моубрей қырқасы мен Майнор шыңынан жоғарғы контур жолымен. Седлге шыққаннан кейін, тікелей шыңға көтерілетін қарапайым жол бар, онда Кейптаун мен Үстел тауының 360 градусқа айналатын көрінісін тамашалауға болады. Таудың батыс жағындағы шатқалдардың көпшілігі, әсіресе Екінші шарлауық шатқалы, Қара шатқал және Елс шатқалы тік, сулы және қауіпті.

Өсімдіктер

Қала орталығына қарап тұрған солтүстік беткейлер Кейп түбегінің әдеттегі шала-финбос өсімдіктерімен жабылған. Бұл беткейлер ыстық және жиі өртке ұшырайды, сол себепті өсімдік жамылғысы төмен. Мұнда сонымен қатар жоғары қауіпті жарым аралдық шлайлы Реностервельд өсімдігінің шағын бөлігі де кездеседі – бұл Кейптаун қалалық алабында басым болған, бірақ қазіргі таңда қала құрылысына байланысты көбінесе жойылған эндемикалық өсімдік түрі. Дегенмен, Оңтүстік қала маңындағы беткейлер табиғи түрде ылғалдырақ және өрттен қорғалған, сондықтан бұл беткейлер бастапқыда ішінара терең жергілікті орманмен жабылған. Осы тығыз афро-тау орманның бір бөлігі шатқалдарда сақталған, бірақ көп бөлігі коммерциялық қарағай алқаптарына орын беру үшін кесілді. Родос ескерткішінің жанында жергілікті күміс ағаштардың тоғайлары бар, бұл ағаш табиғи жағдайда өсетін сирек қалған аймақтардың бірі. 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың бірінші жартысында Devil's Peak (және басқа да іргелес биіктіктер) коммерциялық мақсатта кластерлі қарағайлар плантацияларымен жабылған, бұл проблемалы, жауапсыз және жергілікті емес ағаш. Соңғы кездегі жергілікті билік және еріктілер таудың төменгі бөлігіндегі Ньюлендс орманшасында қарағай және эвкалипт плантацияларын сақтап, биік беткейлердегі қарағайларды кесіп тастады. Бастапқы жергілікті афро-тау орман оңтүстік беткейлерде және Ньюленд орманшасынан жоғарыда, қарағайлар тазартылған жерлерде баяу қайта өсіп келеді, қарағайлар мен басқа да жат өсімдіктерді жою бағдарламалары жалғасуда. Родос ескерткішінің маңындағы аймақта инвазивті емес жат ағаш – тас қарағайлар әлі де сақталған.

Фауна

Жергілікті жануарларға кірпіккан, қарақал, кішкентай сұр мангуст, тас гираксы (дасси деп те аталады) және көптеген түрлі құстар жатады. Родос ескерткішінің жанында, Devil's Peak тауының төменгі бөліктері жасанды түрде саванна ретінде күтілді, онда еланд, гну және зебралар ұсталды, ал зебралар Quagga жобасының бір бөлігі болды. 2018 жылдың басында Кейптаун су дағдарысы кезінде сумен қамтамасыз етудің белгісіздігіне байланысты осы жануарлар қоршаудан шығарылды. 1930 жылдары бірнеше Гималай тахрлары (жабайы ешкілер) Devil's Peak тауының беткейіндегі зообақтан қашып, олардың саны 700-ден асып кеткен Үстел тауының жотасында көбейді. Іріктеу бағдарламасы олардың көп бөлігін жойды, бірақ әлі де бірнешеуі қалды. Тахрлардың орнына, бұрынғы жергілікті шағын антилопа түрлері қайтадан қоныстандырылуда. Бір кезде Родос ескерткіші аумағында еліктер ұсталған, бірақ 2006 жылдан бастап алынып тасталды.

Геология

Devil's Peak, Table Mountain және Lion's Head тауларының жоғарғы, жартасты бөліктері қатты, біркелкі және төзімді құмтастан тұрады, ол көбінесе Table Mountain құмтасы немесе TMS деп аталады. (Дегенмен, бұл атау енді ресми геологиялық термин ретінде қолданылмайды). Бұл берік құмтас базальдық тақтаға сәйкес келіп жатыр, ал ол өз кезегінде, ескі (соңғы кембрийге дейінгі) тау жыныстарының (Мальмесбери тақтасы/сланеці және Кейп граниті) негізіне сәйкес келмейді. Базальдық тақта мен одан төмендегі ескі тау жыныстары TMS-ге қарағанда әлдеқайда жылдам тозып, сондықтан төменгі беткейлердің барлық бөліктері тегіс болып келеді, жартастар аз және топырақ қабаты тереңдеу. Миллиондаған жылдар бойындағы эрозия Сигнал тауынан барлық TMS-ті алып тастады, сондықтан ол өзінің туыс тауларымен салыстырғанда дөңгелек болып көрінеді. Table Mountain төменгі кабель стансасынан Devil's Peak-ке дейін тау бойымен өтетін жол бар, ол контур бойымен жуық жүреді. Devil's Peak-тің шығыс жағына бұрылатын жердегі жолдың қазбалары бірнеше танымал геологиялық сәйкессіздіктерді ашып көрсетеді, олар Мальмесбери тау жыныстары бүлінгенін, қыздырылғанын, гранитке енгенін және миллиондаған жылдар бойы эрозияға ұшырап, аймақ мұхит астына батқанға дейін, TMS-ті қоса алғанда, жаңа шөгінділер қабаттарының жинала бастағанын нақты көрсетеді.

Атаудың шығу тегі

Devil's Peak бастапқыда Виндберг немесе Чарльз тауы деп аталатын. Devil's Peak ағылшын тіліндегі атауы 19 ғасырдағы голланд тіліндегі Duivels Kop сөзінен аударма, және шамамен 1700 жылы таудың етегінде тұрған Ян ван Ханкс есімді голландтық адам туралы халық әңгімесінен шыққан деп есептеледі. Ол темекі шегетін кезде әйелі оны үйде болмауға мәжбүр еткен. Бір күні тау беткейінде темекі шегіп отырғанда, ол да темекі шегетін бір құпия адаммен кездесті. Екеуі де қанша темекі шегетінімен мақтанып, кім көп шегетінін сынасты. Адамның шайтан екені белгілі болды, ал Ван Ханкс соңында бәйгеде жеңіске жетті, бірақ олардың шығарған түтіні тауды жауып, үстел матасы тәрізді бұлтты құрастырмағанша. Бұл оқиғаны 19 ғасырдың ақыны Данте Габриэль Россетти Jan van Hunks (немесе Голландтықтардың тікелей бәсекесі) атты өлеңінде бейнелеген. Дегенмен, Россеттидің өлеңі тек 1909 жылы жарияланғандықтан, бұл атаудың нақты көзі қалалық аңыз болуы мүмкін. Атаудың Duifespiek ("Көгершін шыңы") сөзінен Duivelspiek ("Шайтан шыңы") сөзіне бұрмаланғаны да айтылады, себебі голланд тіліндегі "шайтан" және "көгершін" сөздерінің дыбысталуы ұқсас. Голланд тіліндегі "Duivelspiek" сөзі таудың және қала орталығының шығыс жағындағы ауданның африкаанс тіліндегі кең таралған атауы. Атау таудың "үш тізелі" найза тәрізді пішінінен туындауы мүмкін, бұл пішін көптеген суреттерде шайтан ұстаған найзаға ұқсайды. Devil's Peak Brewery де осы пікірді қолдайды. Васко де Гама 1497 жылы Мүйісті айналып өтуден 40 жыл бұрын, венециялық картограф Фра Мауро арабтардан алған білімдеріне негізделген Португалия королі Альфонсо V үшін әлем картасын жасады. Бұл карта алғашқы португалдық саяхатшылар үшін әлемнің анықтамалық картасына айналды, және ол Африканың ең оңтүстік нүктесін Cabo de Diab – Ібіліс мүйісі деп атады. Шайтанмен байланыс содан кейін тауға көшкен болуы мүмкін.

1971 жылғы ұшақ апаты

1971 жылы 26 мамырда Оңтүстік Африка Әуе Күштеріне қарасты үш Hawker Siddeley HS125 (коды Mercurius) ұшағы Devil's Peak тауына құлап, барлығы 11 адам қаза тапты. Ұшақтар 31 мамырда Республика күнінің 10 жылдығына арналған әуе шеруіне дайындық жүргізіп, жақын формацияда ұшып жатқан. N2 тас жолымен көзбен бағытталған ұшақтар үш секунд кешігіп оңға бұрылып, Родс мемориалы мен Кейптаун университетінен көп қашықтықта емес таудың беткейіне шағылысты. Төменгі бұлтты қабат оқиғаға себеп болған факторлардың бірі ретінде көрсетілді. Соққының күші айналасындағы елді мекендерде естілді. Көп жылдар бойы Родс мемориалының үстіндегі Plumpudding Hill-де ұқсас оқиғалардың алдын алу үшін радарлық шағылыстырғыш маяк орнатылған.