Планета Плутонды атауға ұсыныс жасаған қыз

Кіріспе

Ағылшын бухгалтері және мұғалімі, Плутон планетасына берілген атты ұсынған (1918–2009) Венеция Кэтрин Дуглас Бёрни (құрметті аты Phair, 11 шілде 1918 – 30 сәуір 2009) – ағылшын бухгалтері және мұғалімі. Ол 1930 жылы Клайд Томбо ашқан кіші планетаға Плутон деген атты ұсынған алғашқы адам ретінде танылады. Ол кезде оның жасы 11 болған.

Өмірбаян

Венеция Берни – дін қызметкері Чарльз Фокс Бернидің, Оксфордтағы Киелі кітаптарды түсіндіру бойынша Ориел профессоры және оның әйелі Этель Вордсворт Бернидің (қыздығы Мадан) қызы болды. Ол Оксфорд университетінің Бодлеян кітапханасының кітапханашысы Фальконер Маданның (1851–1935) немересі еді. Фальконер Маданның ағасы Генри Мадан (1838–1901), Итон мектебінің ғылым оқытушысы, 1878 жылы Марстың серіктеріне – Фобос және Деймос аттарын ұсынған. 1930 жылдың 14 наурызында Фальконер Мадан «The Times» газетінде жаңа планетаның ашылуы туралы оқиды және оны өзінің немересі Венецияға айтады. Ол Плутон деген атты ұсынды – өзін көрінбейтін етуге қабілетті жер асты әлемінің римдік құдайы – және Фальконер Мадан бұл ұсынысты астроном Герберт Холл Тернерге жіберді, ол Лоуэлл обсерваториясындағы американдық әріптестеріне телеграмма жіберді. Клайд Томбоға бұл ұсыныс ұнады, себебі ол Персиваль Лоуэлл аты-жөнінің бас әріптерімен басталды, ол Х планетасының бар екенін болжаған, ал олар оны Плутон деп ойлады, өйткені ол кездейсоқ түрде ғарышта дәл сол жерде орналасқан еді. 1930 жылдың 1 мамырында жаңа аспан денесіне Плутон деген ат ресми түрде берілді. Бірақ тарихи факт бойынша, осылай аталуына оның үлесі болды. Плутонның ашылуы туралы хабарлардың көп бөлігінде оның есімі айтылмады және Плутонға ат қоюдағы оның рөлі 1984 жылы «Sky & Telescope» журналында жарияланғанға дейін ұмытылған еді. Берни Беркширдегі Даун Хаус мектебінде және Кембридждегі Ньюнхэм колледжінде білім алды, онда ол 1938–1941 жылдары экономиканы оқыды. Бітірген соң ол тіркелген есепші болды. Кейін Оңтүстік-Батыс Лондонындағы қыздар мектептерінде экономика және математика пәнінің мұғалімі болды. Ол 1947 жылдан бастап 2006 жылы қайтыс болғанға дейін Эдвард Максвелл Пэйрге үйленді. Оның күйеуі, классик, кейін Эпсом колледжінің интернат меңгерушісі және ағылшын тілі пәнінің жетекшісі болды. Ол 2009 жылдың 30 сәуірінде 90 жасында Суррейдегі Банстед қаласында қайтыс болды. Ол Суррейдегі Лезерхедтегі Рэндаллс Парк крематорийінде жерленді. Плутонды планетадан карлик планетаға қайта жіктеу туралы пікірталас қызып тұрғанда, қайта жіктеуге бірнеше ай қалғанда, ол сұхбатта: «Менің жасымда бұл мәселеге көңілім толмайды, бірақ оны планета ретінде қалдырғанды жөн көрер едім» деді.

Venetia Burney was the daughter of Rev. Charles Fox Burney, Oriel Professor of the Interpretation of Holy Scripture at Oxford, and his wife Ethel Wordsworth Burney (née Madan). She was the granddaughter of Falconer Madan (1851–1935), Librarian of the Bodleian Library of the University of Oxford. Falconer Madan's brother, Henry Madan (1838–1901), Science Master of Eton, had in 1878 suggested the names Phobos and Deimos for the moons of Mars. On 14 March 1930, Falconer Madan read the story of the new planet's discovery in The Times, and mentioned it to his granddaughter Venetia. She suggested the name Pluto – the Roman God of the Underworld who was able to make himself invisible − and Falconer Madan forwarded the suggestion to astronomer Herbert Hall Turner, who cabled his American colleagues at Lowell Observatory. Clyde Tombaugh liked the proposal because it started with the initials of Percival Lowell who had predicted the existence of Planet X, which they thought was Pluto because it was coincidentally in that position in space. On 1 May 1930, the name Pluto was formally adopted for the new celestial body. but the historical fact is that she was credited as such. Most news coverage done at the time of the discovery of Pluto didn't mention her and the role she played in terms of naming Pluto was mostly forgotten about until a 1984 article from Sky & Telescope publicized her role. Burney was educated at Downe House School in Berkshire and Newnham College, Cambridge, where she studied economics from 1938 41. After graduation she became a chartered accountant. Later she became a teacher of economics and mathematics at girls’ schools in southwest London She was married to Edward Maxwell Phair from 1947 until his death in 2006. Her husband, a classicist, later became housemaster and head of English at Epsom College. She died on 30 April 2009, aged 90, in Banstead in Surrey. She was buried at Randalls Park Crematorium in Leatherhead in Surrey. Only a few months before the reclassification of Pluto from a planet to a dwarf planet, with a debate going on about the issue, she said in an interview, "At my age, I've been largely indifferent [to the debate]; though I suppose I would prefer it to remain a planet."

Мұра

6235 Берни астероиды мен Плутондағы Берни кратері оның құрметіне аталған. 2015 жылдың шілдесінде «Жаңа көкжиектер» ғарыш кемесі Плутонға алғаш рет жетіп, оның құрметіне «Венеция Берни студенттік шаң есептегіші» деп аталған құралды алып келді. Құралдың бас зерттеушісі Михали Хораньи мен Алан Стерн Пхейр ханымның үйіне барып, оған тақта, сертификат және ғарыш кемесінің моделін сыйға берді. Массачусетс штатының «The Venetia Fair» рок-тобы Плутонның кәрі планета ретінде жіктелуінен кейін көп ұзамай Венеция Пхейр туралы мәліметтерді оқып, осылай ат қойған.