Кіріспе

Американдық астроном (1863–1941)

Энни Джамп Каннон (11 желтоқсан 1863 – 13 сәуір 1941) – американдық астроном, оның каталогтау жұмысы қазіргі жұлдыздық жіктемелердің дамуына зор үлес қосты. Эдвард К. Пикерингпен бірге ол Гарвард жіктеме схемасын жасады, бұл жұлдыздарды олардың температуралары мен спектрлік түрлеріне сүйене отырып ұйымдастыру және жіктеуге жасалған алғашқы маңызды әрекет болды. 1893 жылдан кейін қызыл жегінің салдарынан ол өмірінің көп бөлігінде естімейтін болды. Ол суфражист және Ұлттық әйелдер партиясының мүшесі болды. Каннонның анасы оған үй шаруашылығын үйреткен, ал Каннон кейіннен зерттеулерін ұйымдастыру үшін осы білімін пайдаланды. Каннон анасының кеңесін тыңдап, астрономияға деген құмарлығын дамытты. Ол естімейтін болған уақыты туралы мәліметтер әртүрлі, бірақ көбінесе бұл қызыл жегімен байланыстырылады. Каннонның мінезі "қуатты" деп сипатталған. Ол үйленбеді және балалары болмады.

Білім беру, 18801896

Уилмингтон конференциялық академиясында (кейін Уэсли колледжі деп аталды) Кэннон математикадан әсіресе көзге түсетін, үміткер студент болды. 1880 жылы Кэннон АҚШ-тағы әйелдер үшін ең беделді академиялық оқу орындарының бірі – Массачусетс штатындағы Уэлсли колледжіне жіберілді, онда физика мен астрономияны оқыды. Кэннон сол кездегі АҚШ-тағы санаулы әйел физиктерінің бірі Сара Фрэнсис Уайтингтен дәріс алды және Уэлсли колледжінде үздік түлек атанды. 1884 жылы физика мамандығы бойынша бітіріп, он жылға Делавэрге қайтып келді. Осы жылдары Кэннон фотосурет өнерінде шеберлігін жетілдірді. 1892 жылы ол Еуропаны аралап, Блэр камерасымен суреттер түсірді. Отанына оралған соң, Испаниядан түсірген суреттері мен жазбалары "Колумбтың ізімен" атты кітапшада жарияланды. Блэр компаниясы басып шығарған бұл кітапша 1893 жылы Чикагода өткен Колумбияның дүниежүзілік көрмесінде сувенир ретінде таратылды. Радклиф Гарвард колледжіне жақын орналасқан, онда Гарвард профессорлары жас Радклиф студенттеріне дәрістерін қайта оқыды. Осы байланыс Кэннонға Гарвард колледжінің обсерваториясына жол ашты. 1896 жылы Эдвард Пикеринг оны обсерваториядағы көмекшісі ретінде жұмысқа алды. 1907 жылы Кэннон оқуын аяқтап, Уэлсли колледжінен магистр дәрежесін алды. Гарвард обсерваториясының директоры Эдвард Пикеринг Генри Дрейпер каталогын толықтыру үшін әйелдер тобын жұмысқа алды, мақсаты – аспандағы барлық жұлдызды шамамен 9-шы жұлдыздық шамаға дейін картаға түсіріп, анықтау. Өз жазбаларында ол жарықтықты "Int" деп белгіледі, бұл "интенсивтілік" сөзінің қысқартылған түрі. 1927 жылы Пикеринг оның жұлдыздарды өте жылдам жіктей алатынын айтты: "Мисс Кэннон – бұл жұмысты осылай тез жасай алатын әлемдегі жалғыз адам, ер немесе әйел". Бай дәрігер және астроном-әуесқой Генри Дрейпердің жесірі Мэри Анна Дрейпер осы жұмысты қолдау үшін қаржы құрды. Кэннон олардың спектрлік сипаттамаларын қарап, минутына үш жұлдызды жіктей алатын, ал үлкейту әйнегін қолданса, көзбен көруге мүмкін емес, 16 есе әлсіз жұлдыздарды да 9-шы шамаға дейін жіктей алатын. Сол кезде осы саладағы әйелдер көбінесе көмекші қызметкер деңгейінен аспайтын, көпшілігі күніне жеті сағат, аптасына алты күн жұмыс істегені үшін сағатына 25 цент төленетін. Кэннон өзінің "ұқыптылығымен" және еңбекқорлығымен осы салада үстемдік құрды, тіпті обсерваториядағы ер адамдардың танымалдығын арттыруға көмектесті. Кэннон халықаралық қауымдастықтағы серіктестіктер мен жабдықтар алмасуына көмектесті және одан тысқары елші рөлін атқарды. 1911 жылы Гарвардта астрономиялық фотосуреттердің кураторы болып тағайындалды. 1921 жылы ол Еуропа университетінен құрметті докторлық дәреже алған алғашқы әйелдердің бірі болды, оған Гронинген университеті математика және астрономиядан құрметті докторлық дәрежесін берді. 1922 жылдың 9 мамырында Халықаралық астрономиялық одақ Кэннонның жұлдыздық жіктеу жүйесін ресми қабылдау туралы қаулы қабылдады; қазіргі таңдағы жіктеу үшін ол аз өзгерістермен қолданылуда. 1933 жылы Чикагодағы Дүниежүзілік көрмеде (Прогресс ғасыры) кәсіби әйелдерді өкілдік етті. 1935 жылы ол "астрономия ғылымына ең үлкен үлес қосқан кез келген елдің әйелі" үшін Энни Дж. Кэннон сыйлығын құрды. 1938 жылы Гарвард университетінде Уильям С. Бонд астрономы болды.

Кейінгі өмір және өлім, 1940-1941

Ани Жумп Кэннонның астрономиядағы мансабы 40 жылдан астам уақытқа созылды, 1940 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін. Мансабы барысында Кэннон әйелдерге ғылыми қауымдастықта қабылдау мен құрмет алуға көмектесті. Оның сабырлы және еңбекқор мінезі мен сыртқы келбеті өмір бойы құрметке ие болуына септігін тигізді және болашақ әйел астрономдарға жол ашты. Кэннон 1941 жылдың 13 сәуірінде Массачусетс штатының Кембридж қаласында 77 жасында дүние салды. Американдық астрономиялық қоғам жыл сайын астрономия саласындағы еңбегімен көзге түскен әйел астрономдарға Ани Жумп Кэннон атындағы сыйлықты табыс етеді.

Жұмыс

Канон өмір бойы басқа ешкімге қарағанда көбірек жұлдызды – шамамен 350 000 жұлдызды қолмен жіктеді. Ол 300 өзгермелі жұлдыз, бес жаңа жұлдыз және бір спектроскопиялық екіжұлдызды ашты, сондай-ақ 200 000-ға жуық сілтемелерден тұратын библиография құрды.