Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық әскер бөлімдері

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы «Палс» батальондары – жергілікті жұмылдыру шараларында бірге тіркелген, достары, көршілері және әріптестерімен бірге қызмет ете алатынына сендірілген британдық әскердің арнайы құрылған бөлімдері. Олар батальондарға кездейсоқ тағайындалмайтын.

Құру

1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы лорд Китченер соғысты жеңудің кілті – адам күшінің көптігінде екеніне сенді және барлық әлеуметтік топтан ер адамдарды қатарына қосудың жолдарын іздестіруге кірісті. Бұл идея ғасырлар бойы қалыптасқан британдық әскери дәстүрге тікелей қайшы келді. Осы дәстүр бойынша британдық армия кәсіби сарбаздарға сүйенетін, ал офицерлерді әулет ақсүйектерінен, ал қатардағы сарбаздарды қара халықтан тартатын. Генерал сэр Генри Роулинсон ер адамдардың достары мен әріптестерімен бірге қызмет ететінін білген жағдайда әскерге жазылуға көбірек ынталанатынын айтты. Ол Лондон қор брокерлеріне Лондон қаласының жұмысшыларынан батальон құрып, үлгі көрсетуді ұсынды. 1914 жылдың тамызының соңында осы 10-шы (қызметтік) батальонға, Корольдік фюзельерлерге, «Брокерлер батальоны» деп аталған 1600-ға жуық адам бір апта ішінде қабылданды. Бірнеше күннен кейін Дерби графы Ливерпульден ер адамдардан батальон құруға шешім қабылдады. Екі күннің ішінде жаңа батальонға 1500 ливерпульдік қосылды. Осы ерлерге сөз сөйлеген лорд Дерби: «Бұл дос-жаран батальоны болуы керек, бір кеңседегі достары Ұлыбританияның абыройы мен Ливерпульдің мәртебесі үшін иық тігісіп күресетін батальон» деді. Келесі бірнеше күнде Ливерпульде тағы үш батальон құрылды, олар Король полкінің (Ливерпуль) 17-ші, 18-ші, 19-шы және 20-шы батальондарын құрады. Лорд Дербидің табысынан шабыттанған Китченер бүкіл елде осындай жұмылдыру кампанияларын ұйымдастыру идеясын қолдады. 1914 жылдың қыркүйек айының соңына қарай елуден астам қалада «Дос батальондары» құрылды, ал ірі қалалар бірнеше батальон құра алды. Мысалы, Манчестер тамызда төрт батальон, ал қарашада тағы төрт батальон жинады. Соғыс министрлігінің пікірінше, «Дос батальоны» тәжірибесі күрт кеңейтілген тұрақты армияның жұмылдыру жүйесіне түскен ауыр жүктемені жеңілдетті, сондай-ақ қаржылық жағдайды да оңалтты. 1914 жылдың қыркүйегінде Китченер жергілікті жұмылдырушылардың бастапқы тұрғын үй және басқа да шығындарды, Соғыс министрлігі басқаруды өз қолына алғанға дейін өтеуі керектігін жариялады. Осыған сәйкес, жаңа «Дос батальондарына» шақырылған көптеген сарбаздар бастапқыда үйде тұрып, күнделікті жаттығуларға қатыса алды.

Мысалдар

"Гримсби достары" Гримсбидегі Винтрингэм орта мектебінің бұрынғы оқушыларынан құрылды. Басқа көптеген мектептер, соның ішінде жетекші жеке мектептер де батальондар құрды. Бірнеше спортшы батальондары құрылды, оның ішінде үш футболшы батальоны: Мидлсекс полкінің 17-ші және 23-ші (қызметтік) батальондары, және Корольдік шотланд полкінің 16-шы (2-ші Эдинбург) (қызметтік) батальоны. Соңғы аталған батальонға толық бірінші және резервтік команда ойыншылары, кеңес мүшелері мен қызметкерлердің бір бөлігі, сондай-ақ шотландтық кәсіби футбол клубы "Heart of Midlothian F. C." жанкүйерлерінің көптеген өкілдері кірді. Соғыстың алғашқы екі жылында құрылған 1000-ға жуық батальонның ішінде 145 қызметтік және 70 резервтік жаяу әскер бөлімдері жергілікті жұмылдыру арқылы құрылды.

Рөлдер

Палс бөлімшелерінің көпшілігі жаяу әскер батальондары болғанмен, жергілікті бастамалар нәтижесінде 48 инженерлік рота, 42 далалық артиллерия батареясы және 11 оқ-дәрі колоннасы құрылды. Шабуылға қатысқан шамамен 700 Акрингтон Палс-тың 235-і қаза тауып, 350-і жиырма минуттың ішінде жараланды. Қайта-қайта жасалған әрекеттерге қарамастан, Серре 1917 жылдың ақпанына дейін жауланбады, сол кезде неміс әскері Гинденбург шебіне көшірілді.

Өңірлік немесе топтық жұмысқа қабылдауды тоқтату

Сомма шайқасы Палс батальондарының тәжірибесінде шешімді бетбұрыс болды. 1916 жылдың жазынан кейін бұл схема тиімсіздігіне жеткен соң, көптеген батальондар таратылды немесе біріктірілді. Ал кейбіреулері соғыс аяқталғанға дейін атауларын сақтап қалды, бірақ жаңа сарбаздарды қабылдау аймақтық немесе басқа да ортақ байланыстары бар адамдардың есебінен емес, жалпы әскерге шақырылғандардың есебінен жүзеге асты. Нақты бір аймақтан немесе топтан сарбаздарды тарту салдарынан, "Палс батальоны" ауыр шығынға ұшырағанда, Ұлыбританиядағы жекелеген қалалар, ауылдар, елді мекендер мен қауымдастықтарға тиетін әсер дереу және өте ауыр болуы мүмкін еді. Мысалы, Шеффилд қалалық батальоны (12-ші Йорк және Ланкастер полкі) Соммадағы 1 шілдеде (1916 жыл) бір күн ішінде 495 қаза және жараланғандарға ұшырады, ал ол батальонның қатарын осы жылдың қазан айына дейін түрлі аймақтардан келген сарбаздардың есебінен толықтыруға мүмкіндік болды. 1916 жылдың наурыз айында әскери міндеттілік енгізілгеннен кейін, жаңа Палс батальондарын құру қажеттігі туындаған жоқ. 1914-1915 жылдардағы атмосфераға тән, тұрақты армия құрылымынан тыс ерікті жергілікті жалдау практикасы Екінші дүниежүзілік соғыста қайталанбады.