Кіріспе

Тайжи (太地町) – Жапонияның Уакаяма префектурасы Хигасимуро ауданында орналасқан қала. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 1567 үй шаруашылығында 2960 адамды құрады, халық тығыздығы шаршы километрге 510 адамға жетеді. Тайжи қаласының жалпы ауданы – Уакаяма префектурасының ауданы бойынша ең кішкентай әкімшілік бірлігі.

География

Тайжи Кий түбегінің оңтүстік ұшына жақын Кумано теңізіне қарай тікелей созылған, екі салалы жарым аралда орналасқан, және оның жағалауы тиянақты бұқтырылған. Бір жағынан Мориура шығанағы, екінші жағынан Тайдзи шығанағы жатыр. Оны үш жағынан Начикацура қаласы қоршап тұр.

Климат

Тайжиде ылғалды субтропиктік климат (Köppen Cfa) басым, оған жылы жаздар және ылғалды қыстар тән, көбінесе қар аз жауады не жаумайды. Тайжидегі жылдық орташа температура 16,5 °C. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 2564 мм, ең көп жауын-шашын қыркүйек айында жауады. Орташа температура тамыз айында шамамен 25,1 °C, ал қаңтар айында шамамен 6,8 °C төмендейді.

Демография

Жапондық халық санауы деректері бойынша, Тайжи қаласының халқы соңғы 40 жыл ішінде үздіксіз азайып келеді.

Тарих

Қазіргі Тайжи қаласының аумағы ежелгі Кии провинциясының ішінде болған. Тайжи қаласы кит аулау қаласы ретінде бұрыннан-ақ белгілі және 17 ғасырда кит аулаудың жетілдірілген әдістерін дамытуға бастама көтерген. Тайжи ауылы 1889 жылғы 1 сәуірде Тайжи және Мориура кішкентай елді мекендерінің бірігуімен, қазіргі муниципалитеттер жүйесі құрылғанда құрылды. Тайжи 1925 жылғы 1 сәуірде қала мәртебесіне көтерілді. 1988 жылы Халықаралық кит аулау комиссиясының (IWC) қаулысы Тайжидің коммерциялық кит аулауын тоқтатуына әкеп соқты. Дегенмен, қала кішкентай киттер мен дельфиндерді аулауды жалғастыруда. Тайжидегі жылдық дельфин аулауы даулы мәселе болып табылады және қала наразылық топтарының үнемі қысымына тап болады.

Киттер мен тайжи

Тайжи негізінен кит аулау қаласы ретінде танымал. 17 ғасырда дәстүрлі жапондық кит аулау техникалары осы жерде дамыды, ал пилот киттер мен дельфиндерді коммерциялық аулау және ұстау қала тұрғындарының табысының маңызды көзі болып табылады. Уада Чубей ұжымдық аң аулау жүйесін (刺手組) ұйымдастырды және 1606 жылы жаңа қолға ұсталатын гарпунды енгізді. Кейіннен Тайджи Какуэмон деп аталған Уада Какуэмон кит аулаудың қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыру үшін Амитори хо (網取法) деп аталатын кит аулау желісін ойлап тапты. Бұл әдіс 200 жылдан астам уақыт бойы қолданылды. 1878 жылы кит аулаушылардың үлкен тобы кит аулау кезінде теңізде жоғалып кеткеннен кейін Тайжи халқы зор шығын мен экономикалық қиындықтарға тап болды. Кит гарпунмен ұсталғанмен, ол кит аулау қайықтарын теңізге сүйреп әкететіндей күшті болды. Китті босатудың кешіккеніне байланысты көптеген кит аулаушылар суға батып, теңізде адасып қалды. Осы оқиғаның салдарынан шамамен жүз кит аулаушы қаза тапты. Ресей-Жапон соғысынан кейін Тайжидің кит аулау индустриясы қайта жанданып, заманауи кит аулаудың базасына айналды. Антарктикада киттерді аулау басталғанда Тайжи киттерді аулау флотына экипаж ұсынды. 1988 жылы Тайжи Халықаралық кит аулау комиссиясының (IWC) шешімімен коммерциялық кит аулауды тоқтатты.

Дельфиндерді аулау

Тайжи қаласының кит аулаушылары қабақбас және пилот киттер сияқты шағын киттерді, сондай-ақ дельфиндерді аулауды жалғастыруда. Бұл коммерциялық қызмет Халықаралық кит аулау комиссиясымен реттелмейді. Тайжидің кит аулаушылары IWC ережелерімен ғылыми мақсаттарда санкцияланған минк киттерін жыл сайынғы аулауға қатысады. Балық шаруашылығы зерттеу агенттігінің мәліметтері бойынша, Вакаяма префектурасында 1623 дельфин ауланды; бұл көрсеткіш сол жылғы жалпы ұлттық дельфин аулауының шамамен 13% құрайды. 2008 жылы 1484 дельфин мен кит ұсталды. 2009 жылы 2317 дельфин мен кит ұсталды, бұл қаланың өзі белгілеген 2400 лимитіне жуық.

Деректі фильм

Қаланың жыл сайынғы дельфиндерді қуып аулау іс-шарасы 2009 жылы «Оскар» сыйлығын алған «The Cove» деректі фильмінде көрсетілді. Фильмде түскен кейбір адамдар, соның ішінде Тайжи қалалық мәжілісінің депутаты Хисато Рёно, деректі фильмнің продюсерлері фильмнің мазмұны туралы оларға жалған мәлімдеме жасағанын айтты. Фильм жарық көргеннен бері Тайжиге жыл сайынғы дельфиндерді қырғынға куә болу немесе оған қарсылық білдіру үшін, бұрынғыдан да көп белсенділер келді, олардың көп бөлігі Жапониядан тыс елдерден келген. Нәтижесінде, 2011 жылдың шілдесінде қала әкімдігі белсенділер мен жергілікті тұрғындар арасындағы қақтығыстарды болдырмау мақсатында, қырғын орын алатын шығанақта тәулік бойы 10 адамнан тұратын полиция бекетін (kōban) күшейтетінін хабарлады.

Күкіртке қатысты мәселелер

2009 жылы Тайжи қаласының 1137 тұрғынынан шаш үлгілері алынып, Ұлттық Минамата ауруы институты (ҰМАИ) тарапынан сынапқа тексерілді. Жапонияның басқа 14 аймағында жүргізілген тексерулерде еркектердің шашындағы метил сынаптың орташа мөлшері 11,0 бөлік/миллион (ppm), ал әйелдерде – 6,63 ppm болды. Бұл көрсеткіштер сол аймақтардағы еркектер үшін 2,47 ppm, әйелдер үшін 1,64 ppm орташа көрсеткіштерімен салыстырылды. Барлық тұрғындардың арасында 182 Тайжи тұрғынында сынап деңгейі 7,2 ppm-нен жоғары болды, оның ішінде 18 ер адам және 5 әйел 50 ppm-нен жоғары көрсеткіштерді байқатты. Олардың барлығына неврологиялық симптомдарды анықтау үшін қосымша медициналық тексеру жүргізілді. Институт мәліметінше, Тайжи тұрғындарының ешқайсысында сынаптан уланудың дәстүрлі белгілері анықталған жоқ. Алайда, «Japan Times» газеті Тайжи және оған жақын орналасқан Козагава қалаларында, дельфин еті тұтылатын аймақтарда, өлім-жітім көрсеткіші басқа аймақтардағы ұқсас ауылдармен салыстырғанда 50%-дан астам жоғары екенін хабарлады. Бірақ, зерттеуде өлімнің нақты себептері мен тиісті жас демографиясы туралы мәліметтер келтірілмеген. Тайжиде 1225 қарт тұрғын (65 жастан асқан), ал Козагавада 1531 қарт тұрғын бар. Екі қаладағы қарттардың саны зерттеуде аталған Хиэдзусон (Тоторо) қаласының (699 адам) көрсеткіштерінен екі есеге дейін көп. ҰМАИ басшысы Кодзи Окамото: «Жоғары сынап концентрациясы дельфин мен кит етін тұтынудың нәтижесі болуы мүмкін. Денсаулыққа қатысты ерекше жағдайлар тіркелген жоқ, бірақ сынаптың жоғары концентрациясы анықталғандықтан, зерттеулерді жалғастыру қажет». ҰМАИ 2010 және 2011 жылдары қосымша тексерулер жүргізді. Тайжидің 700 тұрғынынан алынған шаш сынапқа тексерілді, оның ішінде 117 ер адам мен 77 әйел 10 ppm-нен жоғары көрсеткіштерді байқатқандықтан неврологиялық тексеруден өтті. Тағы да ешбір қатысушыда сынаптан улану белгілері анықталған жоқ. 2012 жылдың тамызында ҰМАИ балалардың денсаулығына сынаптың әсерін зерттеу мақсатында ғылыми жобаны бастады.

Үкімет

Тайжиде тікелей сайланатын әкім және 10 мүшеден тұратын бірпалаталы қалалық кеңес бар. Тайжи, Хигасимуро ауданының басқа муниципалитеттерімен бірге Вакаяма префектуралық мәжілісіне екі өкіл жібереді. Ұлттық саясат тұрғысынан қарағанда, қала Жапония Парламентінің (Diet) Төменгі палатасының Вакаяма 3-сайлау округінің құрамына кіреді.

Экономика

Жергілікті экономиканың негізгі бөлігі – коммерциялық балық аулау.

Білім

Тайжиде бір мемлекеттік бастауыш мектеп және бір мемлекеттік орта мектеп бар, оларды қала басқарады. Қаланың жоғары мектебі жоқ.

Мұражайлар

Тайжи кит мұражайы 1969 жылы ашылды. Онда киттер мен кит аулауға қатысты 1000-нан астам экспонат, соның ішінде бірнеше кит түрінің қаңқалары қойылған. Мұражай Тайжидегі дельфиндерді ұстау кезінде алынған дельфиндерді ұстап сақтайды және оларды әлемдегі дельфинариумдарға жібермес бұрын, тасымалдау бекеті ретінде пайдаланады. Хиромицу Очаи бейсбол мұражайы жапон бейсболшысы Хиромицу Очаиге арналған, ол Nippon Professional Baseball жарысында үш рет үштік жүлде жеңіп алды. Ишигаки мұражайы Тайжи қаласынан шыққан суретші Итаро Ишигакиді еске алады. Оның әйелі Аяко 1991 жылы мұражайды құрды.

Фестивальдар

Тайжидің жазғы фестивалі жыл сайын 14 тамызда өткізілетін Тайжи Исана фестивалі деп аталады. Исана – киттерді білдіретін ескі жапон сөзі. Жыл сайынғы күзгі фестиваль – қараша айының бірінші жексенбісінде өтетін «Тайжи Кудзира Мацури» («Тайжи кит фестивалі»). Екі фестиваль де киттерге арналған, және «Кудзира Одори» («кит биі») және «Кудзира Дайко» («кит барабандары») сияқты көрермендерді қызықтыратын шаралар ұйымдастырылады. «Кудзира Одори» – бұрын кит аулаушылардың жақсы аулауды тойлау үшін орындаған дәстүрлі би. Бұл би ерекше, себебі бишілер кит аулау қайықтарында отырып, тек денелерінің жоғарғы бөлігін қозғалтады. Вакаяма префектурасы оны материалдық емес мәдени мұра ретінде таниды. «Кудзира Дайко» да дәстүрлі, оның қойылымы үлкен кит пен кішкентай кит аулау қайықтары арасындағы шайқасты бейнелейді.

Бауырлас қалалар

Брум, Батыс Австралия (Австралия), 1981 жылдан бері; Брум қалалық кеңесі 2009 жылдың тамызында жыл сайынғы дельфиндерді қырғынға қарсылық ретінде қарым-қатынасты тоқтатты. Тоқтату туралы шешім 2009 жылдың қазан айында кері қайтарылды. Екі қала арасындағы тарихи байланыс 1900 жылдардың басына дейін жетеді, сол кезде Жапония Брумнің інжу-маржан өнеркәсібінің негізін салуда шешуші роль атқарды.