Кіріспе

Оланчо – Гондурас елi бөлінген 18 департаменттiң iшiндегi ең үлкенi. Департаменттiң жалпы ауданы 24,057 км² және 2015 жылғы халық саны 537,306 адамды құрайды деп есептелiнедi. Департаменттің орталығы – Джутикальпа қаласы, ол сонымен қатар департамент аумағында орналасқан Джутикальпа Рим-католик епархиясының тамырқасы болып табылады.

Жер бедері

Департаменттің батыс және солтүстік бөліктерінде, әсіресе Сьерра-де-Агальта, Монтана-де-Тембледерос және Монтана-де-Ботадерос таулары көтеріледі. Бұл тауларды қалың қарағай және қатты ағаштан тұратын ормандар жабады. Орталық Оланчода Гуаяпе өзені мен оның салалары суарған төбелі жазықтар бар. Бұл жазықтар, кейде Аргентинаның кең далаларымен ұқсас болғандықтан пампа деп аталады, ірі мал бастарымен және кең шаруашылықпен мәшһүр. Басты қалалар – Ютикальпа және Катакамас осы жерде орналасқан. Департаменттің шығыс бөлігі тропикалық жаңбырлы ормандармен жабылған, бірақ кедей шаруалардың көптеп келуі және қарқынды ағаш өндіруі осы аймақта орманды жою деңгейін арттырды. ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген, түрлі-түрлі жануарларға толы тропикалық жаңбырлы орманы бар Рио Платано биосфералық қорығының бір бөлігі Оланчо және көршілес Грасиас-а-Диос және Колон департаменттерінің шекарасында жатыр. Гуаяпе өзені алтын кендерімен, қазіргі кезде этикалық алтын өндіретін Eurocantera (Goldlake Group) компаниясының концессияларымен танымал. Колониялық дәуірде испандықтар алғаш пайдаланған бұл алтын кен орындары әлі де өнімді. Жергілікті ерлер мен әйелдерді құрғақ маусымда өзен жағалауында алтын іздеп жүргенін көруге болады. Құрғақ маусымда өзеннің көп бөлігінде, соның ішінде Гуаяпеге құятын Рио Патуканың таулы аймақтарында кең ауқымды алтын қазу жұмыстары жүргізілуде.

Өмірбаян

Талгуа үңгірі, сондай-ақ "Жарқылдаған бас сүйектер үңгірі" деп те аталады, Катакамас қаласының жанында орналасқан. Бұл үңгір жергілікті халықтардың зират ретінде пайдаланылған, және уақыт өте келе, ондағы сүйектер төбеден тамған кальцитпен жабылып, есімді қозғап, жылтыр көрiніс берген. Радиокөміртектік сынақтар көрсеткендей, жерлеу шамамен б.з.д. 900 жылы жасалған, яғни майя және басқа да өркениеттер пайда болғанға дейін. 1994 жылы АҚШ-тың Бейбітшілік корпусының еріктісі Тимоти Берг, сондай-ақ Катакамас тұрғындары Дезидерио Рейес және Хорхе Яньес сүйек сақталатын бөлмені тапты. Аталған аумақта қазір де зерттеу жұмыстары жүргізілуде. 18 және 19 ғасырларда Оланчо Тегусигальпадан келген үкіметтік билікке қарсылық көрсеткендіктен, қарулы қақтығыстарға ұшырады.

Оланчо соғысы

1864 жылдың 7 желтоқсанында Розалес есімді депутаттың тұтқындалуы департаменттің және орталық үкіметтің жоғары билігіне қарсы көтеріліске әкеп соқты. 1865 жылы полковниктер Барахона, Завала және Антунес басқарып, мыңнан астам көтерілісшілер Тегусигалпаға қарай жорық жасады. Осы жағдайға байланысты республика президенті, генерал Хосе Мария Медина көтерілісшілерге қарсы әскери экспедиция ұйымдастырып, оған жетекшілік етті. Қақтығыстың соңында Медина және оның әскері көтерілісшілерді жеңіп, көшбасшыларын тұтқынға алды, оларды атып, басын шауып, жерледі. Оланчо Гондурастың бірнеше қалалары мен ауылдары тұрғындарымен бірге өртеліп, көптеген көтерілісшілер шайқаста қаза тапты. Бұдан кейін көптеген депортациялар және оланчанолардың елдің басқа аймақтарына жаппай көшіп кетуі болды, бұл Оланчо халқының азаюына себепкер болды. Манто департамент басшысы лауазымынан шеттетіліп, оның орны Ютикальпаға берілді. Үш жыл өткен соң, 1868 жылы, Серапио Ромеро деген жас жігіт, Cinchonero деп белгілі, Назарио Гарайға қарсы күресу үшін адамдар тобымен бірге Джутикальпаға келді. Ромеро мен Серапио шабуылдасқанда, Серапио Ромеро жеңіске жетті. Содан кейін, орталық үкіметке наразылық білдіріп, Ромеро полковниктер Барахона, Антунес және Заваланың бас сүйектерін қазып шығарды және оларға қабір үстінде құрмет көрсетті. Үкімет бұл жаңа көтеріліске әскери күш жіберіп, Ромероны жеңіп, тұтқынға алып, басын шауып тастады. Осы қанды оқиғалардан кейін Оланчо халқы азайып, жартылай құлдырап қалды.

Қазіргі заман

Оланчано халқының тәуелсіздік сезімі әлі де сақталып келеді, бірақ департаменттің ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші ретіндегі рөлі оны Гондурас экономикасының ажырамас бөлігіне айналдырды. Гондурас Республикасының бұрынғы президенті Порфирио Лобо осы департаменттен, атап айтқанда Джутикальпа қаласынан шыққан. Сондай-ақ, бұрынғы президент, қазіргі конгрессмен Мануэль Зелая Росалес де Катакамас қаласынан, сондай-ақ департаменттен. Оланчо департаменті 2012 жылға дейін Гондурастың ең зорлық-зомбылыққа толы аймақтарының бірі болып келді. 2012 жылдың маусым айында АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасының қызметкері Гондураста күдіктіні өлтіргеннен кейін, АҚШ үкіметінің Оланчо аймағында есірткі тасымалына қарсы жасырын операциялар жүргізіп жатқаны расталды. Гондураста қызметкерлері бар көптеген көпұлтты корпорациялар, сондай-ақ қайырымдылық және діни ұйымдар өз мүшелерін Оланчоға барудан белсенді түрде қайтарады немесе сақтық танытуға кеңес береді, сондай-ақ АҚШ, Канада, Франция, Жаңа Зеландия және Ұлыбритания үкіметтері де осылай кеңес береді.

Демография

2013 жылғы Гондурас халық санағы кезінде Оланчо департаментінің халқы 520 761 адамды құрады. Олардың 94,54% метис, 3,39% ақ, 1,23% үнді халқы (0,71% печ, 0,21% ленка, 0,16% нахуа), 0,60% қара немесе афро-гондурастық және 0,24% басқа ұлт өкілдері болды.

Танымал мәдениет

Оланчо 2017 жылы сол аттас деректі фильмнің түсірілуіне себеп болды. Американдық режиссерлер Крис Вальдес пен Тед Грисуолдтың режиссерлік және продюсерлік жұмысы аясында түсірілген деректі фильмде аймақтық наркокорридо музыкалық тобы Los Plebes de Olancho тобының мүшелерінің өміріне назар аударылды. Фильмнің тұжырымы былай: Гондурас, Оланчодан келген фермер Мануэль аймақтың есірткі картельдері үшін музыка жасай отырып, атаққа жетуді көздейді. Бірақ әндерінің кейбір мәтіндері оны қиын жағдайға түсіргенде, Мануэль өміріндегі ең ауыр шешімді қабылдауы керек: атақ іздеуді жалғастыру ма, әлде қашу ма? "Оланчо" Монтана штатының Миссула қаласында өткен 2017 жылғы Big Sky деректі фильмдер фестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Содан кейінгі екі жыл ішінде фильм ондаған халықаралық кинофестивальдерде көрсетілді, оның ішінде Нидерландыдағы Роттердам және Германиядағы Берлин кинофестивальдері де бар. Фильм 2017 жылғы Нью-Орлеан кинофестивалінде "Ең үздік деректі фильм" номинациясы бойынша арнайы қазылар алқасының жүлдесін, 2017 жылғы Тулса американдық кинофестивалінде "Ең үздік операторлық жұмыс" жүлдесін және 2017 жылғы Невада қалалық кинофестивалінде "Ең үздік деректі фильм" жүлдесін жеңіп алды. "Оланчо" фильмін First Run Features таратады және қазір Kanopy арқылы көруге болады, ал Amazon-нан сатып алуға болады.