Кіріспе
Гуарико штаты (ағылш. Guárico State) – Венесуэланың 23 штатының бірі. Штаттың астанасы Сан-Хуан-де-Лос-Моррос, ең ірі қаласы – Калабозо, сондай-ақ маңызды қалалық орталықтарға Валле-де-ла-Паскуа және Зараса кіреді. Гуарико штатының жалпы ауданы 64 999 км² және 2011 жылғы халық санағы бойынша халқы 747 739 адамды құрады. Штат Гуарико өзенінің атымен аталады.
Испанияны жаулап алу және отарлау
Еуропалықтар Венесуэлаға келген кезде, Гуарико аймағын құрайтын әртүрлі этникалық топтар мекен еткен. Олардың ішінде Кариб Таманаколары, Паленкелер және Куманаготолар, сондай-ақ Гуамо және Отомако тайпалары болды. Соңғылары Карибтермен үнемі қақтығыста болып тұрды. Аймақтың отарлануы тек 17 ғасырда, бірақ ең бастысы 18 ғасырда басталды. Чипарара кацигі испан отарлаушыларына қарсы күресу үшін Гуариконың Ланос аймағында Карибтер мен Отомак тайпаларын біріктіре алды. 1653 жыл шамасында жеңіліске ұшырағаннан кейін, Карибтер мен Отомак тайпалары оңтүстікке қарай шегініп, біртіндеп ассимиляцияланды немесе біртұтастығын жоғалтты. Бұл аймаққа қоныс аударғандардың көпшілігі – 1676 жылдың 1 наурызында Альтаграсия де Оритуконы құрған баск миссионерлері мен энкомендеролары болды. Жоан Орпидің лейтенанты Мигель де Урбес 1645 жылы Сан-Мигель де ла Нуэва Таррагона дель Батей деген атпен Зараса қаласын құрды. Эль Сомбреро 1720 жылы, ал Калабозо төрт жылдан кейін салынды. 1728 жылы куманагото тайпаларының қоныстары болған жерде Чагуарамас қаласы құрылды. Фрай Ансельмо Исидро де Ардалес 1760 жылы куманаготолар мен паленкелер тобымен бірге Тукупидо қаласын іргелендірді. Сан-Хуан-де-лос-Моррос шамамен 1780 жылы, одан кейін құрылды. Александр фон Гумбольдт пен Айме Бонпланд 1800 жылдың наурыз айында Ориноко және оның салаларына қарай өтіп, бұл аймақтан өтті. Испан үкімдігі кезінде Гуарико Венесуэланың генерал-капитандығына бағынған Каракас провинциясының құрамына кірді.
XIX ғасыр
Тәуелсіздік соғысы кезінде Гуарико аймағында бірнеше шайқастар өтті. Әскери басшы Хосе Томас Бовес 1814 жылғы 3 ақпанда Сан-Хуан-де-лос-Моррос маңындағы Ла-Пуэртада Висенте Кампо-Элиасты жеңді. Бірнеше айдан кейін, маусым айында Бовес басқаратын испан әскері сол майданда Симон Боливар мен Сантьяго Мариньо әскерлерін тағы да жеңді. 1816 жылғы 2 тамызда Эль-Сокорро маңындағы Кебрада-Хонда шайқасы болды. Корольшілдер шотланд авантюрисі Грегор Макгрегор бастаған республикалық армиядан жеңілді. 1818 жылғы 12 ақпанда Жозе Антонио Паэс басқарған жазық әскерлері маршал Пабло Морильоның корольшіл күштерін жеңді. Дегенмен, Морильо Ла-Пуэртадағы үшінші шайқаста генерал Симон Боливардың әскерін жеңе алды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Гуарико 19 ғасырда елді шарлаған азаматтық соғыстарда көптеген шайқастардың ортасы болды. Венесуэла 1842 жылдан бастап терең дағдарысқа ұшырады. 1846 жылы Гуарикода көтеріліс болды. Шаруалар мен басқа да кедейлер әлеуметтік теңсіздікке наразылық білдірді, ал көптеген топтар барлық билікті аздаған элиталардың қолында шоғырланғанын сынады. Наразылық 1847 жылдың мамырына дейін жалғасты. Гуарико провинциясы 1848 жылы Каракас провинциясы үш бөлікке бөлінген кезде құрылды. 1856 жылы Гуарико Венесуэланың 21 провинциясының құрамына кірді, 1864 жылы тәуелсіз штат болып жарияланды және Венесуэла Біріккен Штаттарының бөлігіне айналды. 1860 жылғы 17 ақпанда Калабозо маңында федералистер мен орталық үкімет әскерлері арасында Копле шайқасы болды. Шабақ өзінде нақты нәтиже бермеді, бірақ осыдан кейін партизандық соғыс жалғасып, 23 сәуірде федералистер мен үкімет арасында бейбіт келісімге қол қойылды. 1879 жылы штат қазіргі Боливар (қазіргі Миранда), Гусман Бланко (қазіргі Арагуа), Апуре және Нуэва-Эспартамен бірге Гран-Эстадо Миранданың бөлігіне айналды. 1889 жылы бұл штат Миранда деп аталды. 1892 жылғы 11 наурызда каудильо Хоакин Креспо сол кездегі президент Раймундо Андуэса Паласиоға қарсы көтерілді, ол 1892 жылдың басында конституцияны өзгертіп, тағы екі жыл билік етуді жоспарлаған. Хоакин Креспо Гуарикодағы hacienda-сынан Каракасқа қарай жорық жасап, билікті басып алды. 1898 жылы Гуарико қайтадан тәуелсіздік алды және 1899 жылы президент жарлығымен бекітілді. Осы күннен бастап, аумағы өзгергеніне қарамастан, тәуелсіз штат болып қала берді. Арагуа штатымен шекарасы 1933 жылы қол қойылған хаттамамен белгіленді. Генерал Хуан Висенте Гомес Сан-Хуан-де-лос-Моррос маңында генерал Лучиано Мендосаның әскерін жеңді, ол Сиприано Кастроға қарсы «Азат ету революциясы» жағында соғысқан.
ХХ ғасыр
1946 жылы Гуарико аймағында шетелдік компаниялар мұнайды пайдалануды бастады. Эль-Карризал және Эль-Сомбреро кен орындары көптеген жұмысшыларды қызықтыра бастады. 1957 жылы Гуарико суқоймасының құрылысы басталды. 230 км² аумақты құрайтын бұл Венесуэладағы ең ірі суару суқоймаларының бірі болып табылады және елдің дамуына үлес қосуда.
География
Гуарико Орталық жазықтарға "қақпа" ретінде танымал, географиясы Кохедес штатының шекарасына жақын таулы аймақтар, кеме тәрізді (қалпақ пішінімен байланысты) немесе Гуарико өзені бойымен созылатын төбелер және оған тең жазық далалардың кең аумағынан тұрады. Гуарико штаты солтүстігінде Миранда, Арагуа және Карабобо штаттарымен, оңтүстігінде Боливар және Апуре штаттарымен, шығысында Ансоатеги штатымен, батысында Кохедес және Баринас штаттарымен шектеседі.
Климат
Жылдық орташа температура 26 °C.
Көңіл көтеру
Көп бөлігі жазық болып келеді және елдің орталық жазығын құрайды. Солтүстік-батысқа қарай төменгі таулар, сонымен қатар Моррос деп аталатын және Кордильера де ла Костаның төбелері орналасқан.
Гидрографиялық
Гуарико штаты арқылы көптеген өзендер, ағындар және моричальдер өтеді, олар тіпті құрғақ айларда да сақталады. Валле-де-ла-Паскуадан бастау алатын Унаре бассейнінің өзендері Кариб теңізіне құяды және негізгі өзендерді қамтиды: Унаре, Квебрада-Хонда, Моричито, Ипире және Агуа Амарилла. Штаттың қалған бөлігінде Ориноко өзеніне құятын өзендер бар, оның ішінде төменгі алабындағы Апуре өзені, сондай-ақ Чиргуа, Эспино, Гуарико, Макаира, Манапире, Мемо, Таманако, Тизнадос, Тукупидо, Оритуко және Зуата өзендері де осылардың қатарында.
Саясат және үкімет
Бұл саяси жағынан тәуелсіз және тең дәрежелі мемлекет, өзін-өзі басқару және мемлекеттік билікті Гуарико штатының Конституциясы арқылы ұйымдастырады, ол Заң шығару кеңесімен бекітілген.
Атқарушы билік
Гуарико штатының губернаторы – Венесуэланың орталығында орналасқан бұл штаттың басшысы. Венесуэланың 1999 жылғы Конституциясының 160-бабына сәйкес, губернатор: Венесуэла азаматы, жиырма бес жастан асқан және діннен мемлекет ажыратылған елден болуы керек. Губернатор қарапайым көпшілік дауысымен төрт жылға сайланады және қосымша мерзімдерге қайта сайлануға құқылы. Губернатор үкіметтік функцияларды атқаруға көмектесу үшін сенімді хатшылар тобын тағайындайды, олар еркін тағайындалады және қызметтен босатылады. Губернатор өз әрекеттері үшін Гуарико штатының Заң шығару кеңесіне жауапты. Қазіргі губернатор – биліктегі PSUV партиясының өкілі Хосе Мануэль Васкес Арангурен. Льянера аймағында губернатор лауазымын атқарған тоғыз адам болды. Венесуэланың басқа 23 федералдық бірлігі сияқты, штат өз полиция күштерін ұстап тұрады, олар Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.
The current governor is José Manuel Vásquez Aranguren of the ruling PSUV party. There have been nine people in the Llanera entity who have held the post of governor. Like the other 23 federal entities of Venezuela, the State maintains its own police force, which is supported and complemented by the National Police and the Venezuelan National Guard.
Заң шығарушы өкілеттік
Гуарико штатының заң шығарушы билігі – штат халқының әр төрт жыл сайын жалпыға бірдей, тікелей және құпия дауыс беру арқылы сайлайтын бірпалаталы Заң шығарушы кеңесіне жүктеледі. Ол штат пен оның муниципалитеттерінің халқының пропорционалдық өкілдігі жүйесінде екі кезекті мерзімге қайта сайлана береді.
Демография
Айта кетерлігі, соңғы халық санағы 2011 жылы өткізілгендіктен, соңғы бірнеше жылда қалалардың халқы айтарлықтай өзгерді. Қазіргі уақытта астана Сан-Хуан-де-лос-Моррос 160 248 тұрғынымен Гуарико штатының ең көп халқы бар қаласы болып есептеледі. + Гуарико штат қалалары N Қала Халық саны Әкімшілік аудан 1981 жылғы санақ 1990 жылғы санақ 2011 жылғы санақ 1 Калабозо 71 871 99 574 131 989 Франсиско де Миранда 2 Сан-Хуан де Лос-Моррос 68 457 85 434 120 111 Хуан Герман Россио 3 Валье-де-ла-Паскуа 64 464 75 746 115 902 Леонардо Инфанте 4 Зараза 31 467 42 464 59 519 Педро Зараза 5 Алтаграсия де Оритуко 25 876 34 434 52 952 Хосе Тадео Монагас
Экономика
Ауыл шаруашылығы осы мемлекеттің басты экономикалық қызметі болып табылады. Гуарико күріш,8 жүгері және сорго сияқты дәнді дақылдарды өсіруде де маңызды рөл атқарады. Бұл қызмет агроөнеркәсіптік сектормен байланысты, олардың екеуі де 16 су қоймасымен және үш қауіпті аймақ жүйесімен (Гуарико, Оrituко және Тизнадос өзендері) қамтамасыз етілген. Мал шаруашылығында ірі қара мен шошқа өндірісі ерекше көзге түседі. Ал ағаш өңдеу саласында, руладағы ағаш өндірісі елдің жалпы көлемінің жетінші орнында тұр.
Орман ресурстары
Біз кездестіре аламыз: Aceituno, арагуаней, цеиба, шие, драго, жобо, пуй, саки-саки, және басқалары.
Минералды ресурстар
Кремний құмы, барит, құмшақ, ванадий, гипс, мырыш және құмшақ.
Мұнай
Гуарико штатында, сонымен қатар, негізінен оңтүстікте орналасқан Ориноко мұнай белдеуінде кең мөлшерде мұнай қоры бар. Гуарико штатының оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан Бояка кен орнында 8 мұнай блогы және 489 миллиард баррельге бағаланған қорлар бар. Гуарико штатының оңтүстік-шығысында және Ансоатеги штатының оңтүстік-батысында орналасқан Юнин кен орнында 557 миллиард 000 миллион баррельге бағаланған қоры бар 10 блок бар.
Сан-Хуан-де-Лос-Моррос сулы термал
Бұл күкіртті, сілтілі, борлы сулар, көк түсті және орташа температурасы 33,5 °C. Бұл сағатына 6800 литр қуатты термоминералды бұлақ. Оның айналасында құрғақ тропикалық орман мен өте шөлейтті өсімдіктер өседі. Мұнда жуынатын бөлмелер, бассейндер және түрлі қызметтер бар. Ол Сан-Хуан-де-Лос-Морростың солтүстік-батысында, Маракайдан 58 км қашықтықта орналасқан.
Гурменнің жылы сулары
Бұл галереялардан ағып шығып, төрт құдыққа немесе бұлаққа айналатын сулар. Мұнда бассейндер мен жуыну бөлмелері бар. Олар Ортис және Сан-Франциско-де-Кара қалалары арасында, Сан-Хуан-де-Лос-Морростан 60 км қашықтықта орналасқан.
Агуаро-Гуарикито ұлттық паркі
Ол 1974 жылдың 7 наурызында құрылған. Оның аумағы 596 000 гектарды құрайды, бұл Венесуэладағы екінші ірі ұлттық саябақ. Оның территориясы саванналар мен орман, өзендер, көлдер және әдемі түстерге толы бай флора мен алуан түрлі фаунамен жабылған. Ол Гуарико штатының оңтүстігінде, Себастьян Франсиско де Миранда және Лас-Мерседес муниципалитеттері арасында орналасқан.
Гуатопо ұлттық паркі
Ол 1958 жылдың 31 наурызында құрылған. Ол Санта-Тереза-дель-Туй мен Алтаграсия-де-Оритуко арасындағы Ішкі Жотаның таулы аймағын қамтиды. Оның ауданы 92 640 гектарды құрайды. Өсімдік жамылғысы тропикалық жаңбыр ормандары мен жартылай ылғалды формациялардан тұрады. Жануарлар дүниесі жабайы және сүтқоректілерге өте бай. Онда Агуа Бланка, Санта Крусесита және Квебрада де Гуатопо деген үш маңызды демалыс орындары бар. Оларда экскурсиялар мен ұзақ серуендеулер жасауға болады. Ол Миранда штатының Индипенденсия, Ландер және Асеведо округтері мен Гуарико штатының Монагас округі арасында орналасқан.
Гуанапито су қоймасы
Оритуконың, әсіресе аңғарлардың негізгі сумен жабдықтау және тазарту көзі, бұл көз бір кезде Гуанапе халқы қоныстанған аймақта анықталған. Бүрме цемент, тас және құмнан салынған, ал оның шлюздері бақылау пункты арқылы үздіксіз қадағаланады, егер автоматты жүйе істен шықса, қолмен резервтік көмек көрсетіледі.
Моррос де Макайра табиғи ескерткіші
Morros de Macaira табиғи ескерткіші – Венесуэланың Гуарико штатында орналасқан табиғи ескерткіш. Ол 1978 жылы құрылған. Оның аумағы 99 гектарды құрайды. Аймақ бойынша әктас массивтері, кішкентай су арналарымен ойылған үңгірлер және тік, биік шатқалдарды кездестіруге болады. Morros de Macaira табиғи ескерткіші Хосе Тадео Монагас муниципалитетіне қарасты. Ескерткіштің батыс шекарасы Альтаграсия де Оритуко мен Сан-Франциско де Макайраны байланыстыратын жолмен белгіленген. Оның ең басты қызығушылығын тудыратыны – зор палеонтологиялық және экологиялық құндылығы бар әктас формациясы. Ол үш массивтен тұрады, олардың ішінде өзендер ағып өтетін көптеген үңгірлер бар. Өсімдік жамылғысы негізінен Венесуэла жағалауының таулы орман аймағындағы жартылай күрделі жапырақты ормандар мен жартылай күрделі жапырақты бұталардан құралған.
Аристидс Рохас табиғи ескерткіші (Моррос де Сан-Хуан)
Ол 1949 жылғы 11 қарашада құрылған және ауданы 1630 гектарды құрайды. Басты көрікті орындары – ерекше пішіндес геологиялық құрылымдар, "моррос". Оларда төбелік және орманды саванналар орналасқан. Сан-Хуан-де-Лос-Моррос қаласынан солтүстік-батысқа қарай 5 шақырым қашықтықта жатыр. Провинцияның атауы мен қазіргі шекаралары 1856 жылғы 28 сәуірдегі «Саяси-территориялық бөлініс туралы заң» арқылы белгіленген саяси ұйымдастырудың нәтижесі болып табылады. Атау Гуарико өзенінен алынған, ол Кариб теңізі диалектісінде "касик" деген мағынаны білдіреді.
Тьерра-Бланка су қоймасы
1976 жылы салынған, бұл нысан Сан-Хуан-де-лос-Моррос қаласын секундына шамамен 300 литр сумен қамтамасыз етеді, сонымен қатар үкіметтік бағдарламалар негізіндегі ұйымдар ұйымдастырған және басқарған демалыс паркі болып табылады.
Венесуэланың шығыс жазығындағы туристік карнавал
Бұл мереке әдетте ақпан айында Зараса қаласында өтеді, ол бүкіл ланориентал аймағында осы маусымдағы ең басты туристік тартымдылығы болып табылады. Венесуэладағы маңызды және ірі карнавалдардың бірі, басқа ұқсас мерекелермен салыстырғанда көптеген туристерді тарта алады. Ол үлкен, жарқыраған және түрлі-түсті шерулер мен топтардың әсем жасалуымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, сол күні қалада "Унаре өзені бассейнінің агроөнеркәсіптік жәрмеңкелері" де өтіп, Зарасаны штат және елдегі ең маңызды туристік орындардың біріне айналдырады.
Сан-Мигель-Арканджель жәрмеңкелері
21 қыркүйектен 4 қазанға дейін Алтаграсия де Оритукода өтетін діни және әлеуметтік-мәдени тойлар, онда ең белгілі ұлттық топтар жиналады.
Шамша жарманкестері
Ақпан айының бірінші аптасында, 2 ақпандағы Канделярия мерекесіне орай ұйымдастырылатын діни және әлеуметтік-мәдени шаралар өтеді. Олар Валь-де-ла-Паскуада өткізіледі. Бұл штаттың ең маңызды жәрмеңкелерінің бірі саналады, онда ұлттық деңгейде шақырылатын және/немесе қатысатын ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы көрмелері де ұйымдастырылады.
Круз-Уэйк
Мамыр айында өткізілетін діни және әлеуметтік фестиваль, онда елдің ең белгілі жыршылары куатро, гитара, маракас, арфа және барабан музыкасымен сүйемелдеп "фулия" өлеңдерін орындайды.
Гуардоль құсы
Компарса – бірнеше адам билеп, ән салатын топ. Басты кейіпкерлер үш: гуарандол құсы, колдовщик және аңшы. Бұл көңіл көтерудің негізгі сюжеті құстың аулануы, оны өлтірмеу жөніндегі жалбау және колдовщиктің оны қайта тірілтуге араласуынан тұрады.
Ла Буррикита
Бұл бидің басты кейіпкері бір мезгілде есек пен оның мінген адамын бейнелейтін костюм киіп билейді. Ол жоропоның ырғағымен билейді, айналыстар жасайды, есек сияқты қылықтар істейді және есек пен оның мінген адамына тән барлық қозғалыстарды орындайды. Испандықтар Америка жеріне келгенде, өздерімен бірге түрлі көріністер, өрнектер мен діни мерекелерді алып келді. Бұл көріністер біздің жергілікті халықтарымыз бен африкалық түкпілдегі мәдениеттердің салдарынан мәдени мұраны байытты. Буррикита – Испаниядан мәдениеттердің таралуының бір бөлігі. Ол екі биге әсер етеді: бұзаулар мен жылқылар биіне. Бұл би алғаш рет перл байлығымен әйгілі Кубагуа арқылы біздің жерімізге келді. Кейін миссиялар мен жер бөлу жүйесі арқылы елдің барлық аймақтарына тарады. Алғашқыда елдің шығыс аймағында осы би көрсетілді, содан кейін Венесуэланың барлық жеріне таралды. Бұл биді көбінесе карнавал кезінде көруге болады, сондай-ақ елдің шығысы мен батысындағы кейбір жерлерде Рождество мен Жасыл жексенбілік мерекелерінде де кездеседі. Мысалы, Тачира штатында бұл ойын-сауыққа ілеспес музыка жоқ, тек "ла буританы" алып шығып, балалар мен ересектерді көшеде қылықтарымен көңіл көтеріп жүреді.
Гастрономия
Ең танымал тағам – "Pisillo Guariqueño", сарымсақ пен тәтті чилимен дәмделген, тұздалған және күнде кептірілген бұғы етінің, сондай-ақ сиыр етінің, балықтың немесе чигуирдің жіптері иілген қуырылған тағам. Осы аймақта дәстүрлі тауық қайнатылмасы да жиі дайындалады. Негізгі ингредиенті – тауық, ол көп мөлшерде жасыл дәмдеуіштер мен көкөністермен пісіріледі. Ел бойынша кең танымал, бірақ Сан-Хуанда өзгеше дайындалатын тағы бір тағам – мондонго, себебі көкөністер мен сиыр етінен өзге лимон, сиыр аяқтары мен ішегі қосылады. Тағы бір тағам – қуырылған пермитта, онда осы тамаша балықтың еті қолданылады, сарымсақ, тұз және лимонмен дәмделіп, содан соң ұнға оралып қуырылады. Сондай-ақ, бүкіл елде өте танымал мороккой пирогы, оның дайындалуы мороккой етіне, дәмдеуіштерге, кішміске, жұмыртқаға, картопқа, шарапқа және түрлі дәмдеуіштерге негізделген. Бұл рецептің ерекше деликатес саналатын түрі – тасбақа пирогы, оның құрамында етінен басқа барлық ингредиенттер бірдей. Еліміздің кейбір аймақтарында түрлерді қорғау мақсатында экологиялық себептермен бұл тағамдық дәстүр азайтылды. Дегенмен, оны татып көруге болатын көптеген орындар әлі де бар.
Жоропо
Жоропо бүкіл Венесуэлада әнделіп, биленеді. Бұл тек билеуге ғана арналған көрініс емес, сонымен қатар корридо, галерон, гольпе, пасажи және басқа да халықтық әуендер орындалатын, биленіп тойланатын мереке. Бұл кез келген уақытта өткізіледі, себебі туған күн, шомылу рәсімі немесе әулиелердің күні сияқты түрлі себептерге байланысты болуы мүмкін. Жоропо музыкасы куотро, маракас және арпа сияқты дәстүрлі аспаптармен орындалады, бұл аспаптар әндер мен хорға сүйемелдейді. Жоропо биінің қадамдары – запатео мен эскобильео аймақтың ерекше қозғалыстарымен, мысалы, ремолино, куартао және ториаомен үйлеседі.