Кіріспе

Лара штаты (ағылш. Lara State) — Венесуэланың 23 штатының бірі. Лара Венесуэланың Орталық-Батыс аймағында орналасқан. Штаттың астанасы Баркисимето қаласы. Лара штатының жалпы ауданы және 2015 жылғы халық санағы бойынша халқы 2 019 211 адамды құрады.

Топонимика

Мемлекет Венесуэланың тәуелсіздік күресіндегі көрнекті батыры, генерал Хасинто Лараның құрметіне аталған.

Тарих

Колония кезінде және тәуелсіздік кезеңінің үлкен бөлігінде, қазіргі Лара аумағы Каракас провинциясының құрамында болды. 1824 жылы ол сол жылы құрылған Карабобо провинциясына қосылды. 1832 жылы, Ұлы Колумбияның тарауынан кейін, аймақ бөлінді; содан кейін ол Баркисимето провинциясы құрамына кірді, оған Кибор, Эль-Токуйо, Карора және Баркисимето кантондары кірді; сондай-ақ, бүгінгі Яракуй штатын құрайтын басқа да аймақтар. 1856 жылы жаңа аумақтық бөлініс заңымен Сан-Фелипе және Яритагуа Ниргуамен бірігіп, Яракуй провинциясын құрды. Осы қалаларда, әсіресе Эль-Токуйо мен Баркисиметода, Венесуэла тәуелсіздігінің алғашқы белгілері тіркелді және осы аумақтың көп бөлігін байланыстыратын қалалар, қалашықтар мен жолдармен Венесуэланың құрылысы осы жерден басталды. Сондай-ақ, Ланосқа айдалып әкелінген малдың Токуйо малы болғанын атап өткен жөн. 1881 жылы Батыс Солтүстік Ұлы штатын құру туралы келісімге қол қойылды, оған Лара және Яракуй аймақтары қосылды. Сол жылдың тамызында штатқа патриот генерал Хасинто Лараның құрметіне Лара деген ат берілді. 1899 жылы Конгресс 1864 жылғы Конституцияда көзделгендей, 20 штаттың автономиясын бекітті, бұл бөлініс 1909 жылы конституциялық реформамен расталды және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1899 жылы қазіргі Сильва және Монсеньор Итурриза муниципалитеттеріне сәйкес келетін аумақ, қазіргі Урданета муниципалитетімен айырбастау ретінде соңғы штатқа қосылды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Еуропалықтар Венесуэлаға келген кезде, қазіргі Лара аймағында гайонес, айоман және койон сияқты әртүрлі этникалық топтар қоныстанды. Антропологтар испандық дереккөздерден қалпына келтіргендей, бұл халықтар Джиражаран тілдік отбасының тілдерінде сөйлеген. Кибор, Баркисимето және Эль Токуйо аңғарларында халық тығыздығы салыстырмалы түрде жоғары болды және аймақ тұрғындары егіншілікпен айналысты.

Испандықтардың басып алуы мен отарлауы

Аугсбургтік Велсер экспедициялары аймақ үшін қатты зиян келтірді. 1529 жылдан 1940 жылға дейін неміс басқыншылары тұтас ауылдарды қырғынға ұшыратып, қалған жергілікті халықты құлдыққа салуға тырысты. Аймақтың құнарлылығы мен жергілікті еңбек күшінің болуына байланысты, алғашқы тұрақты еуропалықтардың бірнешеуі осында қоныстанды. Осылайша, Эль Токуйо, Кибор, Куара және Кубиро сияқты қалалар құрылды. Велсер әкімшілігі испандардың мүдделерімен үнемі қақтығыста болды, олар оларды отарлау міндетін орындамағандықтары үшін айыптады. 1545 жылы Корода тұратын Хуан де Карвахал бірнеше отарлаушы отбасылармен Эль Токуйо аймағына сапар шекті және онда жергілікті тұрғындарды енкоменда жүйесі бойынша бөліп беруді бастады. Эль Токуйо Венесуэла экономикасының маңызды орталықтарының біріне айналды, сонымен қатар аумақтағы испан жаулап алу операцияларының орталығы болды. Отарлау кезеңінде қазіргі Лара аймағы Каракас провинциясының құрамына кірді. Эль-Токуйо және Баркисимето аймақтарында Венесуэланың басқа аймақтарына қарағанда жоғары білім беретін монастырлар болды. 17 ғасырда Эль-Токуйода Кито мектебімен байланыста болған сурет салу мектебі пайда болды. 18 ғасырға қарай Лара аймағы Мексикаға экспортталатын бидайдың маңызды өндірушісіне айналды.

Тәуелсіз Венесуэла

1824 жылы ол сол жылы құрылған Карабобо провинциясына қосылды. 1832 жылы Ұлы Колумбияның тарауынан кейін аймақ таратылды; содан кейін ол Кибор, Эль Токуйо, Карора және Баркизимето кантондарын қамтитын Баркизимето провинциясы ретінде қайта құрылды; сонымен қатар, бүгінде Яракуй штатын құрайтын басқа да аймақтар болды. 1856 жылы жаңа аумақтық бөлініс заңы бойынша Сан-Фелипе және Яритагуа Ниргуамен бірігіп, Яракуй провинциясын құрды. 1881 жылы Батыс Солтүстік Ұлы штатын құру туралы келісімге келді, оған Лара және Яракуй аймақтары қосылды. Сол жылдың тамызында патриот генерал Хасинто Лараның құрметіне Лара штаты деп аталды. 1899 жылы Конгресс 1864 жылғы Конституцияда көзделгендей 20 штаттың тәуелсіздігін бекітті, бұл бөлініс 1909 жылы конституциялық реформамен расталды және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1899 жылға дейін бұл штат Тукакас және Чичиривиче елді мекендері арқылы теңізге шығу мүмкіндігіне ие болды, қазіргі уақытта олар Сокол штатының құрамына кіреді. Шындығында, Тукакас қаласы Ароа кен орындарынан алынған мысты экспорттаудың басты порты болды.

География

Солтүстік жағынан Фалькон штатымен, оңтүстігінде Португеса және Трухильо штаттарымен, шығысында Яракуй штатымен, батысында Зулия штатымен шектеседі. Аймақтың ауданы 19 800 шаршы километрді құрайды, бұл елдің жалпы аумағының 2,15% -ына тең, және ол Израильдің ауданымен шамалас.

Көңіл көтеру

Лараның топографиясы жоғары жазықтар мен төменгі, тілген төбелерден тұрады, салыстырмалы түрде ыстық және құрғақ климатқа ие. Лара ойысы 1600 және 2600 фут (487-792 м) биіктікте орналасқан. Орташа биіктіктегі ландшафттардың арасында Карора, Баркисимето және Яракуй алаптары ерекшеленеді, ал Сьерра-де-Ароа, Ниргуа массиві және Анд тіректері көбірек тілген рельефтерді ұсынады. Баркисимето үстірті адамдардың қоныстануы, сауда және байланыс үшін ең қолайлы жай, ал тұманды өзен аңғары айналасындағы ксерофиттік өсімдіктердің құрғақтығына қарамастан, қарқынды ауыл шаруашылығына мүмкіндік береді. Ол Венесуэла Анд жүйесінің соңғы алдыңғы беттерінен құралған, мемлекеттің оңтүстігінде және оңтүстік-батысында орналасқан. Штаттағы ең биік нүкте – теңіз деңгейінен 3585 м биіктіктегі Сенде Парамoсы. Лара-Фалькон формациясы орографиялық тұрғыдан алғанда, Жағалау және Анд таулары арасындағы көпір болып табылады. Бұл ерекше жүйе, онда Кориано жүйесі, Баркисимето-Карора ойысы және Турбио-Яракуй ойысы ерекшеленеді. Бұл ойыс елдің солтүстік-батысында орналасқан, ауданы шамамен 52 000 шаршы километрді құрайды.

Өсімдіктер

Бұл оның жер бедері мен климаты сияқты алуан түрлі, бірақ дерлік барлық аумақта шөлге төзімді өсімдіктер басым, олар кухие, туна, спинар және кардонелдермен ұсынылған. Оңтүстікке қарай түрлілігі бұталы өсімдіктерден және бұталардан мәңгі жасыл орманға дейін, ал таулы аймақтарда – орманға дейін жетеді. Тропикалық кеңістіктегі әртүрлі экологиялық факторлардың үйлесімі нәтижесінде әртүрлі өсімдік формациялары анықталады. Батысқа қарай, Карора ойпатында орман қауымдастығы кедей, сирек және шөлге төзімді тікенді ағаштар басым. Шығыс бөлігінде жапырақты немесе жартылай жапырақты біріншілік орман бар. Орталық және солтүстік аймақтарда кухие мен кардондар басым, ал оңтүстікке және таулы аймақтарға қарай өсімдік жамылғысы бұталардан жартылай ылғалды орманға дейін өзгереді. Кейбір аңғарлардың құнарлылығы қант қамысы, сизаль және жемістер өсіруге мүмкіндік береді.

Геология

Ол екінші және үшінші дәуірлердің геологиялық құрауы бар таулы аймақтардан бастап, төртінші дәуірдің ірі аллювиалды шөгінділерімен қалыптасқан кең жазықтарға дейін, төртінші дәуірдің шөгінділерінен пайда болған аңғар ландшафттарын қамтиды.

Климат

Лара штатында екі климаттық тип басым: тропикалық және таулы, сондай-ақ құрғақ және өте құрғақ, одан кейін ылғалды тау климаты. Таулы ылғалды климат штаттың аумағының барлық 4,8% ғана құрайды. Атмосфера құрғақ, себебі булану жауын-шашыннан асып түседі, жылдық орташа көрсеткіш 650 мм-ге жетеді, ал жаңбыр географиялық орналасуына қарай әртүрлі уақытта жауады. Орташа жылдық температура 19 °C (66,2 °F) пен 29 °C (84,2 °F) аралығында, ал астана, Баркисимето қаласында – 24 °C (75,2 °F) шамасында ауытқиды. Климат таулы аймақтарда суық және ылғалды, ал Лара депрессиясында (Карора қаласы және айналасындағы елді мекендер орналасқан аймақта) – жартылай құрғақ тропикалық климатқа ұқсас. Жалпы, климат таулы аймақтардағы суық климат пен Ларенс депрессиясындағы (Карора қаласы мен айналасындағы қалалар орналасқан аймақта) құрғақ жартылай құрғақ тропикалық климат арасында өзгереді. Тропикалық далалық (жартылай құрғақ) климат Зулия және Фалькон штаттарының солтүстік бөлігінде, Лара-Фалькон депрессиясында, орталық жағалау аймағында, Унаре депрессиясының жағалау аймақтарында, Сукре штатының бір бөлігінде (Кариако шығанағына қарай) және Маргарита аралының көп бөлігінде орналасқан.

Топырақ

Лара штатының батысындағы жердің шамамен 60% таулы және су өткізгіштігі төмен, құрылымы жіңішке, қызғылт түсті және көбінесе қышқыл реакциялы топырақтардан тұрады. Оларда органикалық заттардың мөлшері аз және құнарлылығы төмен. Карораның оңтүстік-шығысында топырақ тасты, топырақ профилі жетілмеген, су өткізгіштігі өзгермелі, қышқыл реакциялы, су тез ағып кетеді және эрозия күшті. Жағажай аймақтарында топырақтың қолданылуы төмен су өткізгіштігі, су басу қаупі, басым сазды құрылымы және тұздың көп мөлшерімен шектеледі. Эрозия бүкіл аймаққа тараған, ал жағажайларға жақын төбелер қиын жағдайға тап болған. Баркизимето ойпатындағы жазық жерлердің топырағы әртүрлі.

Гидрографиялық

Мемлекеттегі өзендердің сулары үш жақтан төгіледі: Кариб теңізі, Атлант мұхиты, Ориноко өзені және Маракайбо көлі арқылы. Басты өзендер: Амарилло, Ауро, Арагуа, Куаригуа, Морере, Токуйо, Турбио, Урама, Якамбу. Көлдер: Лагуна Амарилла, Лагуна Кокой. Динира ұлттық паркіндегі Шарап сарқылымы.

Саясат және үкімет

Мемлекет ретінде ол автономиялы және саяси жағынан өзге мемлекеттермен тең дәрежеде, өзінің басқаруын және мемлекеттік билік органдарын Лара штатының Конституциясы арқылы ұйымдастырады, ол Заң шығару кеңесімен бекітілген. Венесуэланың қалған 23 федералдық бірлігі сияқты, штат өз полиция күштерін ұстап тұрады, олар Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.

Атқарушы билік

Оның құрамына Лара штатының губернаторы және оған сенімді мемлекеттік хатшылардың тобы кіреді, олар еркін тағайындалады және қызметтен босатылады. Губернатор халықтың тікелей, жалпы және құпия дауыс беруі арқылы төрт жылға сайланады және штат әкімшілігін басқарумен айналысады, сондай-ақ кезекті мерзімдерге қайта сайлану мүмкіндігіне ие. Губернатор өз әрекеттері туралы Лара штатының Заң шығарушы кеңесі деп аталатын аймақтық парламент алдында жыл сайын есеп беруге міндетті. Қазіргі губернатор – Адольфо Перейра Антике (PSUV). Ол 2017–2021 жылдарға сайланған Кармен Мелендезден кейін қызметке келді.

Халық саны

2011 жылғы халық санауы бойынша халық саны: 1 774 867

Муниципалитет Халқы
Андрес Элой Бланко 47 245
Креспо 49 958
Ирибаррен 996 230
Жименес 100 997
Моран 123 880
Палавесино 174 099
Симон Планас 35 802
Торрес 185 275
Урданета 61 381

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығының ерекше маңызы бар, әсіресе Токуйо, Турбио өзендерінің аңғарларында және түрлі аймақтарда қант қамысы өсіру; Киборда пияз, бұрыш және помидордың мамандандырылған бау-бақша шаруашылығы; Карора мен Эль Токуйода жүзім шаруашылығы; Венесуэланың орталық және батыс бөліктері арасындағы сизаль және кокос саудасы. Бұл сонымен қатар сизаль, какао, мал, қант қамысы және кофе өндіретін, құрғақ аймақтарда ананаспен бірге қарапайым егіншілікпен қамтамасыз ететін ірі ауыл шаруашылығы аймағының орталығы болып табылады. Жоғарыдағы аймақтарда кофе, картоп және көкөніс жақсы өседі. Мал шаруашылығы да маңызды, оның ішінде заманауи сүт шаруашылығы, сондай-ақ ескі дәстүрлі ешкі шаруашылығы да бар. Туризмнің түрлі салалары маңызға ие болып келеді, Гуадалупе және Тинтероро сияқты жерлердегі бай Ларенс қолөнерін дамытуға ерекше назар беріледі.

Табиғи ресурстар

Мемлекетте металл және металл емес минералдар, әсіресе қызыл және ақ балшық, кремний құмдары, қиыршық тас, темір, сынап, пиррофиллиттер және әртүрлі түрдегі әктас кездеседі. Орман ресурстарының ішінде куджи, жабильо, жобо, зәйтүн, вера және семеруко өседі. Дос Серритос, Якамбу, Атаригуа, Ареналес және Сан-Мигель жанартауы сияқты өзендер, су қоймалары мен ыстық су көздері гидроэнергетикалық және геотермальдық әлеуетке ие.

Тарихи орындар

Лос-Хорконес ескерткіші: 1813 жылғы 22 шілдеде азат етуші Симон Боливар бастаған шайқастардың бірі орын алды, оған генерал-майор Хасинто Лара да қатысты, бірақ сол шайқаста даңққа ие болған генерал Флоренсио Хименес, оның серігі Хосе Феликс Рибаспен бірге. Ateneo de Barquisimeto: 1986 жылғы 8 қазанда қаланың мәдениетін сақтап қалу принципі бойынша құрылды. Обелиск: Лара штатының ең танымал символы – одан әрі айтудың қажеті жоқ. Баркисимето қаласының (штаттың астанасы) батысында, 1952 жылы қаланың негізі қаланғанының 400 жылдығына арнап салынған. Құрылысы негізінен бетон мен болаттан тұрады, лифтісі бар және биіктігі 75 метрді құрайды. Бұл обелиск болмаса да, Баркисимето тұрғындары оны осылай атайды. Хуарес театры: Баркисимето қаласының орталық бөлігінде орналасқан Муниципалдық театр 1905 жылы ашылды. 100 жылдан астам уақыттан бері бірнеше реформадан өтіп, қаланың мәдени символына айналды, онда түрлі қойылымдар мен мәдени шаралар өтеді, сонымен қатар туристер үшін де тартымды. Аякучо паркі: Генерал Гомес билігі кезінде салынған бұл парк төрт (4) гектар жерді алып жатыр және маршал Антонио Хосе де Сукреге қойылған ескерткіш бар. Латын Америкасындағы автомобильдерге кіруге рұқсат етілген алғашқы парк. Карораның тарихи орталығы: Мұнда қаланың негізін қалаушы отбасыларына тиесілі ескі үйлер, Сан-Хуан Баутиста соборы, Эль-Кальварио шіркеуі, Батырлар аллеясы және тағы да басқалары бар.

Мұражайлар

Ларенсе тарихи мұражайы: Кибор маңындағы мәдениетке жататын археологиялық заттармен қатар, картиналар, мумиялар және жеке коллекциялар сақталған. Баркисиметоның ескі соборының алдындағы үлкен отарлық үйде орналасқан. Ла-Салль мұражайы: Археология, палеонтология және табиғаттану ғылымдарының үлгілерін қамтиды. Олардың ішінде Венесуэла аумағындағы алғашқы мәдениеттерге тән жерлеу рәсімдеріне арналған заттар, керамика және бұйымдар бар. Париж мұражайындағы экспонаттан гөрі үлкен бірнеше ірі заттар да бар. Сонымен қатар, екінші дәуірге тән аммониттер, мастодонт тістері, көне заманғы жануарлардың азу тістері, теңіз қазбалары және түрлі бальзамдалған жануарлар ұсынылған. Баркисимето қаласындағы Ла-Салль мектебінде орналасқан.

Антропологиялық мұражай: Шамамен б.з.д. 2000 жылға жататын көптеген қазбаланған сүйектер, сондай-ақ керамика, әшекейлер, теңіз қабықтарынан жасалған сырғалар, жебе ұштары, музыкалық аспаптар, антропоморфты және зооморфты бейнелер бар. Бәрі де зор тарихи құндылыққа ие. Пигмейлердің сүйектері 1,46 м-ден 1,50 м-ге дейін жетеді, еркектер әйелдерден сәл ірі, бірақ екеуінің де бас сүйектері арқасының жазылуы немесе созылуы салдарынан деформацияланған. Бульвар де Киборда орналасқан. Колониалдық мұражай: Қаланың құрылғанына 400 жыл толуына орай ашылған. Онда құнды колониалдық мұралар, әртүрлі кезеңдерге тән құжаттар мен киім-кешек сақталған. Токуйо қаласында орналасқан. Дона Эмилия Роза де Гил туристік орталығы: Отарлық кезеңге тән кристалл керамикалық бұйымдар, сары түсті қаңқа, Сикисикеде табылған мәдени ескерткіштер, диктатор Гомес тұсында қолданылған кісендер және қала үшін маңызды заттар жинақталған. Каса Лара (Карора): Мемлекетке атын берген Тәуелсіздік батыры, генерал Хуан Хасинто Лара осы жерде дүниеге келген. Баркисимето мұражайы: 1579 жылы салынған, бұрын Сан-Лазаро ауруханасы болып жұмыс істеген, кейін 1877 жылы бірқатар өзгерістерден өткен соң Ла Каридад ауруханасына айналдырылған ғимарат. 1939 жылы Антонио Мария Пинеда ауруханасы болып атауын өзгерткен. Аурухана басқа жерге көшірілгеннен кейін 1983 жылы бұл ғимарат қаланың басты мұражайына айналды.

Негізгі шіркеулер

Консепсьон шіркеуі: Баркисиметода салынған алғашқы кафедралық собор. 1812 жылғы жер сілкінісімен қиратылып, 30 жылдан кейін басқа стильде қайта салынды. Сан-Франциско шіркеуі: 1865 жылы салынған, екінші кафедралық собор ретінде қызмет етті. Консепсьон Ана шіркеуі. Бұл әдемі ғимарат – ескі отарлық астананың жалғыз сақталған іздерінің бірі. 1547 жылы Филипп II шіркеудегі Таза Мәриямның бейнесін Эль-Токуйоға жіберді, содан бері олтарь шіркеуден шығарылған жоқ. Дивина Пастора киелі орны: XVIII ғасырда салынған, Санта-Роза мен Баркисиметоның қасиетті қамқоршысы – Құдайлық Шопанның бейнесі сақталған. Қаңтар айында бейне процессиямен Баркисимето кафедралық соборына жеткізіледі. Бұл процессия Латын Америкасындағы екінші ең маңызды шеру болып табылады. Шіркеулерден басқа, Діни Пастораға құрмет көрсету үшін салынған, Мәриямның шапаны бар ескерткіш ерекше көзге түседі.

Геральдика

Заң шығарушы Ассамблеяның 1877 жылғы 9 ақпандағы Жарлығымен жасалған. Мемлекет Президенті, доктор Рафаэль Гонсалес Пачеконың 1905 жылғы 8 мамырдағы бекітуіне сәйкес, осы эмблеманың геральдикалық құрамы мынадай: "Қалқан төрт бөлікке бөлінген, екеуі алтын, екеуі көк түсті. Онда мал шаруашылығы екі бұқа басымен көрсетілген; ал егіншілік орақ пен естіктердің шоғырымен бейнеленген. Бұл бөліктерді қызыл жолақ бөліп тұрады, оның үстінде екі зеңбірек орналасқан, ал ортасында күміс фонға бекініс бейнеленген. Жоғары жағында Батыс жұлдызы жарқырайды, ал бүкіл қалқан күміс лентамен байланысқан лавр гүлдерімен шеңберленген."

Мәдениет

Өңірдің мәдениеті өте бай, ол көптеген тойларға орын береді, мысалы, Баркисиметоның халықаралық карнавалдары (ақпан-наурыз айларында), онда түрлі маскарадтарды, танымал өнер жолы бар әртүрлі музыкалық қойылымдарды көруге болады. Баркисиметоның халықаралық жәрмеңкесі 14 қыркүйекте басталады (Баркисиметоның құрылған күні) және әр жылдың 25 қыркүйегінде аяқталады, онда көптеген көрмелер мен музыкалық шоуларды тамашалауға болады. Сонымен қатар, Баркисиметода Рождествоны тойлауға көптеген мүмкіндіктер бар, түрлі көрмелер, музыкалық қойылымдар мен әсем фейерверктер ұйымдастырылады. Жаңа жылды отбасы мен достарымен бірге "La Flor de Venezuela" саябағында қарсы алу дәстүрге айналған. Баркисимето маңында және көші-қонға байланысты қала ішінде де "Los Tamunangues" немесе Сан-Антонио де Падуаға арналған діни мерекелер өткізіледі, бұл алынған игіліктер үшін берілген уәделерді орындау мақсатында жасалады. Мерекенің бастауы Анд Ларенсес (Санаре, Эль Токуйо) тауларында жатыр және әр жылдың 13 маусымында тойланады, бірақ Тамунангуе кез келген уақытта өткізілуі мүмкін. Мастер Луис Фелипе Рамон и Ривераның сөзіне сүйенсек, Тамунангуэ атауы осы биге тән әндерді орындауда қолданылатын барабанның атынан, яғни тамунангодан шыққан. Құдайлық Бағушы Венесуэладағы маңызды діни нысан. Ол қаланың рухани меңгері және аймақта көптеген жақтастары бар Мариандық иконалардың бірі. Әр жылдың 14 қаңтарында Санта-Розадан Баркисимето соборына дейін осы бейнелі мүсінмен үлкен шеру ұйымдастырылады. 2,5 миллионнан астам адам саналып шықты, бұл оны әлемдегі екінші ірі Мариандық шеруге айналдырады.

Спорт

Лара штатында футбол, бейсбол және баскетбол командаларымен қатар тағы да басқа да көптеген спорт түрлерінің командалары бар. Футболдан ең маңыздысы – "Метрополитан" стадионында орналасқан "Депортиво Лара" клубы, ол елдің осы аймағындағы ең заманауи спорттық құрылыстардың бірі. Бейсболдан "Карденалес де Лара" командасы тарихи Антонио Эррера Гутьеррес стадионында, ал баскетболдан ең ірі команда "Гуарос де Лара" Боливариано Домосында орналасқан.