Кіріспе

Мерида штаты, көбінесе жай ғана Мерида деп аталады. Штаттың орталығы Либертадор муниципалитетінде орналасқан Мерида қаласы. Батыс Анд өңірінде жатқан Мерида штатының жалпы ауданы құрайды, бұл Венесуэланың он бесінші үлкен штаты. 2011 жылғы халық санағы бойынша халқы 828 592 адамды құрады, ол елдегі он төртінші ең көп халқы бар штат.

Колонияға дейінгі кезең

Археология, тарих және антропология саласындағы соңғы зерттеулерге сәйкес, Анд аймағында өте ерте заманнан бері (мүмкін, бірнеше мың жыл) өте аз із қалдырған белгісіз топтар қоныстанған болуы мүмкін. Содан кейін, шамамен біздің заманымызға қарай, бұл аймаққа мәдени жағынан маңызды тағы бір этнос келеді, бәлкім, Чибча тайпасынан шыққан, себебі олардың мифологиясы, жерлеу және қоныстану үлгілері, тұрғын үй салу, егіс шаруашылығы техникалары және т.б. ортақ еді. Испандықтар Анд тауларына келгенде, олар осы екінші топпен қарым-қатынас жасайды. Қазіргі фермерлердің көпшілігі осы Чибча тайпасының ұрпақтары деп есептеледі. Андтың испандық емес мәдениетіне әсер еткен тағы бір маңызды фактор – Оңтүстік Америка мен Кариб теңізінің ірі этностық топтарына жататын аравак тайпалары, олар 9-шы ғасырда Венесуэла Андына көшіп келген. Соңында, испандықтар келгенге дейін, Кариб теңізі тайпаларының Анд аймағына енуі байқалады. Тарихшылардың мәліметтері мен археологиялық куәліктерге сүйенсек, бүгінде біз жергілікті егіс шаруашылығының суару жүйелерін (испандықтар «асекияс» деп атаған) және террасалық егістіктерді («андес» деп аталатын, Оңтүстік Америка Андының барлық жерінде тау беткейлерін тиімді пайдалану үшін қолданылған) сияқты әдістерін білеміз. Бұл, контакт кезінде, Анд тауларында көптеген жергілікті тұрғындардың болуын, сондай-ақ, іерархиялық саяси ұйым мен аймақтың барлық бөлігінде байланыс желісінің бар екенін көрсетеді. Испандықтар Америкада құруға ниеттенген қоғамды дамыту үшін осы жергілікті халықты пайдаланды. Энкомендалар мен доктриналық қалалардың маңызды аймағы болды. Осының арқасында, Венесуэла Андының қазіргі топонимиясы осы аймақты мекендеген көптеген тайпалардың аттарын сақтап қалды: Тимото Куика, Чама, Мокотиес, Мукучиес, Табаес, Мукутуй, Арикагуа және т.б.

Испан отарлауы

1558 жылы Хуан Родригес Суарес өзінің туған қаласы Испаниядағы Мерида қаласының құрметіне Мерида қаласын Тунья Коррегименті атынан құрды. 1607 жылдың желтоқсанында Мерида Тунья Коррегиментінен бөлініп, Ла Грита үкіметімен бірігіп, Мерида және Ла Грита коррегиментін құрды. 1622 жылдың 3 қарашасында Хуан Пачеко Малдонадо губернатор болып тағайындалды. 1676 жылы Маракайбо (Венесуэла провинциясынан бөлінген) және Мерида Ла Грита Богота Аудиенциясының құрамында Мерида дель Эспириту Санто де Маракайбо провинциясы (астанасы Меридада) болып біріктірілді, кейін 1678 жылдан бастап бұл провинция "Маракайбо провинциясы" деп аталды және сол қала губернаторлықтың астанасы болды. 1677 жылы Мишель де Гранмонт атты қарақшы Трухильо қаласын тонады, осы шабуыл губернатор Хорхе де Мадурейраны 1678 жылы провинцияның астанасын Маракайбо қаласына көшіруге мәжбүр етті, осы арқылы аумақты тиімді қорғауды ұйымдастыруға мүмкіндік болды. Мерида провинциясының аумағы 1777 жылға дейін Жаңа Гранаданың вице-корольдігіне бағынышты болды, содан кейін Венесуэланың генерал-капитандығы құрылды.

18 ғасыр

1811 жылы Мерида провинциясы Испанияға қарсы көтеріліп, Венесуэла Тәуелсіздігі процесіне қосылуға шешім қабылдады, тағы жеті провинциямен бірге Венесуэланың Бірінші Республикасын құрды. Осыдан бастап аймақ Венесуэла туындағы жұлдызбен бейнелене бастады. 1812 жылы қатты жер сілкінісі Мерида қаласын қиратты, жақын арада провинция роялистер тарапынан қайта басып алынды. Келесі жылы, "Таңғажайып жорық" барысында Симон Боливар 1813 жылдың мамыр айында Ла Грита (сол кездегі Мерида провинциясы) арқылы өтіп, Мериданы реалистерден босатты. Ол Байладор, Мерида және Тимотес қалалары арқылы өтіп, Мерида провинциясын азат етті. "Таңғажайып жорықтың" жеңісімен Мерида Венесуэланың Екінші Республикасына қосылды. 1814 жылы Екінші Республика жоғалғаннан кейін Мерида уақытша Венесуэланың Бас капитандығына қосылды. Үш жыл өткен соң, 1818 жылы "La Patriecita" деп белгілі халықтық тәуелсіздік қозғалысы испан роялистерімен жаншылды. 1820 жылы Боливар армиясының Анд тауларын кесіп өтуі Мериданы қайтадан азат етті. 7 тамызда Боякадағы жеңістен кейін, Маракайбо және Коро провинциялары ғана реалистердің билігінде қалды, ал Мерида Венесуэланың Үшінші Республикасына қосылды. 1821 жылы Мерида Зулия департаментінің құрамында Гран-Колумбияға қосылды, бірақ 1830 жылы Венесуэла Гран-Колумбиядан бөлінген кезде Зулия департаменті Маракайбо провинциясы деп аталды. Мерида және Коро провинциялары бірден бөлініп, провинция тек Зулия және Трухильо аймақтарынан құралды. 1835 жылы провинция мынадай кантондарға бөлінді: Мерида кантоны, Мукучиес кантоны, Эхидо кантоны, Байладор кантоны, Ла Грита кантоны, Сан-Кристобаль кантоны және Сан-Антонио-дель-Тачира кантоны. 1842 жылы провинция губернаторы Габриэль Пикон Милла саябағында Боливарға арналған әлемдегі алғашқы монументті ашты – "La Columna" монументін. 1856 жыл шамасында Ла Грита, Сан-Кристобаль және Сан-Антонио-дель-Тачира кантондары бөлініп, Тачира провинциясын құрды. 1863 жылдың 23 қарашасында Мерида, Эхидо, Байладор, Мукучиес және Тимотес аумақтарынан Мерида штаты құрылды. 1868 жылы Тачирамен бірге Зулия штатына қосылды, бірақ 1869 жылы бөлінді. 1874 жылы Гусман штаты деп аталды. 1881 жылы Тачира және Трухильомен бірге Андтың Ұлы штатының құрамына кірді. Бұл штат 1899 жылы таратылды және тәуелсіз штат ретінде болған аумағымен шектелді.

20 ғасыр

1909 жылдан бері ол Мерида штаты. 1912 жылы ғасыр басында Хуан Висенте Гомес үкіметі Венесуэланың Орталық университетін жапқаннан кейін, Мерида қаласы елдегі жоғары білімге қол жеткізе алатын жалғыз қала болып қалды, және бұл жағдай 1922 жылға дейін, UCV қайта ашылғанға дейін сақталды.

География

Мерида штаты Венесуэланың батысында, Анд аймағында орналасқан, Оңтүстік Америка құрлығындағы Анд тауларының бір бөлігін құрайды; осы аймақта орналасқан үш штаттың (Мерида, Тачира және Трухильо) бірі. Штаттың аумағы Венесуэланың ең биік бөлігінде жатыр, сондықтан Мерида Венесуэланың ең биік штаты болып табылады, теңіз деңгейінен 4000 метрден жоғары биіктікте, ең биік нүктесі Пико Боливарда шамамен 4970 метрге жетеді.

Мерида географиялық жағынан ең әртүрлі штаттардың бірі болып табылады, аумағында әртүрлі ландшафттарды ұсынады: теңіз деңгейінен 4000 метрден жоғары биік аймақтар, 900 және 1600 метр арасындағы биіктіктегі орташа аймақтар және теңіз деңгейіне жақын аймақтар, мысалы, Көлдің Оңтүстік аймағы 200 метрден төмен.

Климат

Климат қоңыржай, бірақ салыстырмалы түрде шағын Мерида штатында күн сайын бірнеше айқын климаттық өзгерістер болады. Мерида қаласының климатында орташа ең жоғары температура 24–25 °C, ал ең төменгі температура 14–16 °C аралығында болады. Сиерра-Невада-де-Мериданың жоғары биіктіктегі шыңдарында температура 0 °C-тан төмен түседі. Эль-Вигияда температура шамамен 28 °C-ты құрайды. Қаңтар және ақпан айларында кешкі уақытта дерлік күн сайын жаңбыр жауады. Бұл ең суық айлар. Тамыз және қыркүйек айларында көбінесе түнгі уақытта жаңбыр жауады. Меридада әр аймаққа тән температуралар бар, олар көлдің оңтүстік аймағында 32 °C-қа дейін жетеді, қалалық аймақта шамамен 25 °C, Мокоти аңғары мен солтүстік елді мекендеріне қарай 17–22 °C аралығында, ал оңтүстік және Парамо елді мекендерінде 12 °C-тан төмен, тіпті соңғыларында 0 °C-тан төмен температураға жетеді.

Өсімдіктер

Өсімдіктер өте жайлы, көлдер мен өзендер көп, олардың көптегені алабұғаға толы, Мериданың мәзді тағамының бірі. Штаттағы ең маңызды өзен – "Чама", себебі Венесуэланың су ресурстарының үлкен бөлігі Мерида тауларынан басталады. Штаттың ағашы – "Букаре", ал штаттың гүлі – "Фрайлехон". "Колорадито" әлемдегі ең биік бойда өсетін ағашты қамтиды. Осы таулы жерлерде "Осо Фронтино" аюы және Кондор пармалардың аспанында ұшып жүреді, ал көлдерде көптеген алабұға бар.

Гидрографиялық

Мерида штатының гидрографиясы өте алуан түрлі, себебі оның географиясы бойында өзендер, арналар, шағын өзендер, табиғи көлдер және мұздықтарды кездестіруге болады. Мерида Маракайбо көлінің шағын бөлігіне де қарамастандығын білдіреді, оның оңтүстігіндегі Тулио Фебрес Кордеро муниципалитетінде Пальмарито жағалаулары орналасқан.

Негізгі өзендер

Мерида штатының өзендері тау өзендері болып табылады, олардың суы мол, көлбеулі жартастары бар және рельефке бойлық бағытта енген бірнеше терең аңғарларды құрайды. Олар Сьерра-де-Мерида Анд тауларының арасында орналасқан. Басты өзендері – Мотатанның жоғарғы алабы және оған қосылатын Мокотиес және Мукуджун өзендері бар Чама өзені, олар Маракайбо көлінің алабына жатады, ал Санто-Доминго, Капаро және Мукучачи Апуре өзені арқылы Ориноко алабына құяды.

Саясат және үкімет

Мемлекет автономиялы және федерацияның қалған бөлігімен саяси тұрғыдан тең. Ол өзінің басқаруын және мемлекеттік биліктерін Мерида штатының Конституциясы арқылы ұйымдастырады, ол 1995 жылғы 7 қарашада Заңнамалық Кеңеспен бекітіліп, сол жылдың 16 қарашасында штат губернаторымен жарияланды. Венесуэланың басқа 23 федералдық бірлігі сияқты, штат өзінің полиция күштерін ұстап тұрады, олар Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен қолдалады және толықтырылады.

Атқарушы билік

Оның құрамына Мерида штатының губернаторы және оған сенім білдіретін мемлекеттік хатшыларының тобы кіреді, олар еркін тағайындалады және қызметтен босатылады, сондай-ақ штатты басқаруда оған көмектеседі. Губернатор халықтың тікелей және құпия дауыс беруі арқылы төрт жылға сайланады және қайта сайлану мүмкіндігіне ие, ол штатты басқаруға жауапты. 1989 жылға дейін губернаторлар Ұлттық атқарушы органдармен тікелей тағайындалды, ал содан бері ғана олар ашық сайлауда тікелей сайланады. Қазіргі губернатор – Рамон Гевара, ол 2017 жылғы Венесуэланың аймақтық сайлауында Acción Democrática партиясынан 50,82% дауыспен сайланды.

Заң шығарушы өкілеттік

Мемлекеттік заң шығару құқығы Мерида штатының Заң шығару кеңесіне жүктеледі, ол халықтың тікелей және құпия дауыс беру арқылы әр төрт жыл сайын сайлайтын, бір палаталы парламент. Ол штаттың және оның муниципалитеттерінің халқының пропорционалдық өкілдігі жүйесі бойынша екі кезеңге қайта сайлануға құқылы. Штатта 9 депутат бар, олардың 3-і оппозициялық партиядан, ал 6-сы билеуші партиядан. Заң шығару кеңесі мемлекеттік қаражатты пайдалануға рұқсат береді, жаңа муниципалитеттер құруға және аймақтық басқарумен байланысты бірқатар функцияларды атқаруға құқылы.

Демография

Мерида штатының 2018 жылғы халық саны I.N.E. деректері бойынша шамамен 1,025,445 адамды құрайды, халық тығыздығы – 90,74 адам/км². Басты қалалық агломерациялар: 508,988 тұрғыны бар Мерида қаласы (жалпы халықтың 49,6%), 159,166 тұрғыны бар Эль-Вигия қаласы (жалпы халықтың 15,5%), 104,817 тұрғыны бар Товар конурбациясы (Мокотиес аңғары) (жалпы халықтың 10,2%) және 60,490 тұрғыны бар Нуэва-Боливия Каха-Сека қаласы. Соңғысы екі штаттық агломерация болып табылады, себебі ол әртүрлі штаттарға қарасты екі елді мекеннен тұрады.

Экономика

Негізгі экономикалық қызметтер – ауыл шаруашылығы, туризм, мал шаруашылығы, агробизнес, форель шаруашылығы, Анд таулары университетімен және аймақтық және ұлттық үкіметпен байланысты қызмет көрсету салалары. Мерида – елдің маңызды мәдени, қолөнер және университет орталықтарының бірі. Бұл елдегі шалғын, картоп, гүлді қаусыздар, салат, сәбіз, сарымсақ, қызылша және капустаны ең көп өндіретін штат. Сондай-ақ, онда бұршақ, камбур, банан, қарақұмық, помидор, юка, какао және кофе өсіріледі. Мал шаруашылығында ірі қара мал (еттік мал), шошқа және құс шаруашылығы ерекше көзге түседі. Балық шаруашылығы өзендерде, көлдерде және арналарда форель өсіру арқылы маңызды дамыған. Аталмыш аймақтағы өнеркәсіптердің негізгілері – азық-түлік өнімдері, киім-кешек және тұрмыстық заттар. Туристік сектор өте маңызды, себебі оның инфрақұрылымы жақсы дамыған. Мерида экономикасына үлес қосатын көптеген дүкендер мен қызметтер бар. Экономиканың маңызды факторы – қолөнер бұйымдарының кең ассортименті, мысалы: әдемі кілемдер жасау үшін жүн маталар, түпнұсқа мүсіндермен ағаштан ойылған бұйымдар, саз ыдыстар, жергілікті тәттілер, шараптар, пунш және аймақта өсірілген жемістерден жасалған қолөнерлік сусындар. Көптеген туристер осы өнімдерді сатып алып, штаттың қосымша кірісін қамтамасыз етеді. Экономика туризмнен түсетін табыс есебінен толықтырылады. Әлемдегі ең биік және ең ұзын канат жолы жыл сайын Пико Боливарға көтерілуге ниеттенген мыңдаған адамдарды тартады. Сонымен қатар, Мерида табиғи көрікті жерлерге бай, тек Анд таулары арқылы өтетін тас жолға шығу арқылы таулы даланың сұлулығын тамашалауға болады. Осы және басқа да көптеген себептерге байланысты, бұл венесуэлалықтар мен шетелдіктер үшін танымал туристік орындардың бірі. Маңызды саланың бірі – қонақ үй индустриясы. Мерида штатының барлық аймағында жақсы дамыған қонақ үй инфрақұрылымы бар. Таулардағы қонақ үйлерде коттедждер, ойын алаңдары, атпен серуендеу, балық аулауға арналған жасанды көлдер және ең талапкер туристерді де қанағаттандыратын көптеген қызметтер бар.

Өңірлік табиғи парктер

Чигуараның термалдық сулары. Жахидің термалдық сулары. Табайдың термалдық сулары. Санта-Аполонияның термалдық сулары. Квебрада-де-лас-Тапиас аңғарының термалдық сулары. Каскада Де Ла Индия Кару табиғи паркі. Эль-Гуаябал шарлауығының табиғи паркі. Пальмарито моншасы. Кукучика ваннасы.

Көңіл көтеру парктері мен туристік кешендер

"Антиердің Венесуэласы" ойын-сауық паркі. "Арман тауы" ойын-сауық паркі. "Иттер" ойын-сауық паркі. ЭкоУайлд туристік кешені. Лузитано ойын-сауық паркі. Хоррос-де-Милья зообағы. Мерида паркі-аквариумы. Мерида ғылым және технология мұражайы. Лос-Андес туристік кешені: Ла-Исла паркі және Мукумбарила халықаралық конгресс орталығы. Вегасоль туристік кешені.

Басқалар

Мериданың кабельдік жолмен тасымалдау туристік жүйесі. (Мукумбари)
Ғылым және технология мұражайы. Астрономиялық зерттеу орталығының Льяно-дель-Хато Ұлттық астрономиялық обсерваториясы. Коромото мұзкремінің фабрикасы. Мериданың бас базары. Трюха шаруашылығы.

Білім

Мерида штаты - халқының маңызды бөлігі білім алатын аймақ. Мысалы, оның астанасында халықтың 20-30 пайызы университетте оқиды және сауаттылық деңгейі 97%-ды құрайды. Штатта елдегі ең дәстүрлі университеттердің бірі және екінші ең көнесі орналасқан: Лос-Андес университеті. Сонымен қатар, Меридада жоғары білім беретін әртүрлі мекемелер бар, олардың ішінде университеттер, университет орталықтары, политехникалық институттар және университет колледждері бар.

Бастапқы, негізгі, орта және әртараптандырылған білім беру

Негізгі және орта білім беруде көптеген мекемелер бар, көбінесе мемлекеттік, ұлттық және штаттық үкіметтерге бағынышты. Олардың ішінде "Escuela Básica Rafael Antonio Godoy", "Liceo Antonio Nicolas Rangel", Dr. Armando González Puccini "Liceo Libertador" және Меридадағы Liceo Caracciolo Parra, Эль-Вигиядағы Liceo Alberto Adriani, сол аттас қаладағы Liceo de Ejido, Товардағы Liceo José Nucete Sardi, тек бірнешеуін атап өтуге болады. Бұдан өзге, католик ұйымдарының күтіміндегі көптеген жеке мектептер бар, олардың кейбіреулері ең жақсы білім беру инфрақұрылымына ие, мысалы, "Sagrada Familia" колледжі, Меридадағы Colegio La Salle, San Luis колледжі, Seráfico колледжі және астанадағы Fátima колледжі. Сонымен қатар, тіл, спорт және музыка мектептері де үлгілі білім беру мекемелері болып табылады. Қалада маңызды музыка консерваториялары, оркестрлер мен хорлар орналасқан. Олар көбінесе университеттерге немесе штатқа, Симфониялық оркестр жүйесі аясында бағынышты және көптеген музыкалық аспаптарда ойнауды үйретеді, сондай-ақ лирикалық орындау және дауыс дамытуды үйретеді. Ең маңызды тілдер мектептері ағылшын тілін, ал аздау дәрежеде француз және итальян тілдерін оқытады.

Кітапханалар

Лос-Андес университетінің кітапханалары ең ірі кітапхана желісін құрайды, әр факультет өзінің саласында мамандандырылған кітапханаға ие, сонымен қатар «Педро Ринкон Гутьеррес» университет ядросының Ла Хечисерасындағы BIACI (Архитектура, ғылым және инженерия біріктірілген кітапханасы) сияқты орталықтандырылған кітапханалары, спорт басқармасы, әкімшілік кеңселері және Сербиула ұйымымен байланысты оннан астам кішігірім кітапхана бар. Сонымен қатар, ULA елдегі ең көп оқу және ғылыми-зерттеу материалдарын цифрлық форматта ұсынады, олар көпшілікке қолжетімді, сондай-ақ бірнеше газет кітапханасы бар, олардың ішінде сол аттас факультеттегі газет кітапханасы Латын Америкасындағы ең ірі жинақтардың бірімен ерекшеленеді. Университет кітапханаларынан басқа, қалада Боливар кітапханасы, көрме галереясы, Венесуэла Ұлттық кітапханасының филиалы және аймақтық үкіметке бағынышты Симон Боливар орталық қоғамдық кітапханасы орналасқан. Мектептер, гимназиялар, шіркеулер және тіл оқу орталықтары сияқты басқа да мемлекеттік және жеке мекемелерде мүшелерінің ғана пайдалануына арналған кішігірім кітапханалар бар. 2006 жылы тағы бір қалалық кітапхана ашу жоспарланған, бірақ оның ғимараты ЮНЕФА-ға берілді және әлі күнге дейін жаңа орын табылған жоқ. Instituto Autónomo de Bibliotecas e Información del Estado Mérida – Меридадағы кітапханаларға жауапты аймақтық агенттік.

Ғылым мен технология

Мерида штаты – ғылыми және технологиялық орталық, бұл қызмет негізінен көптеген жоғары білім беру орындарының болуынан, сондай-ақ IVIC және Fundacite сияқты мемлекеттік институттардың үлесінен туындайды. Олар зерттеулер, жаңа технологияларды әзірлеу және ғылыми еңбек арқылы маңызды прогреске қол жеткізді. Мериданың қалалық аймағы зерттеулер, инновациялар, жаңа технологияларды дамыту және ғылыми әдісті қолдану саласында ұлттық көшбасшы болып табылады, себебі Мерида – ЮНЕСКО ұсынған деңгейдегі мамандар мен зерттеушілер көрсеткіштеріне ие Венесуэланың жалғыз қаласы. Осының нәтижесінде 1995 жылдың 14 шілдесінде Венесуэла Республикасының ресми газетінде № 4937 (көшбасшылық саны) жарияланған Мерида штатының «Бос мәдени, ғылыми және технологиялық аймағы» туралы жарлық қабылданды. 10

IVIC-Мерида

Венесуэла ғылыми зерттеулер институты (IVIC) Мерида штатында (IVIC Мерида) орналасқан, және оның құрамына ғылымның көпсалалық орталығы (CMC) кіреді. IVIC Мериданың екі бас кеңсесі бар, біреуі Либертадор муниципалитетінде, ал екіншісі Кампо Элиас муниципалитетінде орналасқан. Екіншісі Яхи қаласынан бірнеше шақырым қашықтықта, нақтырақ айтқанда Яхи ауданындағы Loma de Los Guamos қауымдастығында орналасқан. 2008 жылдан бері онда Сенсорлық экология зертханасы (LabEcoSen), ал 2013 жылдың мамыр айынан бастап Қоғамдық байланыс бөлімі (UniArco) жұмыс істейді. Бұл командалар агроэкология, денсаулық сақтау, қоршаған орта, ауыл шаруашылығы және саясат сияқты көптеген салаларға қатысты негізгі және қолданбалы зерттеулермен айналысатын көп салалы мамандарды біріктіреді, сонымен қатар зерттеу тақырыптарының әлеуметтік маңыздылығын ескереді.

Денсаулық сақтау жүйесі

Мерида штаты 1992 жылы денсаулық сақтау секторын орталықтандыру туралы келісімге қол қойған жеті штаттың бірі. Мерида штатының Конституциясының (қазір Боливариандық Мерида штатының Конституциясы, 2014 жылы өзгертілген) ережелеріне сәйкес, денсаулық сақтау саласын басқару Боливариандық Мерида штатының Денсаулық сақтау корпорациясына жүктелген. Бұл корпорация өз кезегінде Денсаулық сақтау округтеріне бөлінген, олар географиялық орналасуына, халық тығыздығына және қолданыстағы денсаулық сақтау орталықтарына сәйкес таратылған. Сонымен қатар, автономды денсаулық сақтау институттары да бар, мысалы, Лос-Андес университетінің ауруханасы, FarmaMérida, Тамақтану және тағам өнімдері институты, Денсаулық сақтау жоспары, Әлеуметтік даму институты және Sor Juana Inés de la Cruz ауруханасы. Аймақтық мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі жалғыз емес, себебі мемлекеттік, аралас және жеке секторларды қамтитын параллель жүйелер де бар. Мысалы, Венесуэланың әлеуметтік қамсыздандыру институты (әкімшілік кеңселері мен ауруханасы бар), Лос-Андес университетінің денсаулық сақтау жүйесі (Мұғалімдерді қорғау институты (APULA IPP) және Кешенді медициналық көмек орталығы (CAMIULA) кіреді), Білім беру саласындағы әлеуметтік көмек және қорғау институты (IPASME) (Ұлттық атқарушы билік астында) және аймақтық атқарушы билікке қарасты институт, сондай-ақ Қорғаныс министрлігіне қарасты әскери медициналық бөлім, Ұлттық гигиена институтының "Рафаэль Раңгель" атындағы зертханалары және аумақта жұмыс істейтін жеке денсаулық сақтау жүйелері бар.

Денсаулық сақтау корпорациясы

Денсаулық сақтау корпорациясы 1995 жылғы 14 тамызда, Мерида штаты үкіметінің 04 нөміріндегі, қосымша шығарылымда жарияланған ресми хабарламаға сәйкес құрылды. Оның миссиясы және көзқарасы – Мерида халқының денсаулығын жақсарту және аурулардың алдын алу болып табылады. Корпорацияға 6 денсаулық сақтау ауданы және 23 салауатты муниципалитет қарастырылған. Ұйымның бас директоры Директорлар кеңесінің бақылауымен басқаруды жүзеге асырады. Бұл мекемеде түрлі денсаулық сақтау бағдарламалары мен салалар мен қызметтерді үйлестіру жұмыстары жүргізіледі, олар Мерида штатындағы денсаулық сақтау жүйесінің бағытын анықтайды.

Жалпы ауруханалар

Лос-Андес университетінің ауруханасы: бұл Мерида штатының үкіметіне бағынышты автономды институт, 483 төсек, 33-тен астам медициналық мамандық, негізгі және мамандандырылған диагностикалық қызметтер, тамақтану қызметі, ауруханалық және әлеуметтік фармация қызметі, негізгі және мамандандырылған клиникалық зертханалық қызметтер, ғылыми-зерттеу және оқыту бөлімдері, сот медицинасы және морг, жеке күтім бөлімдері және ұзақ мерзімді стационарлық бөлімдері бар. Sor Juana Inés de La Cruz ауруханасы: бұрын Мерида архиепископиясына қарасты, медициналық көмектің екінші деңгейінде орналасқан, 3 операциялық бөлмесі, 85 төсегі, диагностикалық қолдау және көмек көрсету қызметтері бар. IVSS "Д-р Тулио Карневалли Сальватиерра" ауруханасы: бұл Венесуэланың әлеуметтік қамсыздандыру институтына қарасты денсаулық сақтау инфрақұрылымы, медициналық көмектің екінші деңгейінде орналасқан, көптеген төсек орындарымен қатар, түрлі медициналық мамандықтар мен диагностикалық және көмекші қызметтерге ие. Сан-Хуан-де-Диос ауруханасы: Бұл психикалық денсаулық сақтаудың үшінші деңгейінде орналасқан III типті мамандандырылған аурухана ретінде жұмыс істейтін кешенді денсаулық сақтау орталығы. Ол аймақтық психикалық денсаулық бағдарламасының алдын алу көмек желісінің құрамына кіреді және Corposalud Mérida мен Лос-Андес университетімен ынтымақтасады. Эль-Вигия қалалық ауруханасы: (Құрылыста) Министрліктің мәліметі бойынша, ересектер мен балаларға арналған толық жедел жәрдем бөлімін, сондай-ақ екі операциялық бөлмені, рентген кабинетін, клиникалық зертхананы, ересектер мен балаларға стационарлық ем беру қызметін, ана мен бала күтімін, акушерлік, жаңа туған нәрестелерді күтімін, диагностикалық бейнелеу және қан тарату орталығын ашу мақсатында салынып жатыр. Сондай-ақ 52 төсек, персоналдық аймақтар, электр станциялары және медициналық газдар жүйесі қарастырылған. II Эль-Вигия ауруханасы: бұрын Эль-Вигия қаласының негізгі ауруханалық инфрақұрылымы болған, қазіргі уақытта Бас ауруханамен ығыстырылды, жалпы және мамандандырылған хирургияға арналған үш операциялық бөлмесі бар, травматологиялық көмек көрсетумен ерекшеленеді, 150 аурухана төсегіне ие. II "Сан Хосе" ауруханасы (Товар): бұл Мокотиес аңғарының негізгі ауруханалық инфрақұрылымы, онда 115 төсек, жедел жәрдем бөлімі, моргке арналған мұздатқыш, және 10-нан астам медициналық мамандықтар бар.

Құрлық терминалдары

Жозе Антонио Паредес жолаушылар терминалы: штаттың ең ірі құрлық көлігі станциясы, ол Мерида қаласындағы Лас-Америкас даңғылында орналасқан. Мерида штатының барлық муниципалдық орталықтарына, мысалы Лагунильяс, Эль-Вихия, Товар, Санта-Крус-де-Мора, Мукучиес, Ла-Азулита, Тимотес және Санто-Доминго Пуэбло-Льяноға, сондай-ақ Сан-Кристобаль, Кабимас, Сьюдад-Охеда, Маракайбо, Санта-Барбара-дель-Зулия, Каха-Сека, Трухильо, Боконо, Валера, Баринас, Барискимето, Коро, Пунто-Фихо, Пуэрто-Кабельо, Валенсия, Маракай, Каракас, Лос-Текес, Пуэрто-ла-Крус, Кумана, Сьюдад-Боливар және Пуэрто-Ордаз қалаларына бағыттар бар. Эль-Вихиядағы Абелардо Перния жолаушылар терминалы: штаттың ең жоғары сыйымдылығы мен логистикалық мүмкіндіктері бар екінші терминал. Ол Эль-Вихия қаласындағы Дон Пепе Рохас даңғылында орналасқан және елдің Орталық-Батыс айманындағы Трюхильо, Боконо, Валера, Барискимето, Коро, Пунто-Фихо, Пуэрто-Кабельо, Валенсия, Маракай, Каракас және Лос-Текес сияқты негізгі қалаларға қызмет көрсетеді. Сондай-ақ, ол көршілес штаттардың негізгі аймақтарымен байланыс сақтайды: Санта-Барбара-дель-Зулия, Сан-Карлос-дель-Зулия, Эль-Чиво, 4 Эскинас, Энконтрадос, Каха-Сека, Кабимас, Сьюдад-Охеда және Маракайбо (Зулия штаты), Колонсито, Ла-Тендида, Себоруко, Сан-Симон және Сан-Кристобаль (Тачира штаты). Дон Рафаэль Вивас де Товар жолаушылар терминалы: штаттың 3-ші құрлық көлігі терминал станциясы, ол Товар қаласындағы Кристобаль Мендоса даңғылында орналасқан. Бичерс, Санта-Крус-де-Мора, Зеа, Гуараке, Меса-Боливар, сондай-ақ Мерида және Эль-Вихия қалаларына, сонымен қатар Сан-Кристобаль, Колонсито, Эль-Грито, Кабимас, Сьюдад-Охеда, Маракайбо, Барискимето, Коро, Пунто-Фихо, Валенсия, Маракай және Каракасқа бағыттар бар. Қысқа қашықтықтар терминалы: бұл маңызды жоба Мерида қаласының шетінде жүзеге асырылды. Мақсаты – астананың ішкі трафигін азайту. Оның қаланың оңтүстігінде орналасқандығы жолаушылар тасымалын ыңғайлы және оңай түрде қабылдауға мүмкіндік береді, себебі ол қалаға кіреберісте орналасқан. Ашылғаннан кейін ол Мерида қаласының жаппай көлік жүйесін қамтамасыз ететін бағыттар терминалы ретінде қызмет етті. Yutong брендінің тікелей автобустары желісі (BUSMÉRIDA) Маракайбо көлінің оңтүстігі, Мокотес аймағы, Оңтүстік аймақтар, Солтүстік аймақтар және Парам аймақтарына бағытталған.

Әуежайлар

Альберто Карневалли әуежайы (IATA: MRD, ICAO: SVMD) – сол орталық аймақта орналасқан ішкі әуежай, теңіз деңгейінен орташа биіктігі 1600 метрді құрайды. Қазіргі уақытта ұлттық авиакомпания Conviasa арқылы коммерциялық қызметтер көрсетіледі, ол Майкетиядағы Симон Боливар халықаралық әуежайымен аптасына 4 рейспен байланысады. Бұл, 5 жыл бойы қолданылмай тұрғаннан кейін, 2013 жылдың 1 тамызында қайта ашылғаннан соң мүмкін болды. Дегенмен, Эль-Вигия қаласындағы Хуан Пабло Перес Альфонсо халықаралық әуежайы Мерида қаласына коммерциялық операциялар үшін балама опция болып табылады. Екі қала Рафаэль Кальдера тас жолы арқылы 60 км қашықтықта орналасқан. Хуан Пабло Перес Альфонсо халықаралық әуежайы Венесуэланың Мерида штатындағы Эль-Вигия қаласында орналасқан. Әуежай 1991 жылдың 31 шілдесінде ашылды және қазіргі уақытта Laser Airlines және Conviasa (Каракасқа), Perla Airlines (Порламарга), Serami Air (Маракайбоға) және Aerolínea Estelar Latinoamericana (Картахена де Индиасқа) авиакомпаниялары тұрақты рейстерді орындайды. Бұл аймақтағы коммерциялық операциялар жүргізілетін жалғыз әуе терминалы болып табылады, сондай-ақ Маракайбо көлінің оңтүстігінде орналасқан. Мерида қаласынан 40 минут, Товар қаласынан 30 минут және Санта-Барбара-дель-Зулия қаласынан 40 минуттық жерде жатыр. Әуежайдың ерекшелігі – 3000 метрден асатын ұшу-қону жолағы, ол Венесуэладағы екінші ең ұзын жолақ болып есептеледі (Майкетиядағы Симон Боливар халықаралық әуежайынан кейін). Сондай-ақ, әуежайда түнгі жарықтандыру орнатылған, бұл күн батқаннан кейін де визуалды ұшу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. 30 750 м² ауданындағы тұрақ алаңы тікелей құбырлар арқылы ұшақтарға отын беру қызметімен жабдықталған.

Музыка

Парамо және Мокотиес аймағына жақын орналасқан оңтүстік ауылдарда таудың дәстүрі мен фольклоры жергілікті аспаптармен өрнектеледі; вальс және струнный меренге сияқты жанрлардан тұратын «Шаруа музыкасы» деп аталатын аймақтың ерекшелігі. Бұл жердің халық музыкасының тағы бір көрінісі Солтүстік қалалар немесе Панамерикан аймағында пайда болған, оның афро-ұрпақтарының тамыры қара музыкасына немесе соқпалы аспаптарға (перкуссияға) жан білдіреді, мысалы, Ла Мурга, Чимбангль, барабандар және тағы басқалар – олардың әрқайсысы аңыздардан, қайталаулардан немесе қарапайым импровизациядан шабыттанған. Ланера музыкасы, мысалы, Пасаже және Жоропо, халық әңгімелерін айтады және ұзақ жұмыс күндерін суреттейді, сонымен қатар Панамерикан аймағының ерекшеліктеріне байланысты Венесуэланың халық жанры да сезіледі; бірақ бұл аймақта ғана емес, Мокотиес далаларында ланеро сезімі күшпен дыбыстайды. Байырғы мәдениеттердің үні желдей бүкіл штат бойынша қалықтайды, оның орталығы Сан-Хуан, Чигуара және Лагунильяс қалаларында, онда меридиандықтардың этникалық тамырлары уақыт өткендей сезілмей сақталған. Карибтік мәдениеттердің сальса, меренге, колумбиялық кумбия, соқпалы аспаптар және желдің дыбыстарын қамтитын биге қойғыш жанрлары Товар, Эль-Вихия, Эхидо, Тимотес, Зеа және Мерида сияқты жерлерде терең тамырлар тартқан; осы жерлерде аймақтың және Венесуэланың ең жақсы оркестрлері құрылып, дамыды. Латын Америкасы, афро-ұрпақтар, Кариб теңізі және Тимотокуика дәстүрлері мен тамырлары уақыттың өтуімен жойылмаса да, англосаксон музыкасының да осы жерлерде орны болды, бұл айқын, өйткені маңызды коммерциялық әсері бар Эль-Вихия және Эхидо сияқты қалалар, сондай-ақ трансценденттік богемиялық мәдениеті бар Мерида және Товар сияқты қалалардың рок, поп, хип-хоп, дэнсхолл, R&B сияқты жанрлардың ықпалынан тыс қалуы мүмкін емес еді.

Бикеш күрес

Венесуэланың Анд таулары – бұл туған жердің тамырлары мен "Фиеста Брава" ретінде қабылданып, әлем халқының бір бөлігі үшін ең батыл және қаһармандыққа толы, ал екінші, көбінесе гуманистік көзқарастағы бөлігі үшін ең қатыгез және адамдық емес саналатын мереке түрі. Бикеш күресі – Испанияның мәдени көрінісі болып табылады және Мерида мен Тачира штаттарына жататын таулы қалаларда кең тараған. Анд аймағының орталығы (Мерида) – бұл штат, онда бұқа күресі заңмен бекітілгендей, әр қаланың мерекелерімен бірге өткізіледі, сондықтан оны мерекелердің басты бөлігі деп атайды. Бұл маңызды ұлттық және халықаралық шараларға жол ашты, олар халыққа ғана емес, мәдени алмасуға да мүмкіндік береді. Сондықтан, муниципалитет және штат басшылары оларды насихаттау және өткізу үшін көптеген қаржы жұмсайды. Бұқа мен бикеш күресі фестивалі Оңтүстік Үнді-Кариб аймағында үлкен өзгерістерге әкелді, себебі мерекелер азаматтарда олардың өтуін күту және алаңдау сезімін тудырады. Мерида Венесуэладағы бикеш күресінің отаны болмаса да, осы өнердің ең жақсы дамыған жері болып табылады, онда ең жақсы ареналар мен мектептер бар, олар керемет қойылымдар мен шебер бикеш күрескерлерін даярлайды.

Футбол

Мерида – Estudiantes de Mérida F. C. сияқты ең көне венесуэлалық футбол командасының туған жері, сонымен қатар Union Atlético El Vigía Fútbol Club, ULA F. C. және тағы да басқа командалардың да мекени.

Командалар

Мерида студенттері: Бұл Венесуэланың кәсіби футбол бірінші лигасынде ойнайтын венесуэлалық команда. Ол 1971 жылдың 4 сәуірінде құрылды, ал тұңғыш ойыны 1971 жылдың 12 қазанында Каракастағы «Депортиво Португес» командасына қарсы өтті, оны 2:1 есебімен жеңді. ULA F. C.: «Универсидад де Лос-Андес Футбол Клубы», көбінесе «Универсидад де Лос-Андес», «ULA FC» немесе «ULA Мерида» деп аталады, бұл Мерида қаласында орналасқан венесуэлалық кәсіби футбол лигасының командасы. 1977 жылы құрылған, «Копа Либертадорес» сияқты халықаралық турнирлерге қатысып, бірінші және екінші лигалардағы ұлттық жарыстарда жеңіске жетті. «Унион Атлетико Эль-Вихия Футбол Клубы»: Венесуэланың кәсіби футбол бірінші лигасынде ойнайтын команда, 1987 жылдың қазан айында «Эль-Вихия Футбол Клубы» деген атпен құрылды, штаб-пәтері Эль-Вихия қаласында, Мерида штатында орналасқан. «Товар ФК»: Бұл команда 2014 жылы құрылды және Венесуэланың кәсіби футбол үшінші лигасынде ойнайды. Штаб-пәтері Товар қаласындағы Рамон Чиарелли Диас қалалық Олимпиада стадионында орналасқан.

Бейсбол

Бейсбол аймақтағы ең көп таралған спорт түрлерінің бірі болып табылады, оның орталығы – Товар қаласы. Бұл қала Мерида штатындағы «Лос Криолитос де Венесуэла» делегациясының бас кеңсесі болып табылады және Венесуэла тарихындағы ең үздік бейсбол ойыншыларының бірі Йохан Сантананың туған жері. Сантана Венесуэла кәсіби бейсбол лигасының «Навегантес дель Магальянс» клубы мен Ұлттық лигасының «Нью-Йорк Метс» клубында ойнаған. Сонымен қатар, Освальдо Соса, Вистон Маркес және Хулио Пуэнтес сияқты ойыншылар ұлттық және халықаралық клубтардың скауттарымен шарт жасасты. 2005 жылдың 25 ақпанында сол кездегі Ұлттық Спорт Институтының бастамасымен Боливариандық Ұлттық Бейсбол Лигасы құрылды. Бұл лига – Венесуэладағы жартылай кәсіби бейсбол лигасы, ол Венесуэла кәсіби бейсбол лигасының маусымы аяқталған кезде елден тыс жерде ойнау мүмкіндігі шектеулі болған бейсболшыларға балама ұсыну және Венесуэланың басқа аймақтарында бейсболды дамыту мақсатында құрылды. Мерида штатында бұл лигаға «Кондор де Мерида BBC» клубы қатысады. Бұл клуб Орталық-Батыс конференциясының Льянера-Андина дивизионында ойнайды және Мерида қаласындағы «Либертадор де Мерида» стадионында орналасқан.

Велоспорт

Мерида штаты велосипед спортын қолдау көрсетілетін аймақтардың бірі болып табылады. Онда Escaladores de Merida және Sumiglov сияқты кәсіби командалар бар, олар ұлттық велосипед жарыстарының басты жарыстарында бақтарын сынап көрсетеді. Оның ішіндегі белгілі спортшылары – виджиялық Карлос Майя мен Хосе Аларкон, сантакрусенсе Леонардо Сьерра және товаренолық Хосе Ружано. Соңғысы Колумбия, Венесуэла және Тачира айналымдарының чемпионы, сондай-ақ Италияның Джиро жарысының тау чемпионы атанды.

Жүзу

Су спорты түрі Мерида штатында да маңызды, бұл осы олимпиадалық саланың клубтарын дамытуға және нығайтуға мүмкіндік беретін көптеген жаттығу орталықтарының болуынан көрінеді. Негізгі орталықтар – Мерида, Эль-Вихия, Эхидо және Товар қалалары. Дәл осы қалаларда Mérida CEDAM су спорты оқу-жаттығу орталығы, Club Talento 5 Aguilas Blancas клубы, Club América Bendito ULA клубы, Club Actividades Acuáticas Rafael Vidal клубы, Mérida ADAME су спорты академиясы, Club de Natación Tovar CNT клубы және тағы да басқалары сияқты ұйымдарды кездестіруге болады.

Регби

Штат ішінде "Кабальерос де Мерида" регби клубы, "Мерида" регби клубы, "Алакранес" регби клубы және "Пукара Эль Вигия" регби клубы сияқты регби командалары бар; олардың бәрі Венесуэла регби клубтары чемпионатында өнер көрсетеді.