Венесуэланың Сукре штаты тарихы

Кіріспе

Венесуэла мемлекеті
Венесуэладағы мемлекет

Сукре штаты (lang es, esˈtaðo ˈsukɾe) – Венесуэланың 23 штатының бірі. Штаттың орталығы Кумана қаласы. Сукре штатының жалпы ауданы және 2011 жылғы халық санауы бойынша 896 921 тұрғыны бар. Штаттың ең ірі өзені – Мансанарес өзені.

Тарих

Бұл Венесуэла мемлекеті зор тарихи маңызға ие, себебі бұл Еуропалық теңізші Христофор Колумбтың тиген алғашқы Венесуэла жері болды. Ол, жердің жасыл өсімдіктеріне, жағалауларына және мөлдір суларына әсер етіп, бұл жерді "Tierra de Gracia" деп атады.

Испан отарлауы

Мемлекеттің астанасы Кумана, оны 1521 жылы Гонсало де Окампо құрды, бірақ францискан миссионерлері оны 1515 жылы қоныстандыра бастады. 1530 жылы жер сілкінісі болғандықтан, оны қайта салуға тура келді. 1591 жылдың 2 шілдесінде Испания патшасы Филипп II Куманаға қала мәртебесін берді. 1639 жылы Куманокоа аңғарында қақтығыстар туды, себебі белгілі жаулаушы Хуан де Урпин Куманокоаны өзінің уақытша Жаңа Барселона губернаторлығының құрамына қосып, онда колония құруға рұқсат алды. 1643 жылдың 18 ақпанында ол колонияға негіз салып, оған Санта-Мария-де-Куманакоа деген ат берді. Біраз уақыттан кейін Куманагото тайпасы колонияны басып алып, із-түзсіз жоғалып кетті. 1700 жылы оның мәртебесі Фелипе V бұйрығымен, Доңғалақтағы (Cumanacoa Valley) дауды шешу үшін капитан Педро Антонио Ариас и Гонсалес Мансоны жіберді. Қарулы күрес аңғарды бақылауын ұстап тұрған Куманагото тайпасымен басталды. Карупанода кемелерін орналастырып, Куманакоа аңғарына дейін қоршау салды, бұл екі жылға созылған қақтығыс, нәтижесінде тәртіп орнатылып, Испания империясының барлық жерлері қайта жаңғыртылды, аймақтың жергілікті тайпалары, әсіресе Куманагото тайпасы қарсылық көрсетпей берілді, ал аңғар аймағы капитан Педро Антонио Ариас пен Гонсалес Мансоның бақылауында қалды. Испания империясына көрсеткен қызметі үшін король Фелипе V оған осы жерде тұрақты орналасу және басқару, сот және сауда салаларында ерекше өкілеттік беру туралы корольдық бұйрық жіберді, сондай-ақ оны Сан-Балтазар-де-лос-Ариас иелігіне тағайындады. 1705 жылы капитан Педро Антонио Ариас и Гонсалес Мансо Сан-Балтасар-де-лос-Ариас деген атпен Эль-Валле аймағын құрды, ол генерал Хуан Висенте Гомес диктатурасының кезіне дейін сақталды. 1726 жылы Кумана провинциясы Кумана, Гуаяна, Барселона, Матурин және Тринидад аралынан тұрды. Бұл ұйым Гвиана мен Барселона тәуелсіз провинцияларға айналған кезде тарап кетті. 1777 жылы Венесуэланың генерал-капитандығы құрылды, оған Кумана кірген жеті провинция кірді.

The capital of the state is Cumaná, which was founded by Gonzalo de Ocampo in 1521, although Franciscan missionaries began to populate it in 1515. In 1530 it was hit by an earthquake, so it had to be rebuilt. On July 2, 1591, King Philip II of Spain granted Cumaná the title of city. In 1639, conflicts appeared in the Cumanacoa Valley, as the well known conqueror Juan de Urpín, incorporated Cumanacoa into the territory of his ephemeral Governorate of New Barcelona and obtained authorization to found a colony there. On 18 February 1643 he founded the colony and gave it the name of Santa María de Cumanacoa. Some time later, the Cumanagoto tribe took over the colony and disappeared without a trace. In the year 1700, by mandate of his Majesty Felipe V, he sent Captain Pedro Antonio Arias y González Manso to resolve the conflict in the Valley. An armed struggle begins with the indigenous tribe Cumanagotos, which maintained control of the Valley. Positioning their ships in Carúpano, the siege began up to the Valley of Cumanacoa, a conflict that lasted two years that ended up restoring order and the recovery of all the lands by the Spanish Empire, with the surrender of the indigenous tribes of the region and especially the Cumanagoto, the region of the Valley remains under the control of Captain Pedro Antonio Arias and Gonzalez Manso. King Felipe V, pleased with this service to the Spanish Empire, sends him Royal orders to establish himself permanently in the Valley with special powers of Governance, Justice and Commerce and to make it a territory that is not subject to the Governor of the Province of Nueva Andalucía and Nueva Barcelona as well as his appointment as Señorío de San Baltazar de los Arias. In 1705 Captain Pedro Antonio Arias y González Manso founded the region of El Valle with the name of San Baltasar de los Arias, which was definitively preserved until the days of the dictatorship of General Juan Vicente Gomez. In 1726, the Province of Cumaná was composed of Cumaná, Guayana, Barcelona, Maturín and the island of Trinidad. This organization disintegrated as Guiana and Barcelona became independent provinces. In the year 1777, the Captaincy General of Venezuela was created, formed by seven provinces, among which was Cumaná.

Қазіргі заман

1810 жылы сәуірде Каракастағы оқиғалардан кейін комиссарлар Куманаға келді, провинция үкіметін басқаруға алған Уақытша кеңес құру үшін мәжіліс шақырылды. Үлкен Колумбия таратылып, Жозе Антонио Паэз Венесуэла президенті болғанда, ел 11 провинцияға бөлінді, олардың бірі Кумана провинциясы болды. 1853 жылы жер сілкінісі қаланың көп бөлігін қайтадан қиратты. 1891 жылы Бермудестің Ұлы штаты құрылды, бірақ 1898 жылға дейін ол ақыры "Сукре штаты" деген атауды қабылдады. 1901 жылы Матуриндан бөлініп, Сукре штаты құрылды, ал 1904 жылы ол қайтадан Бермудес штатына қосылды. 1909 жылға қарай Сукре және Монагас штаттарының шекаралары екі жеке субъект ретінде нақты белгіленді. 1997 жылы Кариакода болған жер сілкінісі Венесуэлада 1967 жылғы 27 шілдеде Каракаста болған жер сілкінісінен кейін болған ең ауыр жер сілкінісі деп есептеледі. Соңғы жер сілкінісінде Пилар жарылысының сегментіндегі жер бетінің жарылуы ерекше ретсіз болды, шамамен 0,25 метрлік ғарыштық ығысулар тіркелді және жағалау бойында жердің дірілдеу процесі байқалды.

География

Сукре штаты Венесуэланың шығысында орналасқан. Солтүстік жағынан Кариб теңізімен, оңтүстік жағынан Монагас және Ансоатеги штаттарымен, шығыс жағынан Пария шығанағымен, ал батыс жағынан Кариако шығанағымен шектеседі. Бұл Венесуэла штатының аты тәуелсіздік күресінің батыры, Ұлы маршал Антонио Хосе де Сукреге арналған құрметті сый. Ол қазіргі штаттың астанасы Кумана қаласында дүниеге келген. Штаттың ауданы 11 800 шаршы километрді құрайды, бұл Венесуэланың жалпы ұлттық ауданының 1,28 пайызына тең. Сукре штаты шығыс Кордильераның жанында орналасқан; солтүстік бөлігінде екі жарым арал бар – шығыста Пария және батыста Арайя жарым аралы. Бұл жарым аралар Пария және Кариако шығанақтарына құятын өзендердің еңістерін бөліп тұрады. Шығыс Кордильераның ең биік нүктелері – Черро-Негро, Пеония, Маджагуал және Арремпуха, олардың барлығы 1900 метрден жоғары. Штаттың ең биік нүктесі – шамамен 2600 метрлік Туримикуир шыңы.

Көңіл көтеру

Сукре штатының жер бедері негізінен таулы ландшафттардан тұрады, ал кейбір аңғарлар тым кең емес. Оңтүстік-батыстағы Туримикуир таулары тік беткейлермен және 2500 метрге дейін жететін қатаң жер бедерін көрсетеді, ал Пария түбегіндегі таулы жүйе төменгі биіктіктегі төбелермен ерекшеленеді. Қант қамысының жағалауы, негізінен батысқа қарай, терең, үлкен жартастармен және аз ғана жағажайлармен суға батып бара жатқан жағалаудың барлық белгілеріне ие. Керісінше, аймақтың оңтүстік-шығысында, Пария шығанағында, жер өте тегіс, еңісі 1%-дан кем және дренаж жеткіліксіз, нәтижесінде ол батпақты жазыққа айналды.

Өсімдіктер

Сукре штатының өсімдік жамылғысы жағалау аймақтарында ксерофиттік, ал Жағалау жотасындағы ауылдық жерлерде таулы болып келеді. Мұнда Кариб теңізі жағажайларына тән өсімдіктер мен кокос, какао сияқты ағаштар да кездеседі. Штаттың ресми ағашы деп жарияланған емен ағашы да бар. Пария аймағында өсімдік жамылғысы 1000 метр биіктіктегі бұлтты ормандардан басталып, жылдық жауын-шашын мөлшері 1000-1500 миллиметр аралығында шамаланады, ал жағалауға жақындаған сайын ксерофиттік сипатқа ие болады. Оның жылы және жаңбырлы климаты өсімдіктердің өсуіне өте қолайлы. Сарапшылардың пікірінше, мұнда Ориноко өзені арқылы Гайанадан келген түрлермен қатар, тек осы аймақта ғана кездесетін (эндемикалық) жергілікті түрлер де мекендейді.

Фауна

Пария түбегіндегі жағдайлар құстардың маңызды түрлері мен ғылымға жаңа, тек осы саябақта ғана тіршілік ететін, мысалы, түрлі-түсті құлақты колибри құсының болуына қолайлы жағдай жасайды. Сүтқоректілердің ішінде ақ бетті капучин маймылы, тікенді егеуқұйрық, сондай-ақ бұғылар, түлкілер, ұсақ маймылдар мен бакиролар бар. Сукре штатының көп бөлігін қамтитын Шығыс Кордильера биоаймағында, лайлы жазықтан басқа, 125 түрлі сүтқоректі тіркелді, бұл ұлттық есептің 38,2% құрайды (20). Түрлердің ең көп саны мәңгі жасыл және бұлтты ормандарда кездеседі. Қазірге дейін эндемиктер табылған жоқ, ал көптеген түрлер басқа жақын және алыс биоаймақтарда да кең таралған, мысалы, Орталық Кордильерада таралған қос қанатты қара мастиф (Molossus sinaloe), екі саусақты гуава жалқауы (Choloepus didactylus), кіндік жейтін қарапайым қарапайым (Cyclopes didactylus), су тышқаны (Neusticomys venezuelae), үлкен ақ қанатты тышқан (Diclidurus ingens) және үш түсті қанатты тышқан (Thyroptera tricolor) – бұл түрлер дельталық және Оңтүстік Ориноко биоаймақтарында кездеседі. Арая түбегін есепке алмай, биоаймақта тіркелген сүтқоректілердің арасында кәдімгі качикамо (Dasypus novencinctus), кучикучи (Potos flavus) және қызыл бұғы (Odocoileus virginianus) бар. Арая түбегін қоса есептегенде, қара түлкі (Cerdocyon thous), саванна қояны (Sylvilagus floridanus), қара шошқа (Coendu prehensilis), дасипрокта (Dasyprocta leporina), жалпы сүрегі (Sciurus granatensis) және кардон тышқаны (Leptonycteris curasoae) кездеседі. Көптеген сүтқоректілер – бұл көптеген өсімдіктерді тозаңдату және тұқымдарды таратуда маңызды рөл атқаратын тышқандар. Ахиэс Рио-Сан-Хуан ағысының батпақты жазығы дельталық жүйенің биоаймағының шағын бөлігін құрайды, онда сүтқоректілердің саны аз – барлығы 96, бұл ұлттық есептің 29,3% құрайды. Дегенмен, бұл жерде эндемик және эксклюзивті түр бар – дельталық дасипрокта (Dasyprocta guamara), ол Неотропикада кең таралған. Бұл аймақта үш жартылай сулы түр кездеседі: су егеуқұйрығы (Chironectes minimus), неотропикалық сусар (Lontra longicaudis) және алып сусар (Pteronura). Бұл манаттың (Trichechus manatus) таралуы үшін әлемдік маңызы бар аймақ, өйткені осы түрдің маңызды популяциялары осы жерде табылған.

The conditions that prevail in the area of the Paria Peninsula favor the presence of important bird species and subspecies new to science that live only inside the park, such as the colorful earwig hummingbird. Among the mammals are the white faced capuchin monkey and the spiny rat, as well as deer, foxes, spider monkeys and báquiros. In the Eastern Cordillera bioregion, where almost the entire state is included Sucre, except for the muddy plain, 125 species of mammals have been recorded, equivalent to 38.2% of the national total (20). The largest number of species is found in the evergreen and cloud forests. So far no endemics have been found, and many species are common also in other nearby and distant bioregions, as is the case with the bat black mastiff (Molossus sinaloe) also distributed in the Central Cordillera , the two fingered guava sloth (Choloepus didactylus), the dwarf anteater (Cyclopes didactylus), the common water mouse (Neusticomys venezuelae), the bat The Greater white bat (Diclidurus ingens) and the White winged sucker bat (Thyroptera tricolor), species located in the deltaic and southern Orinoco bioregions. Among the mammals reported in the bioregion, not including the Araya Peninsula find the common cachicamo (Dasypus novencinctus), the cuchicuchi (Potos flavus), the red deer (Odocoileus virginianus). Including the Araya Peninsula,
The common fox (Cerdocyon thous), the savannah rabbit (Sylvilagus floridanus), the common porcupine (Coendu prehensilis), the common picure (Dasyprocta leporina), the common squirrel (Sciurus granatensis) and the cardon bat (Leptonycteris curasoae). Most mammals are bats, which have an important role in the pollination of numerous plants and in the dispersal of seeds. The swampy plain of the Ajíes Río San Juan stream covers a small area of the bioregion of the deltaic system, where fewer mammals have been recorded, only 96, equivalent to 29.3% of the national total. However, there is an endemic and exclusive species, the Picure deltano (Dasyprocta guamara), with a wide distribution
in the Neotropics. In this area there are three semi aquatic species: the water opossum (Chironectes minimus), the neotropical otter (Lontra longicaudis), and the giant otter (Pteronura). This is an area of global importance for the distribution of the manatee (Trichechus manatus), since significant populations of this species have been found in the world.

Климат

Батыс жағалау аймағында жартылай құрғақ климат байқалады, Кумандағы орташа жылдық температура 24–26 °C, ал жауын-шашын мөлшері 375 мм. Арайя түбегі құрғақшылық және шөлділік жағдайлары тұрғысынан қатал климаттың өкілді аймағы болып табылады. Оңтүстік параллель аймақта жаңбырлы тропикалық саванна климаты байқалады, ол Кариб теңізіне қарай жағалаудың төбесіне дейін созылады. Карупанода орташа температура 26–35 °C, ал жауын-шашын 524–1046 мм аралығында өзгереді. Пария шығанағында орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 1200 мм-ден 2000 мм-ден астамға дейін артады, бұл орманды климатқа тән. Ішкі таулы аймақта тропикалық климаттың биіктеп орналасқан жерлерде басымдығын көрсететін бөлік бар.

Үкімет және саясат

Мемлекет саяси тұрғыдан автономды және Республиканың қалған бөлігімен тең дәрежеде. Өзінің басқаруын және мемлекеттік билік органдарын Сукре штатының Конституциясы арқылы ұйымдастырады, ол Заң шығарушы кеңес бекіткен және 2002 жылғы 13 қарашада Сукре штатының арнайы ресми газетінде, № 742-де жарияланған.

Атқарушы билік

Оның құрамына Сукре штатының губернаторы және мемлекеттік хатшылар тобы кіреді. Губернатор халықтың тікелей және құпия дауыс беруі арқылы төрт жылға сайланады, сондай-ақ бірдей мерзімге қайта сайлану мүмкіндігіне ие, ол штаттық басқаруды жүзеге асырады. 1989 жылдан бері Сукре штаты губернатор сайлайды, оған дейін губернаторлар Ұлттық атқарушы органдармен тікелей тағайындалатын. Қазіргі штаттық үкіметке 2017–2021 жылдарға сайланған PSUV өкілі Эдвин Рохас жетекшілік етеді. Басқа штаттардағы сияқты, Сукре штатының үкімет құрылымы Конституцияда – штаттың жоғары заңында белгіленген.

Заң шығарушы өкілеттік

Сукре штатының заң шығару өкілеттігі штаттың Заң шығару кеңесіне жүктеледі, оның мүшелері халықтың тікелей және құпия дауыс беру арқылы әр төрт жыл сайын сайланады және штаттың және оның муниципалитеттерінің халқының пропорционалдық өкілдігі жүйесінде екі мерзімге қайта сайлануға құқылы. Штатта он бір аймақтық заң шығарушы бар. Штаттың заң шығару органы – Заң шығару кеңесі (Consejo Legislativo). Ол штаттың бюджет заңын қабылдау өкілеттігіне ие. Венесуэланың басқа 23 федералдық бірлігі сияқты, штат өзінің полиция күштерін ұстап тұрады, олар Венесуэла Ұлттық полициясы және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен күштіленеді және толықтырылады.

Экономика

Мемлекет экономикасы балық аулауға негізделген, ол елдегі балықтың басты өндірушісі болып табылады. Шындығында, ұлттық өндірістің шамамен 50% осы штатқа тиесілі және сардина, тунец, скумбрия, мулет, групер, креветка, лобстер сияқты өнімдерді қайта өңдейтін өнеркәсіпке қажетті шикізаттың 95% көлемін қамтамасыз етеді. Елдің балық аулау және қолөнер флотының шамамен жартысы осы штат таралған. Ауыл шаруашылығы мен туризм де маңызды, бірақ Венесуэладағы ең танымал туристік орындардың бірі – Мочима ұлттық паркі, ол Венесуэланың Ансоатеги және Сукре штаттарымен ортақ қорғалатын аймақ. Бұл парк – бірегей жер, онда паркті құрайтын көптеген кішкентай аралдар мен тізбек аралдар бар, сонымен қатар оның бүкіл аумағында бай флора мен фауна кездеседі. Парк – венесуэлалықтар мен шетелдіктер арасында кең танылған тамаша туристік орын. Балық аулау саласында ең ірі штаттардың бірі – Сукре штаты, оның үлесі зор. Осымен қатар, ең көп өнім беретін штаттардың ішінде – Нуэва-Эспарта және Фалькон штаттары да бар.

Ресурстар

Балықшылар: Туна, сарқырама, сардина және тағы басқалар. Өсімдік ресурстары: Какао, кофе, қант қамысы, алоэ және тағы басқалар. Орман ресурстары: Кәдімгі ағаш, емен, харап, және тағы басқалар. Кен ресурстары: Күкірт, газ, мұнай, тұз және тағы басқалар. Энергия ресурстары: Сукре штатында геотермальдық энергия көздерінің бар екені анықталды (алғашқы жуықтама бойынша 150 МВт) сондай-ақ жел энергиясы да бар.

Көлік

Сукре штатына кіру 9 тас жол арқылы батыстан шығысқа қарай жасалады, ол Каракас, Барселона және Пуэрто-Ла-Крус қалаларын Сукре штатындағы Кумана, Касанай, Карупано, Эль-Пилар және Гуирия қалаларымен байланыстырады. 10-шы тас жол арқылы солтүстік-оңтүстік бағытта Матурин және Пуэрто-Ордас қалаларымен байланысады, олар Монагас штатының астанасы және Боливар штатының бас қаласы болып табылады. Штатта екі ұлттық әуежай бар: Кумана және Карупано. Гуирияда тағы бір әуежай орналасқан, ол 2005 жылы қолданыстан шығып, тек тікұшақтарға отын құю пункті ретінде жұмыс істеді. Кумана қаласындағы Пуэрто-Сукре Маргарита аралымен теңіз байланысының үш нүктесінің бірі болып табылады, ал қалған екеуі Ла-Гуаира және Пуэрто-Ла-Крус қалаларында орналасқан. Осы теңіз терминалынан Маргарита аралындағы Пунта-де-Пиедрас және Сукре штатының солтүстік-батыс жағында орналасқан Арайя қаласына паромдар мен басқа да кемелер келіп-кетіп тұрады. Тағы бір паром қызметі Гуириядан Тринидад, Сент-Винсент, Барбадос және Сент-Люсия бағыттарына қатынайды.

Гастрономия

Сукрендегі гастрономияға Тринидад және Францияның көрші аралдан келген иммигранттар мен корсикалықтар арқылы әсер еткен. Осылайша, Calalú de Paria және Grouper corbullón сияқты ерекше тағамдарды табуға болады, олардың атауы француздық сорпаның "бульон" терминінен шыққан. Олар қымыз, қант, қант қызылшасы, даршын және жеміс шырынынан жасалған Куманез гофиосымен, chorizo carupaneroмен, банан мен кокос паштетімен (банан және кокос желесімен толтырылған бидай ұнынан жасалған пісірілген нан) және тағы да басқаларымен танымал. Шығыс аймақтағы зези емпанадасы мен балық сорпасы да бар. Сонымен қатар, бүкіл солтүстік-шығыс аймағынан және Гвианадан, мысалы, маниок сияқты ингредиенттерді де кездестіруге болады. Үндістандық талькаридің ерекше маңызы бар, ол Тринидад аралының жақындығына байланысты Пария шығанағын кесіп өтіп келген. Гюирияда үнді жұмысшыларының көмегімен дайындалған талькаридің даңқы бар. Тауық немесе ешкі еті, дұрыс маринадталған.