Кіріспе

Трухильо штаты (ағылш. Trujillo State) — Венесуэланың 23 штатының бірі. Оның астанасы Трухильо қаласы, ал ең ірі қаласы Валера. Штат 20 муниципалитетке және 93 приходқа бөлінген. Трухильо штатының жалпы ауданы және 2011 жылғы халық санауы бойынша 686 367 адам тұрады.

Испан отарлауы

Трухильо қаласы 1557 жылы конкистадор және капитан Диего Гарсия де Паредес құрды, ол Испанияның Эстремадура аймағындағы оның туған және есімдес қаласының құрметіне осылай атады. Куикас үндістерінің қарсылығы мен табиғи апаттар салдарынан елді мекендік орын өзгертілді, бірақ 1570 жылдың 27 қазанында қала соңғы рет Трухильо де Нуэстра Сеньора де ла Паз деген уақытша атаумен орналастырылды. Ол өз жерлерін қорғаған жергілікті халықтың қаһарлы қарсылығынан туындаған көптеген негіздерінің арқасында «Портативті қала» деп те белгілі. 1676 жылдың 31 желтоқсанында Маракайбо (Венесуэла провинциясынан бөлінген) және Мерида Ла Грита бір үкімет құрамына бірікті, оның құрамына қазіргі Трухильо штаты да кірді, ол Мерида-дель-Эспириту-Санто провинциясы (астанасы Меридада) деп аталды және Богота Аудиенциясына бағынышты болды. 1677 жылы француз қарақшысы Мишель де Гранмонт Маракайбо көлінің шығыс жағалауындағы Маракайбо мен Гибралтар қалаларын басып алғаннан кейін Трухильо қаласын тонады. 1678 жылы губернатор Хорхе де Мадурейра астананы Меридадан Маракайбоға көшіріп, провинцияның атын Маракайбо провинциясы деп өзгертеді. 1777 жылдың 8 қыркүйегінде король Карлос III корольдік жарлық арқылы Венесуэланың генерал-капитандығын құрды, оның құрамына айналасындағы провинциялар да кірді, олар «үкіметтік және әскери салаларда» оның юрисдикциясына бағынды және осы провинциялардың губернаторларына генерал-капитанға «бағынуға» және «оның бұйрықтарын орындауға» бұйрық берді. Кумана, Маракайбо, Гуаяна, Тринидад және Маргарита провинциялары Жаңа Гранада вице-корольдігінен бөлініп, Венесуэла провинциясымен біріктірілді. Сонымен қатар, Маракайбо мен Гуаяна провинциялары Богота Аудиенциясының юрисдикциясынан Санто-Доминго Аудиенциясына, оған қалғандары да бағынды. 1786 жылға дейін ол Каракас провинциясының құрамында болды, содан кейін Маракайбо провинциясының ажырамас бөлігіне айналды. 1786 жылдың 15 ақпанындағы корольдік жарлық Трухильо қаласын Каракас губернаторлығынан Маракайбо губернаторлығына ауыстыруды бұйырды. Сол құжатта Баринас қаласы Маракайбодан бөлініп, жеке провинция ретінде бекітілді.

19 және 20 ғасырлар

1810 жылы Трухильо қаласы мен ауданы Маракайбо провинциясынан бөлініп, жаңа провинция құрды, ол 1811 жылы Венесуэла Тәуелсіздік Декларациясына қол қойды. 1813 жылдың 15 маусымында Азат етуші Симон Боливар, таңғы сағат 3:00-де Трухильо қаласында испан және канариялықтарға қарсы соғыс жариялайтын Декретке қол қойды, олар азаттық алғанға дейін соғыс жалғасты. Бұл Трухильоны Венесуэла тарихында және Тәуелсіздік соғысында маңызды қалаға айналдырды. 1813 жылдың 2 шілдесінде полковник Хосе Феликс Рибас басқаратын патриоттар Никитао шайқасында роялисттерді жеңді. 1820 жылдың 27 қарашасында Санта-Ана-де-Трухильо қаласында Симон Боливар мен капитан-генерал Пабло Морильо соғысты тоқтату және соғыс ережелерін реттеу туралы келісімге қол қойды. Осы келісімдер арқылы өлімге дейін соғыс ресми түрде тоқтатылды, алты айлық тыныс бітісі келісілді және бұл Испания тәжі үшін Ұлы Колумбияны де-факто мойындау болды. Венесуэла 1830 жылы Ұлы Колумбиядан бөлінгеннен кейін Зулия департаменті Маракайбо провинциясы болып қайта аталды. Мерида және Коро провинциялары бірден бөлініп, провинция тек Зулия және Трухильо бөлімдерінен құралды. 1831 жылы Трухильо провинциясы Маракайбо провинциясынан бөлініп құрылды, ол тек Зулия бөлімінен тұрды. Трухильо штаты 1863 жылы құрылды, Хуан Висенте Гомес үкіметі кезінде, ол Циприано Кастродан кейін тағы штаттар құрды. 1859 мен 1864 жылдар аралығындағы Федералды соғыс кезінде штат екі фракцияға бөлінді: Яхо консерваторлары және Сантьяго либералдары. 1863 жылы штат Трухильо ретінде құрылды, ол 1810 жылы құрылған бұрынғы Трухильо провинциясынан тұрды, оған 1856 жылы берілген аумақтар кірді: Трухильо, Эскуке, Боконо және Караче. Сол жылы ол Лос-Андес Егеменді Штаты деп аталды, бірақ 1864 жылғы Конституция оны Трухильо штаты деп мойындады. 1881 жылы ол Мерида және Тачирамен бірге Лос-Андес Ұлы Штатының құрамына кірді. 1887 жылы Ла Сейба порты Gran Ferrocarril La Ceiba Sabana de Mendoza темір жолының жұмысын бастауымен маңызды болды, ал кейін 1895 жылы Мотатанға дейін ұзартылды. 1898 жылы ол бөлініп, қайтадан Трухильо штаты ретінде ұйымдастырылды, 1899 жылы жаңа Конституция қабылдады; осы атаумен ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Темір жол 1925 жылы Трансандина тас жолының ашылуымен және Венесуэладағы кофе өндірісінің азаюымен маңыздылығын жоғалта бастады. Президент Хуан Висенте Гомес кезінде Трухильо халқының көп бөлігі шетелдік саудагерлерден тұрды, бірақ оның құлауынан кейін мәдени дамуы басталды. Куикас кешені (Ateneo de Trujillo) – осы үдерістің мысалы, біртіндеп халық қалаға және штаттың астанасына айналды. Басқа қалалардың ішінде ең маңыздылары – Боконо және Валера, екеуі де туристерді қызықтыратын маңызды орындар.

География

Трюхильо штаты негізінен таулы, өйткені оның оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына қарай Анд таулары созылып өтеді, сонымен қатар оның төбелері мен жазықтары да бар. Анд таулары мұнда үш тармаққа бөлінеді, оларды Мотатан және Боконо аңғарлары айырып тұрады. Штаттың ең биік нүктесі – 4006 метрлік Тета-де-Никитао тауы. Жазықтарға Саванас-де-Монай және Эль-Кенизо жазықтары жатады. Маракайбо көлінің жағалауы батпақты. Трюхильо штаты Анд штаттарының арасындағы ең кішісі, сонымен қатар абсолютті халық саны бойынша ең азы, бірақ оның халқының тығыздығы Мерида штатынан жоғары. Ол Венесуэланың батыс бөлігінде орналасқан.

Көңіл көтеру

Рельефтің сипаты тіктепті, себебі ол Венесуэла Анд тауларында (Сьерра-де-Мерида) орналасқан, ол үлкен Анд тауларының бір бөлігі. Дегенмен, Маракайбо көлінің ойысында кең жазық аймақ бар.

Климат

Климат тропикалық таулы, температура шамамен 20 °C мен 10 °C аралығында болуы мүмкін. Дегенмен, Монай сияқты температура 32 °C-қа жететін аймақтар бар, сондай-ақ Урданета, Боконо және Трухильо муниципалитеттерінің шекарасындағы Ричито сияқты парма аймақтарында орташа температура 4 °C-қа дейін төмендейді. Жер бедері жергілікті климаттың қалыптасуына жағдай жасайды, онда желдер маңызды рөл атқарады, солтүстік-шығыстан және шығыстан штатқа еніп келеді. Көптеген штат аумағында басым климат, Кеппен жіктелімі бойынша, саванналық климатқа (Aw) жатады, оның орташа жылдық температурасы шамамен 23,5 °C және жылдық жауын-шашын мөлшері 936 мм-ге дейін жетеді. Топырақтар Трюхильо штаты дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығымен байланысты болғанымен, ауыл шаруашылығына жарамды жер көлемі шектеулі. Бұл шектеудің маңызды факторы – үлкен таулы аймақтардың болуы. Алайда, Мемлекеттік басқару жоспарында штат аумағының 64,5%-ы белгілі бір деңгейде интенсивті ауыл шаруашылығы өндірісі жүргізуге қолайлы жағдайға ие екендігі, ал қалған 35,5%-ы табиғи қорғау өсімдіктерімен жабылғандығы көрсетілген. Интенсивті ауыл шаруашылығын дамыту ресурстарды сақтау шараларына бағынуы керек, сондықтан ауыл шаруашылығына жарамды жерлерді сақтаудың үш деңгейі ұсынылады: максималды, орташа және төмен, олардың әрқайсысы топырақ ресурсын қорғаудағы икемділіктің әртүрлі деңгейін көрсетеді.

Үкімет және саясат

Басқа штаттар сияқты, Трухильо штатының үкімет құрылымы Конституцияда белгіленген, ол штаттың ең жоғары заңы болып табылады.

Атқарушы билік

Оның құрамына Трухильо штатының губернаторы және үкіметтік функцияларды атқаруға оған көмектесу үшін ол таңдаған штат хатшыларының тобы кіреді. Губернатор халықтың тікелей және құпия дауыс беруі арқылы төрт жылға сайланады және 2009 жылдан бастап бір немесе бірнеше рет қайта сайлану мүмкіндігіне ие, осылайша бірдей мерзімге штат әкімшілігін басқарады. 1989 жылдан бері губернаторлар халықтың тікелей сайлауымен тағайындалады, қазіргі Трухильо үкіметіне Генри Рангель Сильва жетекшілік етеді.

Заң шығарушы билік

Мемлекеттік заң шығарушы орган – Трухильо штатының бірпалаталы Заң шығару кеңесі болып табылады, ол халықтың әр төрт жыл сайынғы жалпы, тікелей және құпия дауыс беру арқылы сайланады, және штаттың және оның муниципалитеттерінің халқының пропорционалдық өкілдігі жүйесінде, басқа да кезекті мерзімдерге қайта сайлану мүмкіндігімен. Штатта 9 заң шығарушы бар, олардың 1-і оппозициялық (UNT) партиясынан, ал 8-і үкіметтік (PSUV және UVE) партияларынан.

Трухильо полициясы

Венесуэланың тағы 23 федералдық бірлігі сияқты, штаттың да өз полиция күші бар, ол Ұлттық полиция және Венесуэла Ұлттық гвардиясымен қолдалады және күшейтіледі.

Демография

Трухильо штатының негізгі қалалары: Валера, штаттың экономикалық астанасы және сонымен бірге ең көп халқы бар қала (2015 жылы 165 848 тұрғын, ал Валера Карвахал жиынтығымен шамамен 200 000). Тағы бір маңызды қала – Боконо, штаттың халқы ең көп қалаларының бірі (127 420 тұрғын), ол агроөнеркәсіптік қала. Трухильо – штаттың саяси-әкімшілік орталығы, туризм және басқа да экономикалық салалар дамып жатыр. Басқа маңызды елді мекендер: Ла Пуэрта, Пампан – тарихи маңызы бар қала, Пампанито, Куикас, Санта-Ана-де-Трухильо, Караче – папелонның ірі өндірушісі, Бетихоке, Эскуке, Мотатан және тағы да басқалары, өңірлік мәдениеті дамыған қалалар. Штаттың негізгі және жалғыз порты – Маракайбо көлінің шығыс жағалауында орналасқан Ла Сейба.

Экономика

Мемлекет өзінің экономикалық қызметін негізінен ауыл шаруашылығына негіздейді, оны басқа маңызды салалар толықтырады. Мал шаруашылығы: Құс шаруашылығы, балық шаруашылығы, ірі қара мал, қой және шошқа шаруашылығы. Балық аулау: иттік балық, жылтыраған, коньки, бас және краб. Ауыл шаруашылығы өнімдері: Кофе, Камбур, қант қамышы, жүгері, картоп, банан, қызылша, юка және саңырауқұлақ, оның 40,000 кг-ы қазіргі уақытта Боконода өндіріледі. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығы саласында оннан астам (10) балық өсіру бірлігі дамып келеді, олар жыл сайынғы өндірістің жоғары деңгейін сақтайды. Боконо муниципалитетінде форель (50,000 кг/жыл); Андрес Белло муниципалитетінің El Jaguito аймағында тилапия (100,000 кг/жыл) және Труйльо муниципалитетінің El Corazón Moor, "El Riecito" аймағындағы жасанды көбею зауыты, оның форель шабақтарының өндірісі жылына 300,000 данаға жуық. Орман ресурстары: Кароб ағашы, Апамат, Гаттедо, Джабильо, Джоб, Робл, Вера және басқалары. Кен ресурстары: Маракайбо көлінде 20-ғасырдың басында мұнайдың табылуына қарамастан, Томопоро ауданындағы мұнай қызметі 1980-ші жылдары ғана басталды, TOM 1 ұңғымасы 1986 жылы бұрғыланды. 1999 жылы EXXON Mobil компаниясы TOM 7 ұңғымасын бұрғылап, күніне 16,000 баррель мұнай өндірді, нәтижесінде 2009 жылы 25 ұңғымадан тұратын алып кен орны табылды. Штат аумағында пайдаланылатын басқа кен ресурстарының ішінде - кремний құмы, әк тас, фельдспат, гранит және мика.

Ауыл шаруашылығы

Геологиялық, геоморфологиялық және климаттық факторлардың ұлы көптүрлілігі штаттың топырақтарының әртүрлі болуын анықтады, оның жалпы ауданының 39,36%-ын құрайтын 291 280 га ауыл шаруашылығы жері бар. Бұдан өзге, 55 110 га мал өсіруге (7,45%), 307 020 га ормандық өсімдіктерге (41,49%) және 86 590 га шаруашылықтың біріктірілген түріне (11,70%) бөлінген. Маракайбо көлімен шектесетін жазықта немесе «төменгі аймақта», атап айтқанда Андрес Белло, Ла Сейба, Сукре, Боливар және Монте Кармело муниципалитеттерінің аумағында, сондай-ақ Монай жазығында (Пампан муниципалитеті) ең үлкен үлес орын алады. Бұл астық, майлы дақылдар, түбір жемістер мен көкөністер, бақша өсімдіктері және/немесе жеміс ағаштарын өсіруге жарамды шамамен 200 000 га жерді қамтиды. Елдегі ең көне суару жүйелерінің және ауыл шаруашылығы қоныстарының бірі – Эль-Сенизо осы аймақта салынды және даму бағдарламалары іске асырылды. Ол сондай-ақ Агуа-Сантаның өнеркәсіптік аймағындағы жазықта орналасқан, оның атауы Каус-Покомен бірдей, мұнда жеміс ағаштары, астық дақылдары және маңызды мал шаруашылығы бар. Агуа-Виваның солтүстігінде және шығысында орналасқан Монай жазығында қант құмырасы өндірісі Ла Пастора электр стансасына жақындығы және топырақтың агрономиялық жағдайларының арқасында үлкен бәсекеге қабілеттілікке ие.

Ұлттық парктер

Генерал Круз Каррильо ұлттық паркі (Гуарамакал паркі) – Гуарамакал тауларында орналасқан, бұлтты ормандар мен жайылымдардан тұратын, антропогендік әсері аз қызықты экожүйе. Ол 1988 жылғы 25 мамырдағы №2170 қаулыға сәйкес, оның экологиялық маңызын қорғау және айналасындағы елді мекендерді сумен қамтамасыз ету, сондай-ақ Боконо-Тукупидо су электр станциясын дамыту мақсатында құрылған. Парк Трухильо және Португеза штаттарының құзыретінде орналасқан; жалпы ауданы 210 км², оның 193,11 км² Трухильо штатының үлесіне тиесілі. Динира ұлттық паркі 1988 жылғы 30 қарашадағы №2564 қаулыға сәйкес Лара штатындағы Токуйо өзенінің, Португеса штатындағы Чабасквен және Боконо өзендерінің, Трухильо штатындағы Караче өзенінің жоғарғы ағысын қорғау, сондай-ақ адамдарды, ауыл шаруашылығын және биологиялық әртүрлілікті қамтамасыз ету үшін қажетті су ресурстарын сақтау мақсатында құрылған. Парк штаттың солтүстік-шығысында, Лара және Португеса штаттарымен шекарада орналасқан, олармен бірге 453,28 км² аумақты құрайды, оның тек 97,41 км² Трухильо штатына тиесілі. Сиерра-де-Ла-Кулата ұлттық паркі (Меридиандық табиғатты қорғаушы Антонио Хосе Узкатегидің құрметіне аталған) 2004 км² аумақты алып жатыр, оның 106 км² Трухильо штатының, ал қалғаны Мерида штатының құзыретінде. Ол 1989 жылғы 7 желтоқсандағы №640 қаулыға сәйкес аймақтағы өсімдік формацияларын, экологиялық процестерді, биологиялық түрлерді және физикалық ерекшеліктерді сақтау, сондай-ақ Чама, Мукухун, Капас, Мотатан, Тукани және Санто-Доминго өзендерінің жоғарғы ағысын кешенді түрде қорғау, адамдардың тұтынуына, суаруға және гидроэлектроэнергияға арналған тұрақты және сапалы сумен қамтамасыз ету мақсатында құрылған.

Спорт

Бұл аймақтағы ең танымал спорт түрі – футбол, бұл Венесуэланың басқа Анд штаттарында, мысалы Тачира немесе Меридадағы жағдайға ұқсас. Ең көрнекті команда – Венесуэланың бірінші лигасынде ойнайтын «Трухильянос» футбол клубы. Олардың базасы Хосе Альберто Перес де Валера Олимпиадалық стадионында орналасқан. Осы стадионда үшінші лигада ойнайтын, әлдеқайда кіші «Сомос Эскуке» футбол клубы да өз ойындарын өткізеді. Штатта спортты дамытумен айналысатын ұйым – «Индет» деп аталатын Трухильо штатының спорт институты, ол Валера муниципалитетіндегі Сан-Луис қаласындағы «Рикардо Салас» жабық спорт залы (Гимназио Кубиерто "Рикардо Салас") сияқты басқа да нысандарды басқарады, бұл зал баскетбол, волейбол немесе футзал сияқты спорт түрлеріне жарайды. Басқа нысандардың ішінде: Сан-Луис бейсбол стадионы, Луис Лорето Лира спорт орталығы, «Кармания» мәдени кешені, Мендоса Фриядағы Висенте Лагуна велодромы, «Регуло Хименес» күрес залы, «Ана Де Марчанди» гимнастика залы, «Нестор Росалес» таэквондо залы, «Ромуло Рамирес» футзал залы және «Алисия Нава» Олимпиадалық жүзу бассейні бар.