Кіріспе

Сидней, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралиядағы жергілікті аудан – Circular Quay. Бұл – порты, бұрынғы жүк порты және қазіргі халықаралық жолаушылар терминалы, қоғамдық алаң, туристік аймақ, тарихи ескерткіштер аймағы және көлік түйіні. Circular Quay Сиднейдің орталық бизнес ауданының солтүстік жиегінде, Сидней шығанағында, Беннелон Пойнт пен Рокс арасында орналасқан. Бұл Сидней қаласының жергілікті басқару аймағының бір бөлігі. Circular Quay аймағы туристер арасында танымал және жаяу жолдары, жаяу жүргіншілерге арналған сауда орталықтары, саябақтар мен мейрамханалардан тұрады. Мұнда паром аялдамалары, автобус аялдамалары және теміржол станциясы бар. Көбінесе "Сиднейдің қақпасы" деп аталатын бұл аймақтан Сидней портының көпірі мен Сидней опера театрының әдемі көріністері ашылады, сонымен қатар Жаңа жылдық салтанаттық отшашуды тамашалауға танымал орын.

Жергілікті тарих

Аборигендер "Circular Quay" жерін "Warrung" деп атаған, яғни "кішкентай бала" деген мағынаны білдіреді. Қазір Сидней деп белгілі болған аймақты алғашқы мекендегендер – Австралияның аборигендері. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, олар Сиднейде және оның төңірегінде кем дегенде 30 000 жыл өмір сүрген. Сиднейдің батысындағы Парраматада жүргізілген археологиялық қазбалар нәтижесінде аборигендердің ағаш көмірін, тас құралдарын және, мүмкін, ежелгі от орындарын пайдаланғаны анықталды. Сиднейдің батыс жағындағы Пенрит қаласының жанындағы Кранбрук террассаларының құмды шөгінділерінен 45 000-50 000 жыл бұрынғы көптеген аборигендерге тиесілі тас құралдар табылды. Британдықтар келгенге дейін Сидней аймағында 29 тайпадан құралған 4 000-нан 8 000-ға дейін жергілікті тұрғындар болған. Порт-Джексоннан Питершемге дейінгі Сидней шығанағын Кадигал тайпасы мекендеген. Эора – Сидней ауданының жағалауын мекендеген аборигендер. Эора деген сөз "мұнда" немесе "осы жерден" дегенді білдіреді және жергілікті аборигендер британдықтарға өздерінің қайдан келгенін түсіндіру үшін қолданған. Кадигал тобы – Сиднейдің Орталық іскерлік ауданының (CBD) дәстүрлі тұрғындары, олардың аумағы Порт-Джексонның оңтүстігінен Оңтүстік Мүйісінен Питершемге дейін созылған.

Колониялық қоныстану

Сидней шығанағы, онда Циркулярлық кей орналасқан, 1788 жылғы 26 қаңтарда Порт-Джексонға Бірінші флоттың алғашқы қону орны болды. Губернатордың уақытша шатыр үйі шығанақтың шығыс жағында орнатылды, ал батыс жағалау ерте мекеннің орталығына айналды. Бұл Сидней қаласының өсуіне бастама болған орталық нүкте болды. Сидней шығанағының жағалауындағы алғашқы кемежай шамамен 1792 жылы салынған. 1802 жылы ол колонияның алғашқы қоғамдық кемежайы – «Оспиталь кемежайы» деп аталған ағаштан жасалған кемежаймен алмастырылды (кейіннен Король кемежайы және Королева кемежайы деп қайта аталды). 18 ғасырдың соңындағы шотланд конституциялық реформаторы Томас Мьюр бүлік қозғады деген айыппен Сиднейге жер аударылып, қазіргі Циркулярлық кейде коттедж салды. Томас Мьюр 1796 жылы американдық «Оттер» бригімен колониядан қашып кетті. Колонияның алғашқы жылдарында шығанақтың шығыс жағы көбінесе адамдарсыз болды; аты аңызға айналған тұрғыны – Беннелонг болды, оның құрметіне жақын орналасқан Беннелонг нүктесі мен Беннелонг үйлері аталды. 19 ғасырдың басында Циркулярлық кейдің бүкіл шығыс жағалауы Губернатордың иелігіне кірді, бірақ жағалау бойында белгілі бір коммерциялық белсенділік дамыды. Батыс жағалау, қазір «Тастар» деп белгілі болған алғашқы мекендемеге жақын болғандықтан, көбірек қыбыр-жылды болды. Cadman's Cottage – 1816 жылы үкіметтік қайықшылар мен олардың экипаждары үшін салынған, қайта құруға дейін Циркулярлық кейдің табиғи батыс жағалауының орналасқан жерін көрсететін ғимарат. Комиссариат дүкендері (1809 жылы салынған) және Австралияның алғашқы теңіз доктары да батыс жағалауда орналасқан. Теңіз доктары 1818–1822 жылдары Губернатор Маккуори басшылығымен кеңейтіліп, төрт жөндеу доктары салынды.

Жұмыс порты

Сырдарапты кеменің құрылысы 1837-1844 жылдары Сидней шығанағының оңтүстік бөлігін жасанды жағалаумен қайта құру арқылы жүргізілді. Сидней шығанағының батыс жағында орналасқан Танк ағысының сағасы толтырылды. Порт бастапқыда "Жартылай шеңберлі кемен" деп аталды, бұл кеменнің нақты пішіні болған. Атауы ыңғайлы болу үшін қысқартылды. Оңтүстік жағалауда кемежайлар салынды. Сиднейдің орталық порты ретінде Сырдарапты кеменің мәртебесін көрсететін Кеден үйі 1844-1845 жылдары оңтүстік жағалауда салынды. Сырдарапты кемені салу кезінде, бұғаздың шығыс жағы карьер ретінде пайдаланылды және құрылыс жұмыстары жүргізілді. Губернатордың резиденциясы 1840 және 1850 жылдары төбеге қазіргі Үкімет үйіне көшірілгеннен кейін, Маккуори көшесі губернатордың домені арқылы солтүстікке қарай Форт Маккуориге дейін кеңейтілді. Бұл көше мен жағалау арасындағы аумақтың коммерциялық жұмыс кемежайларына айналуына әкелді, онда жүн саудасы басым болды, ал көшенің шығыс жағы Доменнің бөлігі болып қалды. Маккуори көшесінің бұл бөлігі "жүн қоймасы" деп аталды, бұл кемелерге оңай ауысуға мүмкіндік берді. Трамвайлар Орталық стансадан Кастлереаг көшесімен Сырдарапты кеменге дейін және Питт көшесіне үлкен сағат тіліне қарсы айналымда жүрді. Көп жылдар бойы Сырдарапты кеменнен 27 тұрақты рейс жұмыс істеді. 1936 жылдан бастап, Сырдарапты кеменің сыртқы көрінісі темір жол виадугының құрылысымен, кейіннен виадуктен жоғары көтерілген Кахилл автожолымен, бұғаздың оңтүстік жағалауы арқылы күрт өзгерді. Сырдарапты кемен темір жол станциясы 1956 жылы 20 қаңтарда ашылды және Кахилл автожолы ресми түрде 1958 жылы 24 наурызда ашылды.

Құрылыс құрылыстары

Виадуктың құрылысы оңтүстік-батыс жағалаудағы бұрынғы Теңіз қызметтері басқармасының ғимаратын бұзуға әкелді. 1940 жылы солтүстікке қарай жаңа ғимарат салынды, ол бүгінде Заманауи өнер мұражайы болып табылады. Одан әрі солтүстікке қарай, 1958–1960 жылдары кемемен келетін жолаушылар санының артуына байланысты Сидней шығанағы жолаушылар терминалы салынды. Ғимарат 1988, 2000 және 2014 жылдары жаңартылды. Үлкен лайнерлер мен круиздік кемелер көбінесе осы жерге тоқтайды, олардың үлкендігі шығанақтың көрінісін басып озады. Шығыс Айналмалы құрылысы 1950 жылдары жүн сақтау қоймаларын модернистік коммерциялық ғимараттармен алмастыру арқылы қайта жаңартылды. Сиднейдегі ғимараттардың биіктік шегі 1959 жылы көтерілді, және Сиднейдің алғашқы көкжайлары Circular Quay төңірегінде салынды. 1962 жылы аяқталған Оңтүстік жағалаудағы AMP ғимараты сол кезде Сиднейдегі ең биік ғимарат болды. 1973 жылы Сидней опера театры Сидней шығанағының солтүстік-шығыс жағында аяқталды. 1971 және 1989 жылдар аралығында Colonial Mutual Life компаниясы Circular Quay бойындағы жерді кең ауқымды дамыту үшін сатып алды. Алғашқы жоба елде, соның ішінде премьер-министр Пол Китингтің араласуы және халықаралық деңгейде маңызды дау тудырды. 1992 жылы жаңартылған жобада дамытушы ғимараттың биіктігін төмендетіп, халыққа қолжетімді болуы үшін галерея жасады, бұл дамудың жағалауға қарай кеңеюіне мүмкіндік берді. Нәтижесінде Bennelong Apartments (сыншылар "Тостер" деп атаған) пайда болды, және оның орналасуы және Сидней опера театрының негізгі жаяу жолынан көрінісін жасыруы үшін сынға ілікті. 2019 жылы аймақта жеке секторда бірнеше жылжымайтын мүлік дамыту жобалары жүргізілуде, олардың ішінде: AMP Capital-дың Quay Quarter Sydney, Opera Residences, Yuhu Group-тың One Circular Quay, Lendlease-тың Circular Quay Tower және Pontiac Group-тың Sandstone Hotels. Сонымен қатар, Сидней опера театры ашылғанынан бергі ең ірі жаңарту жобасын жүзеге асыруда.

Көлік

Циркулярлық Кей – Сиднейдің маңызды көлік торабы, үлкен паром, теміржол және автобус алмасу пунктері орналасқан. Кейхилл экспрес-жолы – кейдің ерекше белгісі, ол шығыстан басталып, жоғары орналасқан теміржол стансасынан өтіп, батыста Сидней портының көпіріне қосылады. Халықаралық кемелер колонияның алғашқы жылдарынан бері Циркулярлық Кейге тоқтаған. Шетелдік жолаушылар терминалы – Сиднейдің көлік инфрақұрылымының маңызды бөлігі, круиздік кемелерге, мұхит лайнерлеріне және олардың жолаушыларына қызмет көрсетеді. Циркулярлық Кей теміржол стансасы – Сити Циркліндегі жер үстінде орналасқан жалғыз станса. Алаң паром терминалына қарап тұрады, Сидней портының, соның ішінде көпір мен Опера үйінің көрінісін ұсынады. Паром кешенінде бес жолаушылар паром терминалы бар, бұл Мортлейк пен Путни арасындағы Мортлейк паромынан басқа, Сидней порты мен Параматта өзеніндегі барлық қоғамдық паром бағыттарының соңғы аялдамасы болып табылады. Бұрын Циркулярлық Кей үлкен трамвай терминалы және алмасу пунктері болған. Сиднейдің көптеген автобус бағыттары бұрынғы трамвай желілерін ұстанғандықтан, Альфред көшесіндегі трамвай терминалы көптеген автобус бағыттары үшін маңызды автобус терминалына айналды. 1995 жылдың наурыз айында Циркулярлық Кейдің шығыс жағындағы автобустар тоқтау алаңы ретінде пайдаланылатын жол жабылып, жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдырылды. 2015 жылдың қазан айында Орталық қалалық аймақ автобус қызметтерін қайта құру Циркулярлық Кейге қызмет көрсететін автобус бағыттарының санын азайтты. 2019 жылы Орталық қалалық аймақ және Оңтүстік-Шығыс жеңіл теміржолы Кингсфорд пен Рэндвикке Альфред көшесіндегі терминалмен ашылды.