Кіріспе
Құс түрі – Ортақ тігінші құс (Orthotomus sutorius) – тропикалық Азияда кездесетін әнші құс. Жапырақтарды бір-біріне "тігіп" жасалған ұясымен танымал, ал Рудард Киплингтың "Ормандар кітабында" оны Darzee деп бейнелеген. Қалалық бақшаларда жиі кездеседі. Көбінесе өсімдіктер арасында жасырынатын ұялшақ құстар болғанымен, олардың дауысы жақсы естіледі және олардың бар екенін көрсетеді. Оларды тік, ұзын құйрығы, денесінің жоғарғы бөлігінің жасыл реңі, ал маңдай және басы қызыл қоңыр түсті қауырсындарымен тануға болады. Бұл қос қанатты құс көбінесе ашық далаларда, бұталы жерлерде, орман шеттерінде және бақшаларда кездеседі. Тігінші құстар өздерінің ұя салу әдісіне байланысты осылай аталады. Үлкен жапырақтың шеттері тесіліп, өсімдік талшықтарымен немесе өрмек торымен тігіліп, ішіне нақты ұя салынған бесік жасалады. Пәнджаб тігінші құстары жылтыр қызыл жұмыртқалар туады, бірақ мал азырақтау үшін пайдаланылатын егістіктерге жұмыртқа салғандықтан 1975 жылға қарай жойылып кетті.
The common tailorbird (Orthotomus sutorius) is a songbird found across tropical Asia. Popular for its nest made of leaves "sewn" together and immortalized by Rudyard Kipling as Darzee in his Jungle Book, it is a common resident in urban gardens. Although shy birds that are usually hidden within vegetation, their loud calls are familiar and give away their presence. They are distinctive in having a long upright tail, greenish upper body plumage and rust coloured forehead and crown. This passerine bird is typically found in open farmland, scrub, forest edges and gardens. Tailorbirds get their name from the way their nest is constructed. The edges of a large leaf are pierced and sewn together with plant fibre or spider silk to make a cradle in which the actual nest is built. Punjab tailor birds produce shiny red eggs, but became extinct around 1975 due to laying their eggs in fields used to grow fodder crops.
Таксономия және жүйелеу
Суториус ғылыми атауы "жөндеуші" емес, "аяқкиімші" дегенді білдіреді, ал ортотомус "түзу кесу" дегенді білдіреді. Оның Оңтүстік Азия мен Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған ареалында бірнеше түршелер танылған. O. s. sutorius: Шри-Ланканың жазықтары
O. s. fernandonis: Шри-Ланканың таулы жерлері
O. s. guzuratus: Үндістан түбегі, Батыстан Пәкістанға дейін
O. s. patia: Непалдың Гималай етегінен Мьянмаға дейінгі Терай аймағы. O. s. patia-ның шағын популяциясы солтүстік Шығыс Гаттарда (Вангасара) да кездеседі.
O. s. luteus: Солтүстік-Шығыс Үндістанның төбелері
O. s. inexpectatus және O. s. maculicollis: Таиланд, Лаос және Вьетнам, Малайзия, Камбоджа және Вьетнам
O. s. inexpectatus және O. s. maculicollis: Оңтүстік-Шығыс Қытай, соның ішінде Хайнань аралы
O. s. longicauda: Вьетнамдағы Тонкин
O. s. edela: Ява
O. s. fernandonis: Highlands of Sri Lanka
O. s. guzuratus: Indian peninsula, West to Pakistan
O. s. patia: The Terai of Nepal along the Himalayan foothills until Myanmar. A small population of O. s. patia is also found in the northern Eastern Ghats (Wangasara). O. s. luteus: Hills of Northeast India
O. s. inexpectatus and O. s. maculicollis: Thailand, Laos and Vietnam, Malaysia, Cambodia and Vietnam
O. s. inexpectatus and O. s. maculicollis: South east China, including the island of Hainan
O. s. longicauda: Tonkin in Vietnam
O. s. edela: Java
Сипаттама
Жалпы тігішқұс – жарқыраған түсті құс, жоғарғы жағы ашық жасыл, ал астыңғы жағы қаймақ түсті. Олардың мөлшері мен салмағы әртүрлі болады. Оларда қысқа, дөңгелек қанаттары, ұзын құйрығы, күшті аяқтары және жоғарғы мандыбуласымен иілген өткір мүсігі бар. Олардың құйрығы тік және жиі қозғалады, сырт түрінен қарағанда қарғаға ұқсайды. Бас бөлігі қызғылт, ал жоғарғы жағы көбінесе зәйтүн жасыл түсті. Астыңғы жағы ақшыл. Еркек және ұрғашы құстар бір-бірінен ешқандай айырмашылықсыз, тек көктемде еркектердің орталық құйрық қауырсындары ұзын болады, бірақ бұл жыныстық ерекшелікті анықтау үшін қолданылған мұражай үлгілерінің деректерінің дұрыстығы күмәнді. Жастардың түсі солғын. Бұл екі жыныста да кездесетін қара пигментті және жалаңаш теріге байланысты, кейде қараңғы мойлық сияқты көрінеді.
Мінез-құлық және экология
Көптеген сарышаяндар сияқты, қарапайым тігінші құсы да жәндіктермен қоректенеді. Әні дауысты, түрлі популяцияларда әртүрлі болады. Екі буынды шақырулары жиі қайталанады.
Өсіру
Ұрықтану маусымы наурыздан желтоқсанға дейін, Үндістанда маусымнан тамызға дейін ең жоғары шарына жетеді, бұл жаңбырлы маусыммен сәйкес келеді. Шри-Ланкада негізгі ұрықтану кезеңдері наурыздан мамырға және тамыздан қыркүйекке дейін, бірақ олар жыл бойы көбейе алады. Атауы олардың ұя салу дағдысынан шыққан болса да, ұя бірегей емес және көптеген Приния құстарында да кездеседі. Ұя - терең тостаған тәрізді, жұмсақ материалдармен төселген және тығыз жапырақтардың арасына орналасқан. Ұяны ұстап тұрған жапырақтардың үстіңгі жағы сыртқа қаратылып, оны анықтауды қиындатады. Жапырақ шетіндегі тесіктер өте кішкентай, жапырақтардың сарғуына себеп болмайды, бұл жасыруға көмектеседі. Кейси Вуд зерттеген Шри-Ланкадағы ұяның ішкі қабаты Euphorbia, Ceiba pentandra және Bombax malabaricum түрлерінің түктерімен қапталған екені анықталды. Джердон құстың түйін салғанын жазған, бірақ түйіндер пайдаланылмаған. Вуд тігінші құстың ұя жасауда қолданатын процестерін тігу, бекіту, өру және төсеу деп жіктеді. Кейде ұя бір үлкен жапырақтан жасалады, оның жиектері біріктіріліп бекітіледі. Кейде бір бекіткіштен шыққан талшықтар көршілес тесікке созылып, тігіс сияқты көрінеді. Тігіс екі жапырақты тесіп, олардың арасынан талшықтарды өткізу арқылы жасалады. Талшықтар сыртқа қарай қабынып, іс жүзінде бекіткіштерге ұқсайды. Ұялардың көптеген түрлері бар, ал кейбіреулерінде жапырақтардың тірегі болмауы мүмкін. Бір бақылаушы құстардың қолжетімді мақтадан пайдаланбағанын айтса, екінші бақылаушы Эдвард Гамильтон Эйткен оларды жасанды мақта қолдануға итермелеген. Әдетте үш жұмыртқа туады. Инкубация кезеңі шамамен 12 күнге созады. Ата да, ана да балапандарды тамақтандырады. Жыртқыштардың (кеміргіштер, мысықтар, қара қасқа құстар, кесірткелер және басқа да жыртқыштар) шабуылынан жұмыртқалар мен балапандардың өлімі жоғары. Аталықтардың инкубация кезеңіндегі ананы тамақтандыратыны айтылады. Ұялар кейде Қайғылы Құмай (Cacomantis merulinus) паразиттерімен зарарланады. Дарзидің әйелі жарақаттанғандай түр көрсеткені айтылады, бірақ бұл мінез-құлық осы түрде белгілі емес. Упендракишор Рейдің бенгал тіліндегі балаларға арналған халық ертегілерінің классикалық кітабы түрдің жергілікті атынан, "тутун" сөзінен кейін "Тунтунир Бой" деп аталды.