Кіріспе

Джордж Ричард Москоне (/m//ə/'/s//k//oʊ//n//i/ məSKOHnee; 1929 жылғы 24 қараша – 1978 жылғы 27 қараша) – американдық заңгер және демократ саясаткер, 1976 жылғы қаңтардан 1978 жылғы қарашадағы қанымен өлтірілгенге дейін Калифорния штатының Сан-Франциско қаласының 37-ші мэрі болды. Ол "Халықтың мэрі" деп танылды, қалалық әкімшілікті және оның комиссияларын Сан-Францисконың көп түрлілігін көрсететіндей етіп ашты, афроамерикандықтарды, азиялық американдықтарды және геилерді тағайындады. Москоне 1967 жылдан мэр болғанға дейін Калифорния штатының сенатында қызмет етті. Сенатта ол көпшілік көшбасшысы болды. Москоне азаматтық прогрессивизмді қолдаушы ретінде еске алынады.

Ерте өмір

Москоне Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы Марина ауданындағы итальян-американдық анклавта дүниеге келді. Москонелер отбасы Пьемонт және Лигуриядан шыққан. Оның әкесі Джордж Джозеф Москоне, жақын жердегі Сан-Квентин түрмесінде түзету инспекторы, ал анасы Лена, күйеуінен ажырасқаннан кейін өзін және ұлын асырау үшін жұмыс істеген үй шаруасының иесі болған. Москоне кейін Калифорния университетінің Гастингс құқық мектебінде оқып, заңгер дипломын алды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызметтен кейін, Москоне 1956 жылы жеке практикасын бастады. Москоне Калифорния Демократиялық партиясының қатарында жылдам өрлеп, Сан-Францискодағы Бертон ағайындылары басқаратын прогрессивті саясаткерлердің бейресми одағымен жақын байланыс орнатты. Бұл одақ «Бертон машинасы» деп аталды және Джон Бертон, Филип Бертон және Ассамблея депутаты Вилли Браун кірді. Штат Сенатына сайланғаннан кейін көп ұзамай, Москоне партиясы тарапынан көпшілікке жетекші етіп сайланды. 1970 жылы ол 10-шы округке қайта сайланды, ал 1974 жылы Сан-Франциско және Сан-Матео округтерінің бір бөлігін қамтитын, жаңадан бөлінген 6-шы округке сайланды. Ол Калифорния студенттері үшін мектептегі түскі ас бағдарламасын, сондай-ақ губернатор Рональд Рейган қол қойған абортты заңдастыру туралы заң жобасын сәтті жақтады. 1974 жылы Москоне Калифорния губернаторы лауазымына үміткер болуды қысқа мерзімге қарастырды, бірақ Калифорнияның мемлекеттік хатшысы Джерри Браунның пайдасына қысқа уақыттан кейін бас тартты.

Сан-Франциско қаласының әкімі

1974 жылдың 19 желтоқсанында Москоун 1975 жылғы сайыста Сан-Франциско қаласының мэрі лауазымына үміткер болатынын жариялады. 1975 жылдың қараша айында өткен шайқаста Москоун бірінші орынды иеленді, консервативті қалалық кеңесші Джон Барбагелата екінші, ал кеңесші Дианна Файнштейн үшінші орынға түсті. Барбагелата өмірінің соңына дейін Халық ғибадатханасы Москонның атынан қаладан тыс жерлерден адамдарды автобустармен әкеліп, Сан-Францисконың қайтыс болған тұрғындарының есімдерімен бірнеше рет дауыс беру арқылы сайлауда кең ауқымды алаяқтық жасады деп мәлімдеді. Москоун марихуанаға қатысты жазаларды жеңілдету, аборт құқығын беру, мектептегі тамақтану бағдарламасын құру және содомияға қарсы заңдарды жою туралы заңдарды қабылдады. Халық ғибадатханасының жұмысы мен ғибадатхана мүшелерінің дауыстары Москонның жеңісіне үлкен үлес қосып, Москон ғибадатхана жетекшісі Джим Джонсты Сан-Франциско тұрғын үй комиссиясының төрағасы етіп тағайындады. Москонның мэр ретіндегі алғашқы жылы Сан-Франциско "Гиганттар" бейсбол командасының Торонтоға көшуіне қарсы тұрумен және аудандық сайлау жүйесін қолдау үшін қалалық референдум өткізумен өтті. Москон қалалық комиссиялар мен кеңестерге көптеген әйелдерді, гомосексуалдарды және этникалық азшылықтарды тағайындаған алғашқы мэр болды. 1977 жылы ол алғашқы лесбиянка Дел Мартинді және Кэтлин Хардиман Арнольдты, қазір Кэтлин Рэнд Ридті, алғашқы афроамерикандық әйелді Сан-Францискодағы әйелдер мәртебесі жөніндегі комиссияға (SFCOSW) комиссарлар етіп тағайындады. Москон сондай-ақ либералды Окленд полиция бастығы Чарльз Гейнді Сан-Франциско полиция департаментінің бастығы етіп тағайындады. Гейн (және тікелей Москон) полиция күшінің дискриминациялық қабылдау тәжірибесіне қарсы шағымданушылардың талабына келісім жасауды ұсынғаны үшін Сан-Франциско полиция қызметкерлері арасында өте жағымсыз болды. 1977 жылдың сәуір айында Москон Вашингтондағы шенеуніктерге қарсы тұрып, 100-ден астам мүгедек адамдардың азаматтық құқықтарын талап ету үшін Сан-Францискодағы Федералды ғимаратты 25 күн бойы басып алуын қолдады, бұл оқиға 504 отырысы деп белгілі болды. Федералды билік наразылық білдірушілерді аштықтан құтқаруды үміттене бастағанда, мэр оларға барып, портативті душ пен сүлгілер әкелуді ұйымдастырды. Москонның қолдауының арқасында басып алу сәтті аяқталды және кейіннен Мүгедектерге қатысты заңның (ADA) қабылдануына жол ашты. 1977 жылы Москон, Фрейтас және Хонгисто жеңілген Москонның қарсыласы Джон Барбагелата мен бизнес мүдделерінің қысымымен өткен қайта сайлаудан сәтті өтті. Бұл Москон үшін үлкен саяси жеңіс болды. Барбагелата саясаттан кетіп қалатынын мәлімдеді. Сол жылы Сан-Франциско сайлаушылары аудандық сайлау жүйесін қабылдады. Қаланың алғашқы аудандық сайлауы 1977 жылдың қараша айында өтті. Сайланғандардың арасында қаланың алғашқы ашық гей кеңесшісі Харви Милк, жалғыз ана және адвокат Кэрол Рут Сильвер, қытай-американдық Гордон Лау және өрт сөндіруші және полиция қызметкері Дэн Уайт болды. Милк, Сильвер және Лау Джон Молинаримен және Роберт Гонзалеспен бірге Москонның кеңестегі одақтастарын құрады, ал Дэн Уайт, Дианна Файнштейн, Квентин Копп, Элла Хилл Хатч, Ли Долсон және Рон Пелоси Москонға және оның бастамаларына қарсы тұру үшін біріккен оппозиция құрды. Файнштейн 6-5 дауыспен кеңесшілер кеңесінің президенті болып сайланды, Москонның жақтастары Лауды қолдады. Файнштейн мэр лауазымына екі рет жеңіліп, 1979 жылғы сайлауда Коппты Москонға қарсы қолдап, кеңеске қайта үміткер болмайтынына сендірілді.

Халық ғибадатханасын тексеруден бас тарту

1977 жылдың тамызында тұрғын үй комиссиясының төрағасы Джим Джонс бұқаралық ақпарат құралдарының қылмыстық құқық бұзушылықтарды тергеуінен кейін Jonestown-ға қашып кетті. Соған жауап ретінде Москоун өзінің кеңсесі Джонс пен Халық ғибадатханасын тергемейтінін мәлімдеді. Кейіннен Джонстаундағы жаппай өлтіру және өз-өзіне қол жұмсау оқиғасы Москоунның қайтыс болуымен бірге ұлттық жаңалықтарда басты орын алды. Оқиғадан кейін Храм мүшелері The New York Times газетіне Храмның Редвуд аңғарынан Сан-Францискоға сайлауға дауыс беру үшін мүшелерді "автобуспен" әкелгенін айтты. Бұрынғы Храм мүшесінің бірі олардың көпшілігі Сан-Францискода дауыс беруге тіркелмегенін, ал тағы бір бұрынғы мүше "Джонс сайлау нәтижесіне әсер етті" деді.

Құрлық

1978 жылдың соңында Дэн Уайт қадағалау кеңесінен қанағаттамады. Оның қанағаттамауы Москонға Уайттың орнын басушыны таңдауға мүмкіндік беретін еді, бұл кеңестің билік тепе-теңдігін Москонның пайдасына қарай жылжытуы мүмкін. Бұл мәселені түсінген консервативті көзқарастарды қолдаушылар мен полиция және өрт сөндіру қызметтерін біріктіруге қарсылар Уайтті шешімінен қайтуға көндірді. Уайт кейін Москоннан өзін бұрынғы лауазымына тағайындауын сұрады. Москон бастапқыда қайта қарастыруға ниет білдірді, бірақ либералды қалалық көшбасшылар, соның ішінде кеңесші Харви Милк, оған қарсы лобби жасады. Москон ақырында Уайтті тағайындамауға шешім қабылдады. 1978 жылдың 27 қарашасында, Москонның 49 жыл толуынан кейін үш күн өткен соң, Уайт Сан-Франциско қалалық әкімдігіне Москонмен кездесу үшін және тағайындалуына соңғы үмітін білдіру үшін келді. Уайт бас кіреберістегі металл іздегіштен қашу үшін әкімдікке жер асты терезесі арқылы тығырықтап кірді. Ол өзімен бірге ескі полиция револьверін алып келді. Москон жеке бөлмеде онымен сөйлесуге келіскенде, Уайт костюмінен тапаншасын шығарып, Москонды атып өлтірді. Содан кейін Уайт тапаншасын қайта зарядтап, қалалық әкімдік ішінде Милк кеңсесіне барып, оны да атып өлтірді. Қалалық кеңестің төрағасы Дианна Файнштейн қаланың жаңа мэрі болып ант берді және келесі жылдары Калифорнияның ең танымал саясаткерлерінің біріне айналды. Москонға арналған аза тұту рәсіміне алты мың адам қатысты, ол Киелі Мария соборында өтті. Дэн Уайт кейін бұрынғы полиция қызметкері болған полиция бөліміне өзінің ұсталуына келісті. "Твинки қорғанысы" термині осыдан кейін болған кісі өлтіру ісінде пайда болды. Уайт, өзінің ауыр депрессияға шалдыққандығын айтуының нәтижесінде, кісі өлтірудің жеңіл түрінен айыпталды, оның адвокаттары Уайттың Твинки және басқа да зиянды тағамдарды тұтынуы осының дәлелі екенін мәлімдеді. Уайтқа тағайындалған жұмсақ жазаға наразылық білдірген Сан-Франциско тұрғындары жаппай тәртіпсіздікке шықты, оның барысында ашуланған наразылар полиция машиналарын өртеп жіберді. Уайт түрмеден босатылып, көп ұзамай 1985 жылы өз-өзіне қол жұмсады.

Мұра

Москоун Калифорниядағы Кольма қаласындағы Holy Cross зиратында анасы Ленаның қасында жерленген. Сан-Францискодағы ең ірі конгресс орталығы және көрме залы – Москон орталығы оның құрметіне аталған. Москон мен Милк есімдерімен мектептер аталды: Джордж Москон бастауыш мектебі, Харви Милк бастауыш мектебі және Харви Милк жоғары мектебі. Москонның басты саяси мұрасы – Сан-Франциско қалалық әкімшілігін түрлі және инклюзивті орынға айналдыру, саяси тағайындаулар арқылы халықтың барлық топтарын, оның ішінде азшылықтар мен өсіп келе жатқан қауымдастықты ұсыну. Ескі саяси элита мен консерваторлардың қарсылығына қарамастан, және мэр Москон мен кеңесші Харви Милкке жасалған қос кісі өлтіруге қарамастан, екеуі де прогрессивті саясатты қолдағандықтан, қала Москонның саясатқа қатысты ашық көзқарасынан ешқашан бас тартқан жоқ. 1980 жылы мүсінші Роберт Арнесонға жаңа Москон конгресс орталығында Москонның ескерткішін орнату тапсырылды. Москонды бейнелейтін бюст Арнесонның Калифорниялық фанк стилінде жасалған және Сан-Францисконың өнер комиссиясы қабылдады. Арнесон мүсіннің пьедесталына тапаншаның суретін, сондай-ақ Харви Милкке, кісі өлтірулерге, «Твинки қорғанысына», Ақ түндік тәртіпсіздіктерге және Дианна Файнштейннің мэрлік лауазымға тағайындалуына сілтемелер енгізді. Арнесон жұмысты өзгертуден бас тартты, комиссия оған қайтарылды, кейіннен ол SF Modern Art мұражайына сатылды. Оқиғаны сынға алып, Фредерик Стоут: «Арнесонның қатесі – қалалық шенеуніктерге адал, қызықты және ойландыратын, яғни өнер туындысын ұсыну болды. Бірақ олар өнер туындысын емес, өлген саяси қайраткердің күлімдеген басын сыйлау үшін жасалған ритуалдық нысанды қалады», – деп жазды. 1994 жылы Сан-Франциско суретшісі Сперо Анаргирос салған Москонның жаңа бюсті ашылды, онда Москон қолында қалам ұстап тұр, оның астында Москонның сөздері жазылған: «Сан-Франциско – ерекше қала, себебі оның халқы бір-бірімен бірге өмір сүруді, бір-бірін құрметтеуді және олардың қоғамның болашағы үшін бірге жұмыс істеуді үйренген. Осы қаланың күші мен сұлулығы осында – осында тұратын азаматтар әлемдегі ең бақытты адамдар». Москонды Гас Ван Санттың «Milk» фильмінде Виктор Гарбер сомдады. Олардың өлімі Dead Kennedys тобының «I Fought the Law» әнінде де көтерілді. Москонның ұлы Джонатан, әкесі өлтірілген кезде 14 жаста болған, кейіннен Тони Такконемен бірлесіп оның өлімінің өзіне тигізген әсері туралы «Жүрек шамдары» (Ghost Light) пьесасын жазды. Ол 2011 жылы Орегон Шекспир фестивалінде көрсетілді. Москонның саяси мансабы туралы қоғамдық телеарнада көрсетілген «Москон: Өзгерістің мұрасы» (Moscone: A Legacy of Change) деректі фильмі 2018 жылдың қараша айында, Москонның өлімінің 40 жылдығына орай көрсетілді. Фильмді Нат Катцман өндірді, сценарийін Стивен Талбот жазды, ал баяндаушы – Питер Койота.