Кіріспе
1989-2011 жылдар аралығында Чикаго қаласының мэрі
the mayor of Chicago from 1989 to 2011
Ричард Майкл Дейли (1942 жылғы 24 сәуірде туған) – 1989-2011 жылдар аралығында Чикаго, Иллинойс штатының 54-ші мэрі қызметін атқарған американдық саясаткер. Дейли 1989 жылы мэр сайланды және жетінші мерзімге қайта сайланудан бас тартқанға дейін бес рет қайта сайланды. 22 жылдық қызмет мерзімі Чикаго мэрі тарихындағы ең ұзақ мерзім болып табылады, ол әкесі Ричард Дж. Дейлидің 21 жылдық қызмет мерзімін арттырды. Мэр ретінде Дейли Чикаго қалалық мектептерінің басқаруын өз қолына алды, туризмді дамытты, Миллениум паркінің құрылысын қадағалады, экологиялық шараларды күшейтті, сондай-ақ қаланың орталық бизнес ауданын және Солтүстік, Оңтүстік және Батыс жақтарындағы аймақтарды қарқынды дамытты. Ол қала қызметкерлерінің әлеуметтік жәрдемесін жынысына қарамастан олардың серіктеріне де таратуға келісім берді және қару-жарақтарды бақылауды қолдады. Дейли қалалық келісімшарттардан оның отбасы мүшелерінің, жақын достарының және саяси одақтастарының артық пайда табуына байланысты сынға ұшырады. Ол жыл сайын бюджеттен артық түсім түсетін қалада қызметке кірісіп, қаланың үлкен құрылымдық дефицитпен қалдырды. Оның бюджеттері Чикаго тарихындағы ең ірі дефицитті тудырды. Жекешелендіру саласындағы жетекші ретінде, ол мемлекеттік активтерді жеке компанияларға жалға беру және сату арқылы бюджеттік тапшылықты уақытша азайтуға тырысты, бірақ бұл тәжірибе болашақтағы кіріс көздерін жойды, нәтижесінде оның өкілеттігі аяқталғанда қала төлемдерді қабылдаудан бас тартуға жақын болды. Полицияның зорлық-зомбылығы оның мэрия кезеңінде үнемі қайталанып отырған мәселе болды.
Ерте және жеке өмір
Ричард М. Дейли – жеті баланың төртіншісі және әкесі Ричард Дж. мен Элеонора Дейлидің үлкен ұлы, кейіннен 1955 жылы Чикаго қаласының мэрі мен бірінші ханымы болған. 1942 жылдың 24 сәуірінде дүниеге келген ол Чикагоның оңтүстік жағында орналасқан, тарихи түрде ирланд-американдықтар тұратын Бриджпорт ауданында өсті. Дейли – бұрынғы Ақ үй штабының басшысы және президент Билл Клинтонның кезінде АҚШ-тың сауда министрі болған Уильям М. Дейлидің ағасы; Кук округі комиссарлар кеңесінің комиссары және кеңестің Қаржы комитетінің төрағасы Джон П. Дейли; сондай-ақ, олардың әкесі Ричард Дж. Дейли құрған, жер учаскелерін бөлу мәселесіне маманданған және қала әкімшілігі арқылы жер учаскелерін бөлу ережелерін өзгертуге көмектесу үшін жиі жалданатын «Daley & Georges» заң фирмасының адвокаты Майкл Дейли. Дейли Маргарет «Мэгги» Корбетке үйленген, ол 2011 жылдың 24 қарашасында, Алғыс айту күнінде, сүйектері мен бауырына тараған метастаздық сүт безінің қатерлі ісігімен он жылдық күрестен кейін қайтыс болды. Чикагоның «Loop» аймағындағы Мэгги Дейли саябағы оның есімін мәңгі есте сақтайды, ал оның «Мектептен кейінгі істер» атты коммерциялық емес ұйымы Чикагоның жасөсперімдеріне қызмет етуді жалғастыруда. Олардың төрт баласы бар: Нора, Патрик, Элизабет және Кевин, барлығы Чикагодағы Mercy ауруханасы мен медициналық орталығында дүниеге келді. Олардың екінші ұлы Кевин 1981 жылы екі жасында омыртқаның кемістігінен туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Дейли католик дінінде тәрбиеленген. Дейли Чикагодағы De La Salle институтының жоғары мектебін бітіріп, 1964 жылы ДеПол университетінен бакалавр дәрежесін алды, ал бұрын екі жыл оқыған Род-Айленд штатының Провиденс қаласындағы Провиденс колледжінен ауысты. 1962 жылы, 19 жасында, Рождество демалысында үйге келген кезде Дейли Huron және Rush көшелерінде тоқтау белгісін бұзғаны үшін айыппұл төледі, ал «Chicago Sun-Times» газетінің тақырыбы «Мэрдің ұлы билет алады, ешқандай ықпал жоқ» деп жазылған, ал кішкентай тақырыбы «Тыныш бала» болды. Дейлидің әскери қызметі туралы мәліметтер қарама-қайшы. Дейлидің өміріне арналған жалғыз толыққанды кітапта әскери қызмет туралы ештеңе айтылмаған. 1995 жылы «Chicago Sun-Times» газетінде жарияланған мақалада Дейли 1961 жылдан 1967 жылға дейін АҚШ Теңіз корпусының резервінде қызмет еткені, ал 1996 жылы «People» журналында 1960 жылдан 1964 жылға дейін қызмет еткені айтылған. Теңізшілер мен олардың отбасыларына арналған азаматтық веб-сайтта Дейлидің әскери қызметі туралы ешқандай мәлімет табылған жоқ. Дейли ДеПол университетінен заңгерлік ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Дейли ешқашан сотта іс қараған емес. Дейли 1969 жылы Иллинойс штатының Конституциялық конвенциясына делегат ретінде сайланды, ол қазіргі Иллинойс Конституциясын жасады (бұл Конституция 1970 жылғы арнайы сайлауда дауыс берушілер мақұлдағаннан кейін қабылданды). Журналист Рик Перлштейннің айтуынша, 1972 жылдың маусым айында Дейли әкесінің Демократиялық партиясының белсенді мүшелері атынан Иллинойс штатының Бесінші сайлау округіндегі шіркеуде Макговерн реформаларын қолдағандарға қарсы наразылықты ұйымдастырды. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды және реформаторлар (соның ішінде пастор Джесси Джексон) Флорида штатының Майами-Бич қаласында өткен Демократиялық партияның ұлттық конвенциясында Дейлидің тізімін алмастырды. Әкесі 1976 жылы қайтыс болғаннан кейін Дейли 1980 жылы ағасы Джон П. Дейли оны алмастырғанға дейін 11-ші округтің демократиялық комитетінің мүшесі болды. Джон П. Дейли 1980 жылдан бері осы лауазымды иеленуде, соның салдарынан Дейли әулеті 60 жылдан бері 11-ші округ комитетінің мүшесі болып табылады.
Иллинойс штатының сенаты (1972-1980)
Эдвард Нихилл орнынан бас тартып кеткеннен кейін, Дейли Демократиялық саяси ұйымның қолдауымен Иллинойс штатының Сенатына сайланды және 1972 жылдан 1980 жылға дейін қызмет етті. Сенатор Дейли журналистермен сирек сөйлесіп, алты жыл бойы баспасөз мәслихатын өткізбеді. 1975 жылғы көктемгі штаттық заң шығару сессиясынан кейін, Иллинойс конституциялық конвенциясының делегаты және штат Сенаторы ретінде Дейлимен бірге жұмыс істеген Чикаголық демократ Доун Кларк Неч, "жалаңаш Ричи" мемлекеттік заң шығару органындағы жақсы үкіметтің заңнамалық жоспарларын құрылысқа салуда кінәлады.
Кук округі мемлекеттік прокуроры (1981-1989)
1980 жылы Дейли Кук округінің бас прокуроры лауазымына үстемдік етіп отырған республикашыл Бернард Кэриге қарсы күресті. Демократ әкімшісі Джейн Бёрн демократиялық сайлау алдында Эдвард М. Берк Алдерменін қолдады, ал Дейли сайлау алдында жеңіске жеткеннен кейін жалпы сайлауда Кэриді қолдады. Дейли жеңіске жетіп, 1981 жылдан 1989 жылға дейін қызмет етті. Кэриге қарсы сайлауда ол бар болғаны он алты мың дауыспен жеңіске жетті, бұл Кук округінің бас прокуроры сайлауындағы ең тартысты жеңістердің бірі болды.
Полиция азаптау туралы Дейлиге хабарлаған, 1982 жыл
1982 жылдың ақпан айында Эндрю Уилсон Чикагоның екі полиция қызметкерін өлтіргені үшін тұтқындалды. Уилсонды Оңтүстік жақтағы 2-ауданының детективтер штабына алып кетіп, Чикаго полициясының детективы Джон Бердж тергеді. Кук округі ауруханасы жүйесіндегі түрмелік аурухана Сермак денсаулық сақтау қызметінің медициналық директоры доктор Джон Раба Уилсонды тексерді, оның азапталғанын анықтады және сол кездегі Чикаго полициясының бастығы Ричард Дж. Бжечекке жазбаша шағымданып айтты:
«Мен Эндрю Уилсонды 1982 жылдың 15 және 16 ақпанында қарап тексердім. Оның беті мен басында көптеген көкжиектер, ісінулер және сызаттар болды. Оң көзі қатты зақымданып, сыртқы жарасы бар еді. Эндрю Уилсонның оң жамбасында, оң жақ бетінде және алдыңғы кеудесінде радиатордан күйгеннен пайда болған бірнеше сызықтық көпіршіктер болды. Ол радиаторға кісендеп байлап, оған итеріп кіргенін айтты. Сондай-ақ, оған тісіне, ерініне және жыныс мүшелеріне электр тогымен соққы бергенін айтты. Бұл жарақаттардың бәрі түрмеге келмес бұрын болған. Бұл зорлық-зомбылықтың күдікті жағдайын мұқият тергеу қажет». Бжечек хатты штат прокуроры Дейлиге жіберді. Дейли жауап бермеді, ал ешбір офицерге айып тағылмады. Дейлидің прокурорлары Уилсонды және оның інісі Джекиді кісі өлтіргені үшін айыптап, Эндрю Уилсонға өлім жазасы берілді. 1987 жылдың 2 сәуірінде Иллинойс штатының Жоғарғы соты полиция қызметкерлерінен ұрып-соғылғаннан кейін Эндрю Уилсонның өз еркінен тыс жауап беруге мәжбүр болғанын анықтады және сот шешімімен айыптаулар алынып тасталды.
Бірінші мэрлік науқаны: 1983 жылы Джейн Бёрнге қарсы
1982 жылдың қарашасында Дейли өзінің мэрлікке тұңғыш сайлау науқанын жариялады. Үштік Демократиялық партиясының ішкі сайлауында қазіргі мэр Джейн Бёрн, оның әкесінің бұрынғы шәкірті, және конгрессмен Гарольд Вашингтон қатысты, олар төрт теледидарлық пікірталас өткізді. Дейли үшінші орынға табан тіреді. Ричард Дж. "Ақ жол" партиясының көптеген саяси одақтастары Ричард М.-ді ақ дауысты бөліп, Вашингтонның Чикагоның тұңғыш афроамерикандық мэрі болуына жағдай жасады деп айыптады.
Қаруларды бақылау
Егер менің қалауым болса, құқық қорғау органдарынан басқа ешкімде тапанша болмас еді. Бірақ мұның іс жүзінде мүмкін емес екенін түсінемін", - деді Дейли 1998 жылы Вашингтонда қару-жарақ бақылауын жақтаушылардың конференциясына қатысушыларға, үшінші мерзімінде. Дейли 2006 жылы құрылған «Заңсыз қаруларға қарсы мэрлер коалициясының» мүшесі болды, оған Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг және Бостон мэрі Томас Меньино бірлесіп төрағалық етті. 2006 жылдың 17 қаңтарында, Дейлидің бесінші мерзімінде, Иллинойс штатының губернаторы Род Благоевичпен бірлескен баспасөз конференциясында жартылай автоматты шабуылдық қаруларға штаттық тыйым салуды талап еткен Дейли: «Егер біз қалаған прогреске қол жеткізе алмасақ, ең қауіпті қаруларды көшелерімізден шығарып тастауымыз керек» деді. АҚШ Жоғарғы Соты Макдональд Чикагоға қарсы ісін қарады, 561 U.S. 3025, 130 S. Ct. 3020 (2010), ол Чикагодағы және көршілес Оук-Парк қалашасындағы тапаншаға тыйым салуға наразылық білдірді. 2010 жылдың мамырында Дейли қару-жарақ бақылауы және Макдональд Чикаго ісі бойынша күтілетін жағымсыз шешім туралы баспасөз конференциясын өткізді. «Чикаго Ридер» газетінің тілшісі Мик Дамке қаладағы тапаншаға тыйым салудың тиімділігіне күмән келтіргеннен кейін, Дейли тәркіленген қарулардың үстелінен байнет орнатылған мылтықты алып, оған: «Егер мен мұны саған артқа тықсам, оның қаншалықты тиімді екенін білерсің. Бір оқты салып жіберсем, түсінесің» деді. Бұл сөз «Чикаго Трибьюн» газетінің онлайн-дауыс беруі нәтижесінде «мэр Ричард Дейлидің ең ақымақтық сөзі» деп танылды. 2010 жылдың 28 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты Макдональд Чикаго ісі бойынша 5–4 дауыспен шешім қабылдады, АҚШ Конституциясының екінші түзетуі он төртінші түзетуге енгізілді, осылайша жеке тұлғаның жергілікті биліктен «қару ұстау және тасу» құқығын қорғады және 1982 жылы мэр Джейн Бернның тапаншаға тыйым салуы конституцияға қайшы екенін жариялады. Сол күні түстен кейін қару-жараққа тыйым салу туралы баспасөз конференциясында Дейли: «Біз жақын арада жаңа жарлықты жариялаймыз. Біз қала ретінде шабуылдық қаруларға тыйым салу және қару сататын дүкендерге қатаң бақылау қою үшін күресімізді жалғастыруымыз керек. Біз заңдар еліміз, қару елі емес» деді. Дейли қалалық кеңестің төрт күннен кейін арнайы отырысын шақырды, және Кеңес қалалық қару лицензияларын қосу үшін қайта қарастырылған қару-жарақ бақылау жарлығын бекітті.
We'll publicly propose a new ordinance very soon As a city we must continue to stand up and fight for a ban on assault weapons as well as a crackdown on gun shops We are a country of laws not a nation of guns. Daley called a special meeting of the city council for four days later, and the Council approved a gun control ordinance revised to include city firearms licenses.
Бюджеттік тапшылық және қаржының тартылуы
Дейли кіріс әкелетін активтері, басқарылатын қарызы және толыққан зейнетақы қоры бар қалада билікке келді, бірақ ол қаланың күрделі тапшылығын қалдырды, оны мэр сайланған Рахм Эммануэль зейнетақы қорлары толыққанда қаржыландырылмаған жағдайда 1,2 миллиард долларға бағалады. Дейли әкімшілігінің шығындары жыл сайын кірістен жүздеген миллион долларға асып кетті. 2010 жылдың тамызында Fitch Ratings қаланың облигациялық кредиттік рейтингін төмендетті, себебі әкімшілік резервтік қаражатты жалпы операциялық шығындарға және зейнетақы қорларын толыққанды қаржыландырмауға жұмсады, сондай-ақ қаланың тұрақты операциялық шығындарының өсіп келе жатқанын, бірақ жаңа кірістерді қамтамасыз ету жоспары болмағанын атап өтті. Уолл-стрит сарапшылары Дейли әкімшілігінің 2008-2012 жылдардағы әлемдік экономикалық дағдарыстан бұрын, 2006 жылдан бастап қаланың резервтерін пайдалана бастағанын көрсетті. 2008 жылдың 15 қазанында қалалық кеңес палатасындағы жылдық бюджеттік мәлімдемесінде Дейли 2009 жылғы бюджеттің 5,97 миллиард долларды құрауын ұсынды, оның ішінде 38 000 қызметкері бар қалалық жалақы тізіміндегі 1350 бос орынды толтырмау және сол кездегі беймәлім паркинг метрлерді жалға беру келісімінен түскен 150 миллион долларлық жаңа кіріс есебінен 469 миллион долларлық бюджет тапшылығын жою көзделді. Дейли әкімшілігі қалалық департаменттерде 4,7 миллион доллар және тағы жеті жеке PR фирмасында миллиондаған доллар жұмсалған 50-ден астам қоғамдық байланыс маманын жұмысқа алды. "Бұл ақшаға тұрарлық", - деді Дейли. Қалалық кеңес 2009 жылғы бюджет ұсынысын тыңдаған күні бірнеше кеңесшілер әкімшіліктің қоғамдық байланысқа жұмсаған қаражатына күмән білдірді. 2008 жылдың 4 қарашасында мэрдің баспасөз хатшысы Жаклин Хард қала әрқайсысы 5 миллион долларға дейін төлейтін 10 қоғамдық байланыс келісімшарына қаражат бөлгенін тоқтататынын мәлімдеді. 2009 жылдың 21 қазанындағы жылдық бюджеттік мәлімдемесінде Дейли 2009 жылға 520 миллион доллардан астам тапшылық болатынын болжады. Дейли 2010 жылға арналған жалпы сомасы 6,14 миллиард долларды құрайтын бюджет ұсынды, оның ішінде паркинг метрлерді жалға алудан түскен 1,15 миллиард доллардың 370 миллион доллары жұмсалды. 2010 жылдың 13 қазанындағы жылдық бюджеттік мәлімдемесінде Дейли 2010 жылға қала тарихындағы ең ірі 655 миллион долларлық тапшылық болатынын болжады. Дейли 2011 жылғы бюджетті 6,15 миллиард долларға құрауды ұсынды, оның ішінде паркинг метрлерді жалға алудан қалған 76 миллион доллардан басқа барлық қаражат жұмсалды және кеңесшілердің қолдауына ие болды.
Дейли жетінші мерзімге үміткер болудан бас тартады
2009 жылдың соңына қарай Дейлидің беделділігінің көрсеткіші 35%-ға дейін төмендеді. 2010 жылдың 7 қыркүйегінде Дейли жетінші мерзімге қайта сайлануға түспейтінін хабарлады. "Мен әр адам, әсіресе қоғамдық қызметкерлер, қашан кететін уақыт келгенін білуі керек деп есептеймін. Мен үшін сондай уақыт енді келді", - деді Дейли. 2010 жылдың 26 желтоқсанында Дейли Чикаго қаласының ең ұзақ қызмет еткен мэрі ретінде әкесінің рекордын жаңартты. Дейли 2011 жылдың 11 мамырындағы қалалық кеңестің соңғы отырысын жүргізді. Оның өкілеттігі 2011 жылдың 16 мамырында аяқталды, ал оның орнына Рахм Эммануэль келді.
Қабылдау рейтингілері
Сегменттер сауалнамасы Сауалнама көзі Күні Мақұлдау Мақұлданбау Үлгі өлшемі Қате шегі Сауалнама әдісі Сілтеме Тіркелген сайлаушылар Market Shares Corp. (Chicago Tribune/WGN TV тапсырысы бойынша) 27–31 тамыз, 2009 35% 47% 300 ±5 Chicago Tribune шілде, 2009 37% 47% Bennett, Petts & Normington (SEIU Illinois State Council тапсырысы бойынша) 23–25 наурыз, 2009 50% ±4.3 Телефон 2007 41% Chicago Tribune қараша, 2005 61% Тіркелген сайлаушылар Market Shares Corp. (Chicago Tribune/WGN TV тапсырысы бойынша) 16–18 мамыр, 2005 53% 33% 700 ±4 Тіркелген сайлаушылар Market Shares Corp. (Chicago Tribune/WGN TV тапсырысы бойынша) 31 қаңтар – 3 ақпан, 2003 72% 16% 700 ±4 Телефон 1999 79% Тіркелген сайлаушылар Market Shares Corp. (Chicago Tribune тапсырысы бойынша) 13–18 мамыр, 1993 66% 29% 399 ±3 Телефон Ықтимал дауыс берушілер Market Shares Corp. және Chicago Tribune 9–11 ақпан, 1991 75% 20% 600 ±4 Телефон Ықтимал дауыс берушілер Market Shares Corp. және Chicago Tribune 11–14 қаңтар, 1991 80% 16% 600 ±4 Телефон Southtown Economist желтоқсан, 1990 61% Chicago Sun Times қараша, 1990 58%
Мұра
Дейлиді Чикагоның дәстүрлі республикалық бизнес-қоғамдастығы қолдады. Ол қала ресурстарын қаланың орталық, Солтүстік, Оңтүстік және Батыс жақтарындағы бизнесті дамытуға жұмсағаны үшін сынға ұшырады, ал қаланың басқа аудандарының, әсіресе, аз қамтылған азаматтардың қажеттіліктерін назарға алмады. Дейли Чикагоны өндіріс орталығы емес, туристік орталық ретінде дамытуға баса назар берді, саябақтарды жақсартты және кеңейтті, маңызды көшелерге гүлзарлар қойды және бұрынғы тастап кетілген теміржол аумағында Миллениум паркін салуды ұйымдастырды. Чикаго, Детройт және Кливленд сияқты Ұлы көлдер маңындағы басқа орталық аймақ қалаларына қарағанда экономикалық құлдыраудың ең ауыр соққыларынан құтылды.
Мэрлік мансабынан кейінгі мансап
Офистен кеткеннен кейін бірнеше күн өткен соң Чикаго университеті Дейлиді Харрис мемлекеттік саясаты мектебінің "ең көрнекті аға ғылыми қызметкері" деп тағайындады. Бес жылдық, жартылай штатты қызметке қонақ лекциялар циклын үйлестіру жауапкершілігі кіреді. Офистен кеткеннен кейін бірнеше апта өткен соң Дейли Katten Muchin Rosenman LLP халықаралық заң фирмасына қосылды, ол мэр болған кезінде тендер өткізбей заңдық қызметтер тапсырған заң фирмаларының бірі болатын. Katten Muchin Rosenman LLP қаланың көп сынға ұшыраған ұзақ мерзімді келісімін паркинг автоматтары, тұрақтары және Чикаго Skyway бойынша жүзеге асырды. Дейли эксклюзивті спикерлер агенттігіне – Гарри Уокер агенттігіне қосылды, ол әр сөз сөйлеу үшін ондаған мың доллар төлейді. Дейли 2011 жылдан 2019 жылға дейін The Coca-Cola Company директорлар кеңесінің құрамында болды. Дейли Tur Partners LLC инвестициялық фирмасының басқарушы директоры, ал Дейлидің ұлы Патрик Дейли де осы фирманың директоры болып табылады. 2013 жылы National Law Journal журналы Дейлиді "Американың ең ықпалды 100 заңгері" тізіміне енгізді, бұл "оның саяси байланыстары – Чикагодағы ең жақсылары" негізінде жасалды. 2022 жылдың маусым айында Дейли Чикагодағы Норт-Уэстерн Мемориал ауруханасына "неврологиялық" аурумен түсті.
Тану
1999 жылы Дейли Арбор Дэй қорының өмір бойына табиғатты қорғау жөніндегі сыйлығын алды. 2002 жылы Дейли Американдық жетістіктер академиясының "Алтын тақта" сыйлығымен марапатталды, оны сыйлықтар кеңесінің мүшесі және Пулитцер сыйлығының лауреаты Франк Маккорт табыс етті. 2004 жылы ол Чикагода өткен Халықаралық жетістіктер саммитінің үй иесі болды. 2017 жылы Дейли ULI Chicago өмір бойына жеткен үлкен жетістіктері үшін сыйлық алды.