Кіріспе

Бағытталған электромагниттік энергия ағынының өлшемі. Физикада Пойнтинг векторы (немесе Умов-Пойнтинг векторы) электромагниттік өрістің бағытталған энергия ағынын (бірлік ауданға, бірлік уақытқа шаққандағы энергия беруін) немесе қуат ағынын көрсетеді. Пойнтинг векторының СИ бірлігі – шаршы метрге ватт (Вт/м²); негізгі СИ бірліктерінде кг/с³. Ол оны алғаш 1884 жылы тудырған Джон Генри Пойнтингтің құрметіне аталған. Николай Умов та осы ұғымды қалыптастыруға үлес қосты. Оливер Хевисайд оны тәуелсіз түрде, анықтамаға кез келген векторлық өрістің роторын қосу мүмкіндігін ескеретін, жалпы формада тапты. Пойнтинг векторы электромагниттік өрістердегі қуат ағынын есептеу үшін, электромагниттік энергияның сақталуын көрсететін үздіксіздік теңдеуімен және Пойнтинг теоремасымен бірге электромагнетизмде кеңінен қолданылады.

Басқа нысандар

Максвелл теңдеулерінің "микроскопиялық" нұсқасында бұл анықтама электр өрісі E және магниттік ағын тығыздығы B арқылы берілетін анықтамамен алмастырылуы керек (мақаланың кейінірек бөлімінде сипатталған). Сондай-ақ, Poynting векторының Минковский түрін алу үшін электрлік ығысу өрісі D пен магниттік ағын B біріктіруге болады, немесе D және H қолданып тағы бір нұсқа құруға болады. Бұл таңдау пікір таласына түсті: Pfeifer және авторлар Абрахам мен Минковский формаларын қолдайтындар арасындағы бір ғасырлық дауды қорытындылап, белгілі бір деңгейде шешеді (Абрахам-Минковский дауын қараңыз). Poynting векторы электромагниттік энергияның энергия ағыны векторының ерекше жағдайын білдіреді. Дегенмен, энергияның кез келген түрі кеңістікте қозғалыс бағытына және тығыздыққа ие, сондықтан энергия ағыны векторларын энергияның басқа түрлері үшін де, мысалы, механикалық энергия үшін де анықтауға болады. 1874 жылы Николай Умов ашқан Умов-Пойнтинг векторы сұйық және серпімді ортадағы энергия ағынын толыққанды жалпыланған түрде сипаттайды.

Сәулелену қысымы

Электромагниттік өрістің сызықтық импульсінің тығыздығы S/c² тең, мұнда S – Пойнтинг векторының модулі, ал c – бос кеңістіктегі жарық жылдамдығы. Электромагниттік толқынның нысана бетіне түсіретін сәулелену қысымы келесідей есептеледі:

Пойнтинг векторының бірегейлігі

Пойнтинг векторы Пойнтинг теоремасында тек оның дивергенциясы арқылы ғана қолданылады, яғни ∇ ⋅ S, жабық беттің айналасындағы Пойнтинг векторының беттік интегралы жабық көлемге кіретін немесе одан шығатын электромагниттік энергияның таза ағынын сипаттауы керек. Бұл, S-ке дивергенциясы нөлге тең соленоидты векторлық өріс қосылса, Пойнтинг теоремасы бойынша Пойнтинг векторлық өрісінің қажетті қасиетін сақтайтын басқа өріс пайда болады дегенді білдіреді. Кез келген ротордың дивергенциясы нөл болғандықтан, кез келген векторлық өрістің роторын Пойнтинг векторына қосуға болады, нәтижесінде алынған S′ векторлық өрісі де Пойнтинг теоремасын қанағаттандырады. Дегенмен, Пойнтинг векторы бастапқыда тек Пойнтинг теоремасы үшін, оның тек дивергенциясы ғана маңызды болатын жағдайда жасалған болса да, оның осы формасын таңдау бірегей болып шығады. Егер зарядталған конденсатордың екі пластинасын сыммен жалғасатын болсақ, конденсатор разрядталатын кезде разряд тогы мен магнит өрісінің қиылысуы салдарынан сол сымда Лоренц күші пайда болады; бұл күш орталық оське жанама болады және жүйеге бұрыштық импульс қосады. Бұл бұрыштық импульс конденсатор разрядталғанға дейін айналып тұрған "жасырын" бұрыштық импульсқа сәйкес келеді.