Бағдарламалық қамтамасыз ету лицензиялық шарты туралы

Кіріспе

Бағдарламалық жасақтама лицензиялық келісімдері

Қарымды пайдаланушы лицензиялық келісім немесе EULA (/j//uː//l//ə/) – бағдарламалық жасақтама жеткізушісі мен тұтынушы немесе соңғы пайдаланушы арасындағы заңды келісім, әдетте тұтынушыға делдал ретінде әрекет ететін сатушы арқылы ұсынылады. EULA бағдарламалық жасақтаманы пайдалануға қатысты құқықтар мен шектеулерді егжей-тегжейлі анықтайды. Цифрлық қызметтерге арналған стандарттық келісімшарттар (қызмет көрсету шарттары және құпиялылық саясаты сияқты) бұрын қағаз түрінде ұсынылған (shrink wrap келісіміне қараңыз), бірақ қазір көбінесе браузерлік немесе кликтік форматтар арқылы цифрлық түрде ұсынылады. Пайдаланушы келісімді бағдарламалық жасақтаманы сатып алғаннан немесе пайдаланғаннан кейін ғана көре алатындықтан, мұндай құжаттар қосылу шарттары болып табылуы мүмкін. Бағдарламалық жасақтама компаниялары көбінесе ірі бизнес және мемлекеттік органдармен арнайы келісімдер жасайды, олар қолдау келісімдері мен ерекше жағдайда жасалған кепілдіктерді қамтиды. Көптеген EULA-ларда кең ауқымды жауапкершілікті шектеулер қарастырылған. Көбінесе EULA бағдарламалық жасақтама пайдаланушының компьютеріне немесе деректеріне зиян келтірген жағдайда бағдарламалық жасақтама лицензия берушіні кінәсіз деп есептеуге тырысады, бірақ кейбір бағдарламалық жасақтама бағдарламалық жасақтаманы тиісінше пайдаланбаған кезде туындаған зиян үшін лицензия берушінің жауапкершілігіне қатысты шектеулерді ұсынады (мысалы, салық есептеу бағдарламасын дұрыс пайдаланбаған және салдарынан айыппұл төленген жағдай). Мұндай зиянды өтеу бойынша шектеулерді қолдаған сот шешімі – M. A. Mortenson Co. v. Timberline Software Corp., et al. Кейбір EULA-лар сот даулары туындаған жағдайда сот ісін қарау орны мен қолданылатын заңға қатысты шектеулерді де қояды. Кейбір авторлық құқық иелері EULA-ны қолданыстағы авторлық құқық заңдарының авторлық құқықтарына қоятын шектеулерді айналып өту үшін (мысалы, АҚШ Авторлық құқық заңының 107-122-баптарындағы шектеулер) немесе авторлық құқықпен қорғауға заңмен тыйым салынған салаларда туынды жұмыстарға бақылауды кеңейту үшін пайдаланады (мысалы, белгілі бір орындау санынан немесе белгілі бір уақыттан кейін жеке орындау үшін ақы алуға, реттеуге немесе тыйым салуға тырысу). Мұндай EULA-лар, мәнінде, авторлық құқықпен бақылауға тыйым салынған мәселелерді келісімшарт арқылы бақылауға алуға жасалған әрекеттер болып табылады.

An end user license agreement or EULA ('/j//uː//l//ə/) is a legal contract between a software supplier and a customer or end user, generally made available to the customer via a retailer acting as an intermediary. A EULA specifies in detail the rights and restrictions which apply to the use of the software. Form contracts for digital services (such as terms of service and privacy policies) were traditionally presented on paper (see shrink wrap agreement) but are now often presented digitally via browsewrap or clickwrap formats. As the user may not see the agreement until after they have already purchased or engaged with the software, these documents may be contracts of adhesion. Software companies often make special agreements with large businesses and government entities that include support contracts and specially drafted warranties. Many EULAs assert extensive liability limitations. Most commonly, a EULA will attempt to hold harmless the software licensor in the event that the software causes damage to the user's computer or data, but some software also proposes limitations on whether the licensor can be held liable for damage that arises through improper use of the software (for example, incorrectly using tax preparation software and incurring penalties as a result). One case upholding such limitations on consequential damages is M. A. Mortenson Co. v. Timberline Software Corp., et al. Some EULAs also claim restrictions on venue and applicable law in the event that a legal dispute arises. Some copyright owners use EULAs in an effort to circumvent limitations the applicable copyright law places on their copyrights (such as the limitations in sections 107–122 of the United States Copyright Act), or to expand the scope of control over the work into areas for which copyright protection is denied by law (such as attempting to charge for, regulate or prevent private performances of a work beyond a certain number of performances or beyond a certain period of time). Such EULAs are, in essence, efforts to gain control, by contract, over matters upon which copyright law precludes control.

Еркін бағдарламалық жасақтама лицензияларымен салыстыру

Ашық лицензиялы бағдарламалық жасақтама пайдаланушыларына осы бағдарламалық жасақтаманы кез келген мақсатта пайдалануға, өзгертуге және шығармашылық туындыларды және бағдарламалық жасақтаманы қайта таратуға құқық береді, бұл авторлық құқықтың әдепкі шарттарымен тыйым салынған және әдетте жабық бағдарламалық жасақтамамен берілмейді. Бұл лицензиялар көбінесе кепілдіктің жоқтығын қамтиды, бірақ бұл ерекшелік ашық бағдарламалық жасақтамаға ғана тән емес. Copyleft лицензияларында сонымен қатар бағдарламалық жасақтаманы көшіру немесе өзгерту үшін міндетті түрде орындалуы тиіс қосымша талаптар бар, олар пайдаланушыдан жұмыстың бастапқы кодын ұсынуды және өзгерістерін сол лицензия бойынша немесе үйлесімді лицензия бойынша таратуды талап етеді; осылайша туынды жұмыстардың бастапқы рұқсаттарын жоғалтуына және жабық бағдарламаларда пайдаланылуына жол бермейді. Ашық лицензиялы бағдарламалық жасақтама лицензиялары EULA-лар сияқты қолданыстағы заңнамаға келісімшарттық кеңейту ретінде жұмыс істемейді. Тараптар арасында ешқандай келісім жасалмайды, өйткені авторлық құқық лицензиясы – бұл авторлық құқық заңы бойынша әдепкі бойынша тыйым салынған нәрсеге рұқсат беру туралы жарияланым. Vault Corp. v. Quaid Software Ltd. Басқа соттар қысқартылған лицензиялық келісімдердің жарамды және күшінде екенін анықтады: ProCD, Inc. v. Zeidenberg, Microsoft v. Harmony Computers, Novell v. Network Trade Center және Ariz. Cartridge Remanufacturers Ass'n v. Lexmark Int'l, Inc. да маңызды болуы мүмкін. Ешбір сот жалпы EULA-ның жарамдылығы туралы шешім шығармады; шешімдер нақты ережелер мен талаптармен шектеледі. 7-ші және 8-ші апелляциялық округтер «лицензияланды, сатылмады» деген аргументті қолдайды, ал көптеген басқа округтер қолдамайды. Сонымен қатар, келісімшарттардың күшіне енуі мемлекеттің Бірыңғай компьютерлік ақпараттық мәмілелер туралы заңды (UCITA) немесе UCITA-ға қарсы заңдарды (UCITA Bomb Shelter) қабылдағанына байланысты. UCITA-ға қарсы заңдар бар штаттарда Бірыңғай коммерциялық кодекс (UCC) бағдарламалық жасақтаманы тауар ретінде нақты анықтау үшін (осылайша оны UCC-ге жатқызу) немесе келісімшарт шарттары UCITA-ны қабылдаған штаттың заңдарына бағынышты екенін көрсететін келісімшарттарды тыйымдау үшін өзгертілді. Соңғы уақытта баспагерлер бағдарламалық жасақтама пакеттерін шифрлай бастады, бұл пайдаланушыға лицензиялық келісімге келіспей немесе Digital Millennium Copyright Act (DMCA) және оған балама шетелдік заңдарды бұзбай бағдарламалық жасақтаманы орнату мүмкін емес етеді. DMCA бағдарламалық жасақтаманы өзара үйлесімділік мақсатында кері инженериялауға рұқсат береді, сондықтан лицензиялық келісімдерде бұл мүмкіндік шектелгенде олардың күшіне енуіне қатысты даулар туды. 8-ші округтегі Davidson & Associates v. Jung ісі мұндай шарттардың күшінде екенін анықтады, бұл Федералды округтегі Baystate v. Bowers шешіміне сәйкес келеді.

A free software license grants users of that software the rights to use for any purpose, modify and redistribute creative works and software, both of which are forbidden by the defaults of copyright, and generally not granted with proprietary software. These licenses typically include a disclaimer of warranty, but this feature is not unique to free software. Copyleft licenses also include a key addition provision that must be followed in order to copy or modify the software, that requires the user to provide source code for the work and to distribute their modifications under the same license (or sometimes a compatible one); thus effectively protecting derivative works from losing the original permissions and being used in proprietary programs. Unlike EULAs, free software licenses do not work as contractual extensions to existing legislation. No agreement between parties is ever held, because a copyright license is simply a declaration of permissions on something that otherwise would be disallowed by default under copyright law. Vault Corp. v. Quaid Software Ltd Other courts have determined that the shrinkwrap license agreement is valid and enforceable: see ProCD, Inc. v. Zeidenberg, Microsoft v. Harmony Computers, Novell v. Network Trade Center, and Ariz. Cartridge Remanufacturers Ass'n v. Lexmark Int'l, Inc. may have some bearing as well. No court has ruled on the validity of EULAs generally; decisions are limited to particular provisions and terms. The 7th Circuit and 8th Circuit subscribe to the "licensed and not sold" argument, while most other circuits do not In addition, the contracts' enforceability depends on whether the state has passed the Uniform Computer Information Transactions Act (UCITA) or Anti UCITA (UCITA Bomb Shelter) laws. In Anti UCITA states, the Uniform Commercial Code (UCC) has been amended to either specifically define software as a good (thus making it fall under the UCC), or to disallow contracts which specify that the terms of contract are subject to the laws of a state that has passed UCITA. Recently, publishers have begun to encrypt their software packages to make it impossible for a user to install the software without either agreeing to the license agreement or violating the Digital Millennium Copyright Act (DMCA) and foreign counterparts. The DMCA specifically provides for reverse engineering of software for interoperability purposes, so there was some controversy as to whether software license agreement clauses which restrict this are enforceable. The 8th Circuit case of Davidson & Associates v. Jung determined that such clauses are enforceable, following the Federal Circuit decision of Baystate v. Bowers.

Сын

Джерри Пурнелл 1983 жылы былай деп жазды: "Мен леуілік келісімдердің – "Сен бұған тыйым салмайсың" деген сөздерге толы – пираттыққа әсер ететінін көрсететін ешқандай дәлел таппадым". Ол пайдаланушының орындауы мүмкін емес EULA мысалын келтірді: "Келіңдер, жігіттер. Ешкім осы келісімдердің орындалатынына сенбейді". Көптеген компаниялар өз клиенттеріне EULA талап еткеннен гөрі жомарт екенін атап өткен Пурнелл: "Олай болса, неге олар өз клиенттерінен сақтағысы келмейтін және компанияның сақталмайтынын білетін 'келісімдерге' қол қоюды талап етеді? Біз баспагерлер мен клиенттерді екіжүзділікке итермеуіміз керек пе?" Соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімдерінің бір жалпы сын-пікірі – оларды мұқият оқып шығу үшін пайдаланушылардың жеткілікті уақыты болмайды. 2012 жылдың наурызында PayPal-дың соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімі 36 275 сөзден тұрса, 2011 жылдың мамырында iTunes келісімі 56 беттік болған. Бұл туралы хабарлаған ақпарат көздері пайдаланушылардың көпшілігі құжаттың ұзындығына байланысты оны оқымайды деп мәлімдеді. Кейбір сыншылар соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімдерінің құпиялылыққа қатысты жасырын салдарына назар аударады. Көптеген жағдайларда компьютер немесе құрылғы тұтынушыны ескертпестен үшінші тарапқа үнемі ақпарат беруге мүмкіндік беретін шарттар бар. Бірнеше компания пайдаланушылар соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімдерін оқымайды деген сенімді, оларды оқымайтынын біле отырып, ерекше шарттар қосу арқылы пародиялады. Әзіл ретінде Gamestation 2010 жылдың 1 сәуірінде тапсырыс берген 7500 пайдаланушының компанияға өз жандарын қайтарымсыз беруге келіскенін көрсететін шартты қосты. "Өлмес жан" шартынан бас тартуға мүмкіндік берілгенімен, оны аздаған ғана пайдаланушылар белгіледі, сондықтан Gamestation пайдаланушылардың 88% келісімді оқымаған деген қорытындыға келді. PC Pitstop бағдарламасының соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімінде шартты оқып, компаниямен байланысқан әркімге ақшалай сыйлық берілетіні айтылды, бірақ оны алу үшін төрт ай және 3000-нан астам бағдарламалық құралды жүктеу қажет болды. Advanced Query Tool 4 нұсқасын орнату кезінде орнатушы соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімін қабылдау мен қабылдау арасындағы уақытты өлшеп, орташа оқу жылдамдығын есептеді. Егер келісімдер жеткілікті жылдам қабылданса, диалог терезесі пайдаланушыларды секундына бірнеше жүз сөз оқып, ақылға сыймас жоғары жылдамдықтарымен "құттықтады". South Park "HumancentiPad" эпизодында бұл жағдайды пародиялады, онда Кайл соңғы iTunes жаңартуының қызмет көрсету шарттарын оқымағандықтан Apple қызметкерлерінің өзімен тәжірибе жүргізуіне беймәлім түрде келіскен. Соңғы пайдаланушы лицензиялық келісімдері тұтынушыларға ауыр міндеттемелер салатын шарттарға ие болғандығы үшін де сынға ұшырады. Мысалы, тұтынушы компанияларын пайдаланушылардың құқықтарын қаншалықты құрметтейтініне қарай бағалайтын Clickwrapped қызметі, олардың көбінесе пайдаланушының компанияны сотқа беруіне кедергі келтіретін шарттарды қамтитынын хабарлайды. Кевин Литман Наварроның 2019 жылы The New York Times басылымында жарияланған "Біз 150 құпиялылық саясатын оқыдық. Олар түсініксіз апат болды" деген мақаласында Facebook, Airbnb сияқты танымал сайттардың 150 шартының күрделілігі талданды және түсіндірілді. Нәтижесінде, мысалы, көптеген лицензиялар колледж немесе одан жоғары білімі бар адамдарды талап етеді: "Колледжде табысқа жету үшін адамдар 1300 балдық мәтіндерді түсінуі керек. Дәрігерлер мен заңгерлер сияқты мамандықтардағы адамдар 1440 балдық материалды түсінуі керек, ал тоғызыншы сынып оқушылары колледжге немесе мансапқа жолға түсу үшін 1050 балдан жоғары мәтіндерді түсінуі керек. Көптеген құпиялылық саясаты осы стандарттардан асып түседі".

Jerry Pournelle wrote in 1983, "I've seen no evidence to show that Levitical agreements — full of "Thou Shalt Nots" — have any effect on piracy". He gave an example of an EULA that was impossible for a user to comply with, stating "Come on, fellows. No one expects these agreements to be kept". Noting that in practice many companies were more generous to their customers than their EULAs required, Pournelle wondered "Why, then, do they insist on making their customers sign 'agreements' that the customer has no intention of keeping, and which the company knows won't be kept? Must we continue making hypocrites out of both publishers and customers?" One common criticism of end user license agreements is that they are often far too lengthy for users to devote the time to thoroughly read them. In March 2012, the PayPal end user license agreement was 36,275 words long and in May 2011 the iTunes agreement was 56 pages long. News sources reporting these findings asserted that the vast majority of users do not read the documents because of their length. Some critics highlight the hidden privacy implications of end user license agreements. Many include clauses that allow the computer or device to provide information to third parties on a regular basis without notifying the consumer. Several companies have parodied this belief that users do not read the end user license agreements by adding unusual clauses, knowing that few users will ever read them. As an April Fool's Day joke, Gamestation added a clause stating that users who placed an order on April 1, 2010, agreed to irrevocably give their soul to the company, which 7,500 users agreed to. Although there was a checkbox to exempt out of the "immortal soul" clause, few users checked it and thus Gamestation concluded that 88% of their users did not read the agreement. The program PC Pitstop included a clause in their end user license agreement stating that anybody who read the clause and contacted the company would receive a monetary reward, but it took four months and over 3,000 software downloads before anybody collected it. During the installation of version 4 of the Advanced Query Tool the installer measured the elapsed time between the appearance and the acceptance of the end user license agreements to calculate the average reading speed. If the agreements were accepted fast enough a dialog window "congratulated" the users to their absurdly high reading speed of several hundred words per second. South Park parodied this in the episode "HumancentiPad", where Kyle had neglected to read the terms of service for his last iTunes update and therefore inadvertently agreed to have Apple employees experiment upon him. End user license agreements have also been criticized for containing terms that impose onerous obligations on consumers. For example, Clickwrapped, a service that rates consumer companies according to how well they respect the rights of users, reports that they increasingly include a term that prevents a user from suing the company in court. In a 2019 article published by Kevin Litman Navarro for The New York Times, titled We Read 150 Privacy Policies. They Were an Incomprehensible Disaster, the complexity of 150 terms from popular sites like Facebook, Airbnb, etc. were analyzed and comprehended. As a result, for example, the majority of licenses require college or higher level degrees: "To be successful in college, people need to understand texts with a score of 1300. People in the professions, like doctors and lawyers, should be able to understand materials with scores of 1440, while ninth graders should understand texts that score above 1050 to be on track for college or a career by the time they graduate. Many privacy policies exceed these standards."