Кіріспе
Американдық драматург (1932–2022)
Джеймс Александр Радомски (23 қаңтар 1932 – 21 маусым 2022), кәсіби тұрғыда Джеймс Радо деп танылған, американдық актер, драматург, режиссер және композитор. Ол Героме Рагнимен бірлесіп 1967 жылғы «Hair» мюзиклінің авторы ретінде ең белгілі. Ол мен Рагни 11-ші жылдық «Грэмми» сыйлықтарында «Үздік музыкалық театр альбомы» номинациясын жеңіп алды және 1969 жылы «Үздік мюзикл» үшін «Тони» сыйлығына ие болды.
Ерте өмір
Радо 1932 жылдың 23 қаңтарында Лос-Анджелесте Александр және Бланш (Буковски) Радомски отбасында дүниеге келді. Ол Нью-Йорктің Ирондеквит қаласы мен Вашингтон қаласында өсті. Университетте Радо сөйлеу және драма мамандығын таңдап, ән жазуды бастады. Мэриленд университетінде ол Interlude және Interlude II атты екі музыкалық қойылымның тең авторы болды. Бітірген соң, АҚШ Әскери-теңіз күштерінде екі жыл қызмет етті. Одан кейін Вашингтонға оралып, Америка католик университетінде аспирантурада оқыды, онда Cross Your Fingers атты музыкалық көрермеге бірлесіп авторлық құқық алды. Ол өзінің барлық алғашқы әндеріне өлеңдер мен музыка жазды. Сосын ол Нью-Йорк қаласына көшіп, Ли Страсбергпен актерлік шеберлігін үйренді, сонымен қатар өзінің тобы – Джеймс Александр және Аргайлзбен бірге поп-әндерді жазып, оларды студияда жаздырды. Кейін Радо мен Рагни екеуі де Энн Джелликоның "The Knack" пьесасының Майк Николс қойған Чикаголық труппасында Том мен Толан рөлдерін сомдады.
Шаш
Радо мен Рагни дос болып, 1964 жылдың соңында бірге «Hair» мюзиклын жазды. Ол былай деп еске алды: «Көшелерде, саябақтарда және хиппилер жиналатын жерлерде үлкен қызығушылық пен қуаныш болды, және егер біз осы қуанышты сахнаға жеткізе алсақ, керемет болар еді. Біз олармен араласып, олардың «Be-In» жиындарына қатысып, шашымызды ұзарттық». «Hair» мюзиклі 1967 жылдың қазан айында Бродвейден тыс премьера болды, ал 1968 жылдың сәуірінде Бродвейде ашылды. Ол сенсация тудырып, 1750 қойылымға дейін сахналанып, әлем бойынша көптеген қойылымдарға және 1979 жылғы фильмге әкелді. Оның әндерінің кейбіреуі Top 10 хиттеріне енді, ал әндердің көптеген альбомдары жарық көрді. 2009 жылы Бродвейде қайта қойылған нұсқасы «Үздік қайта қойылған қойылым» номинациясы бойынша «Тони» сыйлығын жеңіп алды және Лондонның Вест-Эндінде де көрсетілді. Шоу Бродвейден тыс премьера болған кезде Клод рөлін ойнамаса да, Радо Бродвейде Клод рөлін ойнады, ал Рагни Бергер рөлінде оның қарсыласы болды. Ол сондай-ақ, кейінірек Лос-Анджелестегі қойылымда Клод рөлін сомдады. Клод пен Бергердің басты кейіпкерлері белгілі бір дәрежеде авторлық өмірден алынған, Радоның Клод образы – ойлы романтик. 2008 жылы «The Advocate» журналына берген сұхбатында Радо алғаш рет өзін омнисексуал деп атады және Рагнимен арадағы махаббат сезімін ашық айтты.
Шаштан кейін
"Шаш" мюзиклының табысынан кейін Радо мен Рагни 1970-ші жылдардың басында біраз уақытқа жеке жолдарға түсті.
Көктем
Ragni және Hair композиторы Гальт Макдермот Dude жобасы бойынша бірлесіп жұмыс істеген кезде, Радо "The Rainbow Rainbeam Radio Roadshow" атты мюзикл жазды, немесе қысқаша Rainbow. Ол кітаптың авторы ретінде ағасы Тед Радомен бірлесіп жұмыс істеді және өзінің музыкасы мен өлеңдерін қосты. Rainbow 1972 жылдың желтоқсан айында "Орфей" театрында Off Broadway сахнасында көрсетілді. Мюзикл, белгілі бір жағынан, Hair мюзиклінің жалғасы болып табылады, кейіпкері – Вьетнам соғысында қаза тапқан, енді Rainbow әлемінде өмір сүретін "Адам". Клайв Барнс The New York Times газетінде оған жағымды баға беріп, "[Rainbow] қуанышқа толы және өмірге деген сенімділікпен дымқыл. Бұл Джеймс Радоның әдемі және жаңа музыкасы мен өлеңдеріне негізделген Hair мюзиклінен туындаған алғашқы мюзикл, ол жаңа туындының сенімділігіне ие болып көрінеді" деді. Кейін ол абстрактілірек болып, "Billy Earth: The New Rainbow" деп аталатын, содан кейін "American Soldier: The White Haunted House" деп аталатын нұсқаларға айналды. Шоудың соңғы нұсқасы, "Supersoldier" деп аталады, 2013 жылдың 14 қазанында актер Сэм Андервуд (The Following сериалында жаман егіздер Марк пен Люк рөлін ойнайтын) Манхэттен қозғалысы және өнер орталығында Нью-Йорк театр бақшасымен бірлесіп, Fundamental Theater Project арқылы сахналық оқу түрінде ұсынылды. Оқуды Джо Баррос жүргізді, ал оған Тайсон Дженнет, Дебби Эндрюс және Луис Виллабон қатысты. Радо бұрын 2010 жылы Fundamental Theater Project-пен бірлесіп, компанияның "Гамлет" атты қайырымдылық оқуында Гамлеттің әруағы рөлін ойнаған, онда Алек Болдуин, Кейт Малгрю және Fundamental Theater Project Co көркемдік директоры Сэм Андервуд та басты рөлдерде ойнады.
Күн
1974 жылы Радо Рагнимен қайта бірігіп, Стив Маргошестің музыкасымен, Нью-Йорк авторы Джойс Греллердің ластану және қоршаған орта туралы пьесасына негізделген "Sun" (Аудио фильм) атты шоудың авторы болды. Мюзикл (кейіннен YMCA деп аталды) 1976 жылы Джон Ваккаро басқарған шеберханада, Руби Линн Рейнер мен Энни Джо Эдвардстың қатысуымен алғаш рет инвесторларға көрсетілді. "Sun" 2011 жылы "Howl!" өнер жобасында қойылды. "Sun" мюзиклінің тағы бір нұсқасы, "Hair" серіктесі Галт Макдермоттың музыкасымен, 1998 жылы концерттік түрінде ұсынылды.
Басқа шоулар
Радо мен Рагни кейіннен тағы бір музыкалық шығарманы бірге жазды, осы жолы да Маргошеспен, «Джек Саунд және оның Ит Жұлдызы Соңғы Кернейін Соғады Қиямет Күні» деген атпен. Бұл қойылым 1978 жылдың жазында «La MaMa» театрында көрсетілді. 2011 жылдан бастап Радо «Barcode» футуристикалық рок-музыкалының шығармашылық кеңесшісі болды, оны Нью-Йорктік инди-топ Gladshot мүшелері 2012 жылы Манхэттеннің орталық рок-клубында жазып, дамытқан, ал 2013 жылдың тамызында Нью-Йорк Халықаралық Фриндж Фестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. 2011 жылдың 3 желтоқсанында Радо «Occupy Wall Street» акциясының «Occupy Broadway» шарасында «Barcode» әндерін орындады. Радо 2022 жылдың 21 маусымында Манхэттендегі ауруханада 90 жасында жүрек-қан тамырларының тоқтауынан көз жұмды.