Кіріспе

Америкалық биші және хореограф Дорис Батчеллер Хамфри (17 қазан 1895 – 29 желтоқсан 1958) – ХХ ғасырдың басындағы американдық биші және хореограф. Өз замандастары Марта Грэм және Кэтрин Данэммен бірге Хамфри қазіргі заманғы бидің екінші буынының өкілі болды. Ол Исадора Дункан, Рут Сент-Денис және Тед Шон сияқты алдыңғы буын бишілердің ізбасарлары ретінде тыныс алуды пайдалануды зерттеді және қазірге дейін оқытылып келе жатқан әдістерді жасады. Көптеген шығармалары жазбаға түсірілгендіктен, Хамфридің туындылары оқытылып, зерттеліп, сахнада қойылуда.

Ерте өмір

Хамфри Иллинойс штатының Оук-Парк қаласында дүниеге келді, бірақ Чикагода өсті. Ол журналист және бір кезде қонақүй басқарушысы болған Хорас Бэкингем Хамфри мен концерттік пианист ретінде білім алған Джулия Эллен Уэллстің қызы еді. Ол 1620 жылы «Мейфлауэр» кемесімен келген паломник Уильям Брюстердің ұрпағы болды. Чикагода анасының ынтасымен ол көрнекті балет шеберлерімен, сондай-ақ өзінің мектебі – Фрэнсис Паркер мектебінде биден сабақ берген Мэри Вуд Хинманмен бірге оқыды. Оқушы кезінде ол анасымен бірге Санта-Фе темір жолының жұмысшылар клубы демеушілігімен батыс штаттарында концерттік турне жасады. Хамфридің теориясы адам денесінің гравитацияға жауабының нюанстарын зерттеді, бұл оның «құлау және қалпына келу» принципінде бейнеленді. Ол мұны «екі өлім арасындағы доға» деп атады. Бір жағынан, адам гравитация күшінің табиғатына бойын береді, ал екінші жағынан, тепе-теңдікке қол жеткізуге тырысады. «Құлау және қалпына келу» принципі арқылы Хамфри тұрақтылық үшін күрестің эмоционалдық және физикалық қақсаған сәттерін, сондай-ақ гравитация заңдарына бағынуды көрсете алады.

Хореографиялық жұмыстар мен қозғалыстар теориясы

Жоғарыда айтылғандай, Хамфридің қозғалыс негіздері туралы бірқатар ерекше теориялары болған. Оның құлау және қалпына келу теориясы оның барлық қозғалысының орталық нүктесі болды. Ол мұны "екі өлім арасындағы қисық" деп сипаттады. Бұл идеяның өзі ауырлық орталығының өзгеруі, тепе-теңдік және қалпына келуге негізделген. Хамфри қозғалыс ортадан алшақтағанда, құлаудың алдын алу үшін ортаға оралуға тең түзету жасалуы керек деп санайтын. Қозғалыс неғұрлым күшті болса, қалпына келу де соғұрлым күшті болуы керек. Хамфри қозғалыс эмоцияны көрсететініне сенеді, бірақ Грэм сияқты емес. Оның көзі бір жағынан клиникалық болды, көптеген жұмыстары жеке тұлғаның немесе топтың өзара әрекеттесуіне қатысты. Ол да Грэм сияқты "бидің жай ғана ойын-сауық емес, қозғауға, ынталандыруға және білім беруге тиіс екеніне" сенді. Бірақ Грэм жеке психиканы зерттегісі келсе, Хамфри жеке және топтық динамиканы сырттан бақылауды қалады. Бұл ойлау процесі биді адам жағдайларының метафорасы ретінде пайдалануға және нақты кейіпкерлерді, оқиғаларды немесе идеяларды бейнелеу үшін көбінесе абстракцияларды қолдануға әкелді. Мысалы, "Екі шаттандыратын тақырып" (1931) Хамфридің сүйіспеншілікке түсу туралы сезімдерін зерттеді, бірақ әлі де күшті және тәуелсіз әйел болып қала берді. Хамфридің ең танымал туындыларына "Түс үйлесімділігі" (1928), "Су туралы зерттеу" (1928), "Қозғалыс драмасы" (1930) және "Шейкерлер" (1931) кіреді. "Түс үйлесімділігі" (1928) 1928 жылы Денишаундан кеткеннен кейін оның алғашқы жекелеген концерті болды. Ол және Чарльз Вейдман жұмысты "Вейдманды спектрдің аралас түстерін үйлесімді дизайнға ұйымдастыратын көркемдік интеллектті бейнелейтін күміс түсті фигура ретінде" ұсынды. "Су туралы зерттеу" (1928) Хамфридің музыкасыз билеу тәжірибесі болды. Ол бишілердің судың табиғи қозғалысын бейнелегендей, табиғи тыныс алу ырғағымен қозғалуын қалады. "Қозғалыс драмасы" (1930) оның музыкасыз билеу тәжірибесінің келесі қадамы болды. Ол бидің музыка мен эмоциясыз өздігінен тұра алатын өнер болуын және қозғалыстың формальды элементтеріне, мысалы, дизайн, ырғақ және динамикаға назар аударуын қалады. Дегенмен, оның ең танымал туындысы музыка мен эмоцияны қайтадан ойнауға мүмкіндік берді. "Шейкерлер" (1931) христиан дінінің шейкерлер деп аталатын тобынан шабыт алды. Олар мүшелерінен бойдақ болуды талап етеді және құлшылық кезінде дірілдеуімен танымал. Мүшелерінің бойдақ болуын қамтамасыз ету үшін олар рәсімдер кезінде әйелдер мен еркектерді бөліп ұстайды. Хамфридің хореографиясында ол олардың сексуалдық қысымын бейнелеу үшін дірілдеу қозғалыстарын, сондай-ақ күнәдан тазару идеясын қосты.

Мұра

1958 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Хамфридің «Билер жасау өнері» атты кітабы жарық көрді, онда ол би және композиция туралы өз ойларымен және теорияларымен бөлісті. Кіріспесінде ол балеттің 20 ғасырда түбегейлі өзгергенін айтты. «Кенеттен би», - деді ол, - «Ұйықтаған сұлу қыз, осы уақытқа дейін нәзік төсегінде жатқан, қызығушылықпен бой көтерді». Ол эмоциялар мен қозғалыстың «іштен сыртқа» қарай қозғалуына сенді, бірақ сонымен қатар нақты оқиғалар мен кейіпкерлер түсінікті бейнеленбеген абстрактілі жұмыс істеуге де сенді. Мысалы, «оның пікірінше, демократия тұжырымын қызыл, ақ және көк түсті әйел бейнесіне қарағанда төрт түрлі тақырыпты біріктіретін фуга жақсы жеткізеді». Би жазбалары бюросы арқылы. Кіріспе материалға түпнұсқа актерлер құрамы, билердің тарихы, стильдік ескертулер және басқа да ақпараттар кіреді. Марсия Б. Сигелдің «Жер бетіндегі күндер: Дорис Хамфридің биі» атты кітабы 1993 жылы жарық көрді. Сигел Хамфридің қазіргі заманғы бидің ең маңызды тұлғаларының бірі екенін дәлелдейді. Хамфри 1987 жылы Ұлттық би мұражайының Корнелиус Вандербильт Уитни мырза мен ханымның Даңқ залына енгізілді. Оның туған қаласы Оук Парктегі бір көше оның әкесінің әкесі, пастор Саймон Джеймс Хамфринің құрметіне аталды.